Witamina B12 - nazywana kobalaminą, jest niezbędnym składnikiem dla organizmu, jednak nie jest wytwarzana w wystarczającej ilości. Pomaga w produkcji DNA, wspiera układ sercowo-naczyniowy i wytwarzanie energii. W tym artykule przedstawiamy więcej korzyści i funkcji witaminy B12, przyczyny i konsekwencje jej niedoborów, a także jak prawidłowo zbadać jej poziom, aby lepiej korzystać z tego mikroskładnika.  
 

Czym jest witamina B12?

Fizjologiczną formą występowania witaminy B12 w naszym organizmie jest hydroksykobalamina. Natomiast aktywną biologicznie postacią witaminy B12 jest metylokobalamina. [1]

B12 bierze udział w syntezie DNA, wspomaga układ sercowo-naczyniowy, nerwowy i metabolizm energetyczny. [2]

Witamina B12 może być magazynowana w wątrobie. [3,4,5]

Kobalamina jest nośnikiem grup metylowych. Jako metylokobalamina pełni rolę koenzymu dla metylotransferazy homocysteinowej, uczestniczącej w syntezie metioniny.

Metylokobalamina razem z aktywnym kwasem foliowym 5-metylotetra-hydrofolianem (5-MTHF) bierze udział
w transmetylacji homocysteiny do metioniny. [
Kuklinski. B. Mitochondria [...] 2017]

Witamina B12 została uznana za "witaminę przeciwbólową" już w latach pięćdziesiątych. [6]


Witamina B12 a mitochondria

Odpowiedni poziom B12 pozwala zachować prawidłowe procesy wytwarzania energii w mitochondriach i pomaga chronić mitochondria przed stresem oksydacyjnym. [Kuklinski. B. Mitochondria [...] 2017 ]

U osób z wyższym poziomem witaminy B12 aktywność enzymów przeciwutleniających chroniących przed stresem oksydacyjnym (katalazy) była skuteczniejsza niż u osób z niedoborem B12 [7].

Podczas niedoboru witaminy B12 poziom kwasu metylocytynowego rośnie, a jego nadmiar wywołuje uszkodzenia mitochondriów: hamuje działanie enzymów mitochondrialnych: syntazy cytrynianowej, akonitazę oraz dehydrogenazę izocytrynianową, także fosfofruktokinazę, przez co produkcja energii w mitochondriach ulega obniżeniu. [Kuklinski. B. Mitochondria [...] 2017]

W przypadku deficytu witaminy B12, (a także kobaltu, magnezu i żelaza) w organizmie dochodzi do zatoru propionylo – CoA [Kuklinski. B. Mitochondria [...] 2017]. Wówczas enzym cyklu kwasu Krebsa - syntaza cytrynianowa zamiast kwasu oksalooctowego jako substrat metabolizuje propionylo – CoA, co prowadzi do powstania kwasu 2 – metylocytrynowego. [8,9]

Stres nitrozacyjny i oksydacyjny prowadzi do wyczerpywania zasobów witaminy B12 i uszkodzeń mitochondriów. Wysoki poziom MCV oraz meta – hemoglobiny wskazują na występowanie stresu oksydacyjnego oraz wtórnego niedoboru witaminy B12. NO (tlenek azotu wydzielany nadmiernie w stresie nitrozacyjnym) indukuje niedobór witaminy B12 [10], przez co poziom MCV wzrasta.

Kobalamina musi zostać dostarczona do mitochondriów (przez białko transportujące TCII) gdzie jest wykorzystywana do wytwarzania mutazy malonylo-CoA – enzymu mitochondrialnego [11].

Kobalamina jest prekursorem produkcji SAM – uniwersalnego dawcy grup metylowych [12, 13, 14, 15, 16 ]

Kobalamina ułatwia konwersję metylo-malonylo-koenzymu A (MMA) do sukcynylo-CoA [17].

Formy witaminy B12

Podstawowe formy kobalaminy, które pełnią funkcje koenzymów to metylokobalamina i 5’ -deoksyadenozylokobalamina. Hydroksykobalamina pośredniczy w syntezie tych form [18].

