Migrena – objawy, przyczyny i leczenie. Jak rozpoznać migrenowy ból głowy i migrenę z aurą?

Migrena to schorzenie charakteryzujące się bólem głowy o różnym nasileniu. Najczęściej występuje w postaci napadów bez aury. Jak rozpoznać jej objawy i jak można ją leczyć? Czy genetyka może mieć związek z występowaniem migreny? W tym artykule omówiono najważniejsze informacje dotyczące przyczyn, objawów, metod leczenia oraz różnych typów migreny.

Rozpoznanie migreny – objawy

Objawy migreny należą do najczęstszych symptomów zaburzeń neurologicznych – szacuje się, że cierpi na nią ponad miliard osób na całym świecie. Liczne badania wskazują, że wysoka zachorowalność dotyczy kobiet oraz młodych ludzi. Cechuje ją epizodyczny ból w obrębie głowy o umiarkowanym lub ciężkim nasileniu, trwający od 4 do 72 godzin. Ból najczęściej zlokalizowany jest jednostronnie i zwykle towarzyszą mu nudności, nadwrażliwość na światło oraz fonofobia. Dolegliwości mogą być na tyle silne, że uniemożliwiają normalne funkcjonowanie, wykluczają z życia towarzyskiego i zawodowego.¹

Migrena jest chorobą przewlekłą ośrodkowego układu nerwowego, podzieloną na 4 fazy – ostrzegawczą, aurę, fazę bólu oraz fazę postdromalną. Warto zaznaczyć, że nie każdy pacjent z migreną przechodzi przez wszystkie etapy. Niektórzy nie doświadczają fazy ostrzegawczej, inni z kolei nie mają do czynienia z aurą, czy fazą postdromalną.

Faza prodromalna (ostrzegawcza)

Faza prodromalna (ostrzegawcza) objawia się ziewaniem, problemami z koncentracją, drażliwością, wrażliwością na światło i dźwięk. U ok. 77% pacjentów pojawia się od 24 do 48 godzin przed wystąpieniem bólu.

Aura

Około 25% przypadków migreny występuje z aurą. Objawy neurologiczne rozwijają się stopniowo, w ciągu 15-20 minut i trwają do 60 minut. Najczęściej przybierają postać problemów wzrokowych (mroczki i błyski przed oczami), uczucia mrowienia i drętwienia po jednej stronie ciała. Symptomy te poprzedzają wystąpienie bólu o kilka lub kilkadziesiąt godzin.

Niektóre osoby mogą doświadczać tzw. migreny acefalicznej, co bywa trudne do zdiagnozowania i wymaga konsultacji neurologicznej.

Faza bólu – najbardziej charakterystyczne symptomy

Ból migrenowy trwa od kilku godzin do kilku dni, rozpoczynając się w okolicy nadoczodołowej, promieniując do okolicy skroniowej po jednej stronie głowy, a u niektórych także w okolicy stawu szyjnego. Charakterystyczny jest pulsujący charakter bólu, który nasila się w ciągu pierwszych godzin. Typowe dolegliwości migrenowe w tej fazie to także nudności, fotofobia i fonofobia.

Faza postdromalna

W ostatniej fazie – postdromalnej – pacjenci często odczuwają zmęczenie, wyczerpanie, czy obniżenie nastroju. Faza ta może trwać od kilkunastu minut do kilku dni.

Wg Międzynarodowej Klasyfikacji Bólów Głowy, schorzenie to dzieli się na różne typy, które omówimy poniżej, prezentując najczęstsze typy i objawy migreny.

Migrena bez aury – objawy i diagnostyka

Objawia się nawracającymi bólami z wystąpieniem co najmniej 5 epizodów, z których każdy trwa od 4 do 72 godzin. Napady bólu wykazują co najmniej 2 z poniższych cech:
• pulsujący charakter bólu,
• jednostronna lokalizacja,
• umiarkowane lub duże nasilenie,
• nasilenie bólu podczas codziennej aktywności fizycznej (np. chodzenie po schodach).

Towarzyszą temu często nudności/wymioty lub/i nadwrażliwość na światło i dźwięk. ²

Migrena z aurą – co ją wyróżnia?

Charakteryzuje się najmniej dwoma nawracającymi napadami przemijających zaburzeń czucia / neurologicznych, które rozwijają się stopniowo i poprzedzają ból. Objawy te występują jednostronnie, trwają od 5 do 60 minut i są specyficzne dla danego pacjenta. ²

Do typowych oznak aury migrenowej należą:
• zaburzenia widzenia (np. błyski, mroczki),
• zaburzenia czucia,
• trudności z mową i/lub językiem,
• zaburzenia ruchowe,
• objawy związane z pniem mózgu,
• symptomy ze strony siatkówki.