Wymienione formy występują naturalnie, natomiast cyjanokobalamina jest związkiem syntetycznym wykorzystywanym
w suplementach diety [
19].

Cyjanokobalamina często stosowana w suplementach nie jest zalecana, ponieważ obecny w niej cyjanek musi zostać poddany odtruciu przez glutation co zużywa zasoby tego cennego antyoksydantu. [Kuklinski. B. Mitochondria [...] 2017]

Aktywna forma witaminy B12 – holotranskobalamina stanowi zaledwie 10-30% całkowitej puli witaminy B12 we krwi. Przeważa jej forma transportowa - holohaptokoryna, której udział wynosi od 70-90%. [Kuklinski. B. Mitochondria [...] 2017]

Do holotranskobalaminy przyłączona jest hydroksykobalamina, która ulega następnie wchłonięciu do wnętrza komórek dzięki specjalnym receptorom witaminy B12. W kolejnym kroku hydroksykobalamina ulega rozłożeniu i przetworzeniu w przestrzeni międzykomórkowej na metylo – bądź adenozylokobalaminę. [Kuklinski. B. Mitochondria [...] 2017]

Adenozylokobalamina odpowiada za aktywność enzymu - mutaza metylomalonowa (MCM), metylokobalamina zaś za działanie syntazy metioninowej. [Kuklinski. B. Mitochondria [...] 2017]

Wchłanianie witaminy B12

Kobalamina zawarta w pożywieniu jest słabo przyswajalna, dlatego nasz organizm w celu dostarczenia jej do komórek wykorzystuje trzy białka:

- czynnik wewnętrzny IF (Intrinsic Factor, inaczej czynnik Castle’a), białko produkowane w żołądku, które ułatwia proces jej wchłaniania,

- haptokorynę (trans-kobalamina I),

- transkobalamina II,

dopiero ta postać jest aktywna biologicznie i może zostać wykorzystywana w komórkach organizmu ludzkiego.


Korzyści zdrowotne witaminy B12

Witamina B12 obniża poziom homocysteiny

Witamina B12 wpływa na zdrowie układu sercowo-naczyniowego, głównie dzięki obniżaniu poziomu homocysteiny, co jest obecnie uważane za główny czynnik ryzyka chorób serca [20].

Witamina B12 pomaga chronić przed chorobami serca, takimi jak zawał serca lub udar mózgu, obniżając wysoki poziom homocysteiny we krwi. Istnieją również pewne dowody na to, że B12 może pomóc w kontrolowaniu wysokiego poziomu cholesterolu i wysokiego ciśnienia krwi. [21]

Niedobór witaminy B12 powoduje wzrost poziomu homocysteiny. Homocysteina aktywuje receptor NMDA i nasila syntezę NO oraz nadtlenoazotynu, które wywołują stres nitrozacyjny i prowadzą do zablokowania funkcji mitochondriów. Zaburzenie pracy mitochondriów prowadzi do wydzielenie cytochromów stanu zapalnego oraz aktywacji kaspazy, która powoduje niszczenie komórek neuronalnych. [22]

Witamina B12 działa przeciwbólowo

Metylkobalamina jest najskuteczniejszą formą witaminy B12 zastosowaną w bólach pochodzenia nerwowego. [23]

Metylokobalamina hamuje produkcję cytokin stanu zapalnego w limfocytach T i spekuluje się, że może w ten sposób pomóc pacjentom z reumatoidalnym zapaleniem stawów. [24]

Metylokobalamina zwiększa szybkość przewodzenia impulsów nerwowych, regenerację mieliny, regenerację neuronów
i hamuje transmisję bólu obwodowego. [25, 26, 27, 28]

Metylokobalamina, forma witaminy B12, zmniejsza objawy bólu nóg oraz parestezje (nieprawidłowe odczucie, takie jak mrowienie lub kłucie) towarzyszące neuropatii cukrzycowej. [29]

Domięśniowa iniekcja kobalaminy skutecznie łagodzi ból krzyża u pacjentów bez niedoborów witaminy B12. [30]

Kobalamin zapewnia skuteczne leczenie bólu w przypadku owrzodzeń jamy ustnej. [31]

Metylkobalamina zmniejsza objawy bólowe w nerwobólach, neuropatii cukrzycowej i bólu krzyża [32, 33, 34].

Metylokobalamina poprawia ból w neuropatiach [35, 36, 37, 38].

Witamina B12 jest niezbędna dla prawidłowej pracy mózgu

B12 umożliwia reakcje metylacji w centralnym układzie nerwowym.

Suplementacja witamin B6, B12 oraz kwasu foliowego poprawia czynności związane z mową oraz funkcjami poznawczymi. Im wyższy niedobór tych składników tym szybciej zachodzi utrata zdolności umysłowych po 65 roku życia.

Trwające siedem lat badanie w instytucie Karolinska dowiodło, iż przyjmowanie witaminy B12 i kwasu foliowego poprawia wydajność pracy mózgu. [39]

Niedobór witaminy B12 może powodować różne zaburzenia neurologiczne i psychiatryczne. Ze względu na swoją rolę
w zdrowiu układu nerwowego i sygnalizacji neuroprzekaźników, witamina B12 wpływa na funkcje poznawcze i jest stosowana w celu zmniejszenia ryzyka chorób neurodegeneracyjnych, w tym choroby Alzheimera i demencji. [40, 41]

Niedobory kwasu foliowego i witaminy B12 przyczyniają się do degeneracji mózgu i nasilają syntezę białek
o właściwościach degeneracyjnych np. białka tau, białek fosforyzowanych czy peptydu beta – amyloidowego. Towarzysza temu zaburzenia procesu metylacji [42, 43, 44, 45].

W przeglądzie systematycznym opublikowanym w International Psychogeriatrics poddano analizie 43 badania dotyczące związku witaminy B12 i upośledzenia funkcji poznawczych lub demencji. Naukowcy odkryli, że niski poziom witaminy B12 jest związany z chorobą Alzheimera, otępieniem i chorobą Parkinsona. Ponadto suplementacja witaminy B12 skutecznie zmniejszała niedobory i poprawiała funkcji poznawcze u pacjentów z istniejącym niedoborem witaminy B12. [46]

Kobalamina może odgrywać rolę w zapobieganiu zaburzeniom ośrodkowego układu nerwowego, zaburzeniom nastroju
i demencji, w tym chorobie Alzheimera i otępieniu u osób w podeszłym wieku. [47]

Witamina B12 przeciwko anemii

Witamina B12 bierze udział w tworzeniu czerwonych krwinek i zapobieganiu anemii. Jest potrzebna do prawidłowego dojrzewania erytrocytów i utrzymania ich właściwego poziomu. Pomaga zapobiegać anemii zwanej niedokrwistością megaloblastyczną, która powoduje objawy, takie jak przewlekłe zmęczenie i osłabienie [48, 49, 50].  

Witamina B12 a otyłość

Otyłości towarzyszy niedobór witaminy B12, który występuje już nawet wśród dzieci. [51] Tkanka tłuszczowa uwalnia białka zapalne – cytokiny, a tym samym aktywuje syntezę NO (tlenku azotu). Stres nitrozacyjny prowadzi do wyczerpywania zapasów witaminy B12 [Kuklinski. B. Mitochondria [...] 2017]. Stąd niedobór tej witaminy w połączeniu ze stresem nitrozacyjnym często występuje u osób otyłych.

Witamina B12 poprawia rytm snu

Stosowanie witaminy B12 poprawia zaburzenia rytmu snu [52, 53].

Witamina B12 może poprawiać rytm dobowy oraz działanie melatoniny [54]. 

Witamina B12 zmniejsza depresję

Jedną z najczęściej badanych korzyści zdrowotnych witaminy B12 jest jej zdolność do regulowania działania układu nerwowego, zmniejszanie zaburzeń nastroju takich jak depresja i stany lękowe. Witamina B12, wraz z kwasem foliowym jest niezbędna do wytwarzania związku SAM (S-adenozylometionina). SAM ma kluczowe znaczenie dla funkcji neurologicznych, radzenia sobie ze stresem i regulacją nastroju. [55]

W randomizowanym badaniu przeprowadzonym u pacjentów z depresją i niskim poziomem kobalaminy, suplementacja zmniejszyła objawy depresyjne. [56]

Witamina B12 dla skóry

Witamina B12 sprzyja zdrowiu skóry poprzez zmniejszenie zaczerwienienia, suchości, stanów zapalnych i zmian trądzikowych. Może być stosowana na skórę w przypadku łuszczycy i egzemy. Może również zmniejszyć łamliwość włosów
i paznokci. [57]

Witamina B12 (kobalamina) podawana miejscowo jest nową możliwością terapeutyczną w atopowym zapaleniu skóry. Jest dobrze tolerowana i bezpieczna zarówno dorosłych, jak i dzieci [58, 59].  

Witamina B12 ma pozytywne działanie podczas ciąży i laktacji

W jednym z randomizowanych badań klinicznych stwierdzono, że doustna suplementacja kobalaminą w dawce 250 µg na dobę w okresie ciąży i laktacji podnosi poziomy tej witaminy u matki i płodu oraz w mleku matki [60].

Zapotrzebowanie na B12

Według NIH (National Institutes of Health) zalecana dzienna dawka witaminy B12: [61]

  • Niemowlęta w wieku 0-6 miesięcy: 0,4 µg
  • Niemowlęta w wieku 7-12 miesięcy: 0,5 µg
  • Małe dzieci 1-3 lata: 0,9 µg
  • Dzieci w wieku 4-8 lat: 1,2 µg
  • Dzieci w wieku 9-13 lat: 1,8 µg
  • Dorośli mężczyźni i kobiety w wieku powyżej 14 lat: 2,4 µg
  • Kobiety w ciąży: 2,6 µg
  • Kobiety karmiące piersią: 2,8 µg

Badanie poziomu

Do badania poziomu witaminy B12 służy kilka testów:

  • Całkowita witamina B12 mierzona z krwi
  • Aktywna witamina B12 (wewnątrzkomórkowo)
  • HoloTC (holotranscobalamina)
  • Kwas metylomalonowy (MMA)

Podczas pomiaru całkowitej zawartości witaminy B12 we krwi, określane są jej różne formy, a postać aktywna stanowi zaledwie 6-20% całkowitego poziomu witaminy B12 [62, 63]. Zatem nawet jeżeli ten wynik będzie mieścił się w granicy normy możemy mieć niedobór aktywnej formy B12.

Dlatego eksperci twierdzą, że aktywny B12 jest bardziej dokładnym wskaźnikiem rzeczywistego poziomu witaminy B12 [64].

Około jedna czwarta krążącej kobalaminy (witaminy B12) wiąże się z transkobalaminą (holoTC) i dzięki temu jest dostępna dla komórek ciała. Z tego powodu holoTC jest również określane jako aktywna witamina B12 [65].

Witamina B12 rozkłada kwas metylomalonowy (MMA), który gromadzi się w organizmie wtedy, gdy poziom B12 jest niski. Dlatego MMA może być stosowany jako wskaźnik niedoboru witaminy B12. [66]

Kobalamina pomaga rozkładać kwas metylomalonowy (MMA) i homocysteinę - stąd wysoki poziom MMA lub homocysteiny we krwi może wskazywać na niedobór witaminy B12.

Miarodajne jest badanie określające poziom kwasu metylomalonowego w moczu. Wysokie wartości są objawem niedoboru witaminy B12. Badanie poziomu witaminy B12 w serum jest mniej wiarygodne, ponieważ witamina ta jest we krwi przyłączona do białek transportowych, w tym w 20% do transkobalaminy (holotranskobalamina czyli tzw. holoTC, biologicznie czynna forma witaminy B12) a w około 80% do haptokoryny (co daje nieaktywną biologicznie postać witaminy B12). Tymczasem badania krwi uwzględniają oba wspomniane kompleksy witaminy B12 zarówno postaci aktywnej jak i nie aktywnej, wskutek czego otrzymane wyniki ulegają zawyżeniu. W przybliżeniu 20%  obecnej w serum witaminy B12 jest aktywna biologicznie. [Kuklinski. B. Mitochondria [...] 2017]

 

 

Materiał

Przedział referencyjny

Witamina B12

serum

190 - 900 pg/ml

Holo-TC

serum 

> 50 pmol/l

Kwas metylomalonowy

mocz  

< 1,60mg/g kreatyniny

 

Źródła witaminy B12

Źródłem kobalamin są przede wszystkim produkty zwierzęce:

  • mięso i podroby,
  • ryby,
  • nabiał,
  • jaja,

Dlatego niedobory tej witaminy dotyczą zwłaszcza wegetarian i wegan.

Objawy niedoboru

Wczesne objawy niedobory witaminy B12 obejmują: [67, 68, 69, 70, 71]

  • Uczucie chronicznego zmęczenia
  • Bóle mięśni i osłabienie
  • Zawroty i bóle głowy
  • Problemy z pamięcią i koncentracją
  • Obniżenie nastroju, podenerwowanie,
  • Krwawienie dziąseł
  • Problemy z trawieniem, takie jak nudności, biegunka lub skurcze
  • Słaby apetyt

Przewlekły niedobór witaminy B12 może prowadzić do  [72, 73, 74]:

  • Niedokrwistości
  • Problemów z układem sercowo-naczyniowym
  • Miażdżycy i hiperchomocysteinemii
  • Demencji
  • Zaburzeń zdrowia psychicznego, depresji,
  • Zaburzeń neurologicznych
  • Zaburzeń ruchu (utrata równowagi i kontroli mięśni)

Kogo dotyczą niedobory B12?

  • Weganie i wegetarianie
    [75, 76, 77]
  • Osoby z zaburzeniami wchłaniania oraz chorobami żołądka (wrzody, zgaga) i jelit (choroba Crohna, Whipple’a, zespół Zollingera-Ellisona)
    [78, 79, 80]
  • Osoby przyjmujące leki z grupy inhibitorów pompy protonowej lub antagonistów receptora histaminowego (H2) [81].
  • Osoby z cukrzycą typu 2, leczone metforminą. [82, 83, 84].
  • Osoby starsze i po 50 roku życia, u których spada produkcja tzw. czynnika wewnętrznego i maleje wchłanianie kobalaminy z przewodu pokarmowego. [85, 86, 87]
  • Otyli [88, 89, 90]
  • Kobiety w ciąży i karmiące piersią [91, 92]
  • Stosowanie doustnej antykoncepcji u kobiet powoduje obniżenie poziomu witaminy B12 [93]
  • Osoby u których występuje stres oksydacyjny i nitrozacyjny [94,95, 96,]

Suplementacja

Suplementacji witaminy B12 zawsze musi towarzyszyć przyjmowanie biotyny oraz kwasu foliowego. [Kuklinski. B. Mitochondria [...] 2017 ] W przypadku braku biotyny wysokie dawki witaminy B12 mogą wywołać problemy ze skórą (wysypki, łamliwe paznokcie), ponieważ witamina B7 to kofaktor dla enzymów klasy karboksylaz i dekarboksylaz, zwłaszcza karboksylazy acetylo – koenzym A odpowiedzialną za syntezę kwasów tłuszczowych. [Kuklinski. B. Mitochondria [...] 2017 ]

Witamina B12 służy ponadto do przenoszenia grupy metylowej, zatem należy zadbać również o kwas foliowy niezbędny do tego procesu.

Zalecane dawkowanie: 2,5 mg biotyny oraz od 400 do 800 µg kwasu foliowego dziennie.

Bezpieczeństwo stosowania B12, a skutki uboczne

Zazwyczaj spożycie witaminy B12 w ilościach przekraczających normę nie wywołuje szkodliwych efektów. W momencie przekroczenia zdolności wiązania kobalamin we krwi, jej nadmiar jest wydalany z moczem. [97]

Amerykański Instytut Medycyny nie ustalił górnego poziomu bezpieczeństwa dla witaminy B12, (tzw. upper level) z uwagi na niską możliwość działania toksycznego przez tą witaminę. W dokumencie Dietary Reference Intake również nie stwierdzono żadnych działań niepożądanych związanych z nadmiernym spożyciem witaminy B12 z diety  i suplementów diety u zdrowych osób. [98]

Wyniki prób interwencyjnych potwierdzają te wnioski. W badaniach NORVIT i HOPE 2 suplementacja witaminą B12 (w połączeniu z kwasem foliowym i witaminą B6) nie powodowała poważnych działań niepożądanych po podaniu odpowiednio 0,4 mg przez 40 miesięcy (badanie NORVIT) i 1,0 mg przez 5 lat (HOPE 2 próby). [99, 100]

Wskazano natomiast możliwość interakcji witaminy B12 z dużymi dawkami kwasu foliowego.

Duże ilości kwasu foliowego mogą maskować szkodliwe skutki niedoboru witaminy B12 związane z niedokrwistością megaloblastyczną, nie korygując uszkodzeń neurologicznych [101].

Co więcej, wstępne dowody sugerują, że wysoki poziom kwasu foliowego w surowicy może nie tylko maskować niedobór witaminy B12, ale również zaostrzyć niedokrwistość i pogorszyć objawy rozpoznawcze związane z niedoborem witaminy B12 [102].

Interakcje z lekami

Leki, które mogą obniżać poziomy witaminy B12:

  • Aspiryna [103]
  • Leki zmniejszające wydzielanie kwasu solnego w żołądku oraz inhibitory pompy protonowej i blokery H2) [104, 105]
  • Leki na cukrzycę [106, 107, 108, 109]
  • Leki przeciwpadaczkowe [110]

Pacjenci z cukrzycą typu 2 przyjmujący metforminę są narażeni na niedobory witaminy B12 [111].

Inhibitory pompy protonowej lub blokery receptora histaminowego 2 (Zantac, Tagamet) mogą prowadzić do niedoboru witaminy B12 w wyniku gorszej absorpcji witaminy B12 [112, 113].

Stosowanie antykoncepcji hormonalnej wśród kobiet zmniejszyło poziomy witaminy B12 [114].

 

 

Uzupełnij diagnostykę tarczycy

Przy zaburzeniach funkcjonowania tarczycy warto zdiagnozować m.in. poziom jodu, selenu oraz żelaza. Niedobór selenu prowadzi do spadku produkcji hormonu tarczycy T3 i grozi jej niewydolnością.

Leksykon Zdrowia
4 4-HNE 4-HYDROKSYNONENAL 5 5-MTHF A ACESULFAM K ACETON ACETYLACJA ACETYLO-COA ADDISONA, ZESPÓŁ ADENINA ADENOZYNOTRÓJFOSFORAN ADINOPEKTYNA ADIPOCYTY ADMA AGE AKONITAZA AKROLEINA AKTYWNY OCTAN ALFA, FALE MÓZGOWE ALLOSTERYCZNY MODULATOR AMD AMID KWASU NIKOTYNOWEGO AMPK AMYLAZA ANGIOGENEZA ANGIOTENSYNA ANTYOKSYDANTY APOPTOZA ASPARTAM ATP AUTOFAGOCYTOZA ATOPOWE ZAPALENIE SKÓRY (AZS) B BABKA JAJOWATA BETA - OKSYDACJA KWASÓW TŁUSZCZOWYCH BETA, FALE MÓZGOWE BETA-BLOKERY BIAŁA TKANKA TŁUSZCZOWA BIAŁKO C-REAKTYWNE BŁONNIK POKARMOWY BRĄZOWA TKANKA TŁUSZCZOWA BRCA1 C CFS CHELATACJA CHROMOGRANINA A CIAŁA KETONOWE CISPLATYNA CK COMT CORICH CYKL COX CRP CYJANOKOBALAMINA CYKL CYTRYNIANOWY CYKL KREBSA CYKL KWASU CYTRYNOWEGO CYKL MOCZNIKOWY CYKL ORNITYNOWY CYKLAMINIAN CYKLOOKSYGENAZA PROSTAGLANDYNOWA CYP2D6 CYSTATIONINA CYTOCHROM C CYTOKINY STANU ZAPALNEGO CYTOZYNA CYTRULINA CZYNNIK INDUKOWANY HIPOKSJĄ CZYNNIK TOLERANCJI GLUKOZY CZYNNIK WZROSTU NASKÓRKA CZYNNIK WZROSTU NASKÓRKA CZYNNIK WZROSTU ŚRÓDBŁONKA NACZYNIOWEGO CHOLINA D DEHYDROGENAZA PIROGRONIANOWA DEHYDROGENAZY DEKSTRYNA DELTA, FALE MÓZGOWE DHA DIALDEHYD MALONOWY DINUKLEOTYD NIKOTYNOAMIDOADENINOWY DIOKSYGENAZA DIOKSYNY DOKSORUBICYNA DYSMUTAZA PONADTLENKOWA DYSTONIA DESATURACJA E EBV ECGF EEG ELEKTROENCEFALOGRAFIA ENDOTOKSYNA ENO ENTEROCYTY EPA EPIGENETYKA ERYTRYTOL F FAD FADH2 FENOLOWE KWASY FERMENTACJA MLECZANOWA FIBRATY FIBROMIALGIA FILOCHINON FITOSTERYNY FITOWY, KWAS FLAWONOIDY FLUPIRTYNA FMS FOSFATYDYLOSERYNA FOSFORAN-5-PIRYDOKSALU FOSFORYLACJA OKSYDACYJNA FRATAKSYNA FRUKTOZO-1,6-BIFOSFORAN FURANY FAGOCYTOZA G GABA GALAKTOZA GALENIKA GAMMA, FALE MÓZGOWE GASTRYNA GENISTEINA GLICEROLO-3-FOSFORAN GLIKOLIZA GLUKAGON GLUKOKORTYKOIDY GLUKONEOGENEZA GLUT GLUTAMINA GLUTAMINIAN GLUTATION GLUTATION ZREDUKOWANY GSH GSSG GTP GUANINA H HAPTOKORYNA HBA1C HDL HEMOGLOBINA HENLEGO, PĘTLA HIF1Α HIPOKSJA HISTONY HOLOTRANSKOBALAMINA HYDROPEROKSYLOWY, RODNIK HASHIMOTO I IGA IGE IGF-1 IGG IMMUNOGLOBULINA A IMMUNOGLOBULINA E IMMUNOGLOBULINA G INDEKS GLIKEMICZNY (IG) INDEKS INSULINOWY (FII) INHIBITORY ENZYMÓW INHIBITORY POMPY PROTONOWEJ INO INSULINA INSULINOOPORNOŚĆ INULINA INULINA K KALCYTRIOL KANCEROGEN KARBOKSYLAZA PIROGRONIANOWA KARDIOLIPINA KATECHOLO-O-METYLOTRANSFERAZA KERATYNA KETOGENEZA KINAZA KREATYNOWA KINAZA MTOR KOBALAMINA KOENZYM A KOENZYM Q10 KOFAKTOR KOMPLEKS DEHYDROGENAZY PIROGRONIANOWEJ KOZŁEK LEKARSKI KREATYNA KREATYNINA KSENOBIOTYKI KSYLITOL KUMARYNA KWAS ALFA - LINOLENOWY KWAS DOKOZAHEKSAENOWY KWAS EIKOZAPENTAENOWY KWAS GAMMA-AMINOMASŁOWY KWAS LINOLOWY KWAS LIPONOWY KWASICA KETONOWA KWASICA METABOLICZNA KWASICA MLECZANOWA KWASU MLEKOWEGO CYKL KWAS MLEKOWY KATALAZA KLASTER Ł ŁAŃCUCH ODDECHOWY L LDL LEKTYNY LEPTYNA LEPTYNOOPORNOŚĆ LIGAND LIGNANY LIKOPEN LIMONINA LINDAN LINDANY LIPAZA LIPOLIZA LIZOSOM M MALONOWY, DIALDEHYD MALTODEKSTRYNA MAŚLAN MASŁOWY, KWAS MCS MDA MDR – P MEDYCYNA MITOCHONDRIALNA METYLACJA METYLOKOBALAMINA MITOCHONDRIUM MITOFAGIA MLECZAN MRNA MRNA MTDNA MTHFR MTNO MTRNA N NAD NAD+ NADH NADPH NADTLENEK WODORU NADTLENOAZOTYN NEFRONU, PĘTLA NFKB NIACYNA NIESTEROIDOWE LEKI PRZECIWZAPALNE NIEZBĘDNE NIENASYCONE KWASY TŁUSZCZOWE NLPZ NMDA NNO O OKSYDAZA CYTOCHROMU C OKSYDOREDUKTAZY OKSYGENAZA HEMOWA 1 ORAC OROTOWY, KWAS OSTROPEST PLAMISTY OŚ HPA P PEKTYNY PEPSYNA PEPTYDY PEROKSYDAZY PET PIEPRZ METYSTYNOWY PIROFOSFORAN TIAMINY PIROGRONIAN PIRYDOKSYNA PIRYMIDYNY PLUSKWICA GRONIASTA POCHP PODSTAWNIK POJEMNOŚĆ ANTYOKSYDACYJNA ORGANIZMU POLIFENOLE POLISACHARYDY POSZARPANE CZERWONE WŁÓKNA PPI PRODUKT ZAAWANSOWANEJ GLIKACJI PROTEAZY PROTEOLIZA PRZECIWUTLENIACZE PURYNY PARESTEZJA Q QTC R REAKCJA ANAPLEROTYCZNA REPERFUZJA RESWERATROL RÓŻENIEC RYBOFLAWINA RYBOZA REAKCJA AUTOIMMUNOLOGICZNA S S-100, BIAŁKA SAPONINY SIRT3 SIRTUINY SOD SOD-1 SOD-2 SOMATOLIBERTYNA SOMATOSTATYNA SSRI STATYNY STRES NITROZACYJNY STRES OKSYDACYJNY SUKRALOZA SYLIMARYNA SZCZAWIOOCTAN SIBO Ś ŚRÓDBŁONKOWY CZYNNIK WZROSTU T T3 T4 TEOBROMINA THETA, FALE MÓZGOWE TIAMINA TLENEK AZOTU (NO) TORSADE DE POINTES TRANSKOBALAMINA I TRANSKOBALAMINA II TRIJODOTYRONINA TRÓJGLICERYDY TRYPSYNA TYMINA TYROKSYNA U U, ZAŁAMEK URACYL UTLENIONE GSH V VEGF W WIELOKSZTAŁTNY CZĘSTOKURCZ KOMOROWY WOLNE RODNIKI Z ZESPÓŁ PRZEWLEKŁEGO ZMĘCZENIA ZESPÓŁ WRAŻLIWOŚCI NA WIELORAKIE SUBSTANCJE CHEMICZNE ZWYRODNIENIE PLAMKI ŻÓŁTEJ
Reklama
B12 MSE MAX
Wysoka zawartość: B12 (500 µg), B6 (10 mg), biotyny (1000 µg) i kwasu foliowego (800 µg)
B12 250
Wysoka zawartość: B12 (250 µg), B6 (5 mg), biotyny (500 µg) i kwasu foliowego (400 µg)
Methyl B12 - Intercell®
Preparat z aktywną biologicznie witaminą B12 - metylokobalaminą (500 µg)
Reklama
B12 MSE MAX
Wysoka zawartość: B12 (500 µg), B6 (10 mg), biotyny (1000 µg) i kwasu foliowego (800 µg)
B12 250
Wysoka zawartość: B12 (250 µg), B6 (5 mg), biotyny (500 µg) i kwasu foliowego (400 µg)
Methyl B12 - Intercell®
Preparat z aktywną biologicznie witaminą B12 - metylokobalaminą (500 µg)
Redakcja:
mail: redakcja@mito-med.pl
Reklama:
mail: reklama@mito-med.pl
2017 © Mito Med