Podtypy:
• Typowa z aurą
• Acefaliczna
• Oczna (siatkówkowa)
• Hemiplegiczna (z objawami porażenia połowiczego)

Pozostałe rodzaje migreny

Migrena przewlekła – kiedy ból staje się codziennością

Występuje przez co najmniej 15 dni w miesiącu, przez okres ponad 3 miesięcy, z czego co najmniej 8 dni w miesiącu spełnia kryteria migreny z aurą lub bez niej. ³

Powikłana migrena

To grupa cięższych klinicznie typów migreny, która obejmuje:

1. Stan migrenowy – ból trwa dłużej jak 72h;
2. Aura bez zawału mózgu – utrzymująca się przez tydzień lub dłużej, bez nieprawidłowości w badaniach neuroobrazowych;
3. Migrenowy zawał mózgu – z jednym lub więcej uderzeniem aury, pojawiający się z powodu udaru niedokrwiennego mózgu;
4. Napad padaczkowy – wywołany aurą migrenową.³

Prawdopodobna migrena – niespełniająca pełnych kryteriów

W tym przypadku liczba napadów jest mniejsza niż zakładają pełne kryteria diagnostyczne, jednak objawy wskazują na migrenowy charakter dolegliwości.³

Zespoły epizodyczne, które mogą być związane z migreną

Niektóre zespoły epizodyczne mogą być powiązane z migreną – dotyczą zarówno dzieci, jak i dorosłych. Wyróżniamy jej podtypy:

1. Migrena brzuszna – objawy z przewodu pokarmowego. Objawy migreny brzusznej obejmują co najmniej 5 napadów z wyraźnymi epizodami silnego bólu brzucha; nudności i wymioty; brak apetytu; nadwrażliwość na światło i dźwięki; bladość; cienie pod oczami.
2. Napadowy zawrót głowy. Zaburzenie charakteryzujące się nawracającymi, krótkotrwałymi napadami zawrotów głowy, występującymi bez ostrzeżenia i ustępującymi samoistnie u zdrowych dzieci. Charakterystyczne są krótkotrwałe, samoistne napady zawrotów głowy, występujące bez ostrzeżenia, minimum 5 epizodów z towarzyszącym jednym z objawów: oczopląs, ataksja, wymioty, bladość, lękliwość.
3. Napadowy kręcz szyi u niemowląt i małych dzieci. Nawracające epizody przechylania głowy na jedną stronę (łagodny napadowy kręcz szyi u dzieci), które ustępują po kilku minutach lub dniach, przy jednoczesnym 1 objawie: bladość, drażliwość, złe samopoczucie, wymioty, ataksja. Jest to choroba niemowląt i małych dzieci, w pierwszym roku życia.

Dodatkowe stany, które mogą również wystąpić u tych pacjentów, obejmują epizody choroby lokomocyjnej i okresowe zaburzenia snu, w tym chodzenie we śnie, mówienie przez sen, lęki nocne i bruksizm.³

Migrena – przyczyny

Mimo znaczącego postępu w badaniach, przyczyny migreny nie są w pełni poznane. Obecnie przyjmuje się, że w jej powstawaniu biorą udział struktury naczyniowe i nerwowe, które – za pośrednictwem nerwu trójdzielnego – tworzą funkcjonalny układ trójdzielno-naczyniowy.¹

Wg dr. Bodo Kuklinskiego, migrena jest także wynikiem uszkodzenia szyjnego odcinka kręgosłupa lub odziedziczoną po matce mitochondriopatią.⁴

Dziedziczność migreny – czy przyczyną może być mitochondriopatia?

W swojej publikacji Mitochondria. Diagnostyka uszkodzeń mitochondrialnych i skuteczne metody terapii dr Bodo Kuklinski zwraca uwagę na związek migreny z dziedzicznymi zaburzeniami funkcjonowania mitochondriów:

Migrena to rodzaj mitochondriopatii, jaką dziedziczymy ze strony matki. Może wywoływać ją również niestabilność stawu szyjnego. Migrena zwiększa ryzyko depresji, a depresja podnosi ryzyko migreny. Pacjenci leczący się z powodu migreny wykazują także większe zagrożenie niedokrwiennym udarem mózgu. W przypadku tej choroby wyniki badań wykazują także istnienie stresu nitrozacyjnego, przy czym utrzymuje się on nawet w tym okresie, kiedy sam ból nie jest odczuwalny.⁸

Choroby towarzyszące

W podgrupie pacjentów z migreną, pojawia się ryzyko wystąpienia zespołu bezdechu sennego, astmy oskrzelowej, stanów zapalnych zatok przynosowych, POChP, depresji, zaburzeń snu, kataru siennego, hipoglikemii, dysfunkcji móżdżku, szybkiej utraty sił, objawów psychosomatycznych, zespołu jelita drażliwego, chrapania, drżenia, skurczów łydek czy insulinooporności.⁴

Biologiczne czynniki wyzwalające migrenę³

Zaburzenia hormonalne to jedne z najczęstszych biologicznych czynników wyzwalających migrenę:

Estrogen

Częste zmiany hormonalne, takie jak miesiączka, ciąża czy menopauza, mogą wpływać na pojawienie się migreny. Nasilenie objawów obserwuje się także przy stosowaniu hormonalnych środków antykoncepcyjnych i hormonalnej terapii zastępczej. ⁵

Kortyzol

Jedna z hipotez głosi, że migrena może być wynikiem podwyższonego poziomu kortyzolu. Inna sugeruje, że jego podwyższony poziom w godzinach porannych, może być odpowiedzialny za dobową zmienność przebiegu migreny. Te zależności wymagają jednak dalszych badań. ⁵

Hormony tarczycy

Badania sugerują potencjalną dwukierunkową zależność migreny z niedoczynnością tarczycy. Jedno z badań wskazuje, że może zwiększać ryzyko rozwoju niedoczynności tarczycy. W kolejnym stwierdzono współistnienie migreny i niedoczynności osi podwzgórze-przysadka-tarczyca. ⁵

Metaboliczne czynniki wyzwalające migrenę³

Choć wykazano, że zespół metaboliczny (otyłość brzuszna, podwyższone ciśnienie, zaburzenia przemiany cukrów i tłuszczów) jest jednym z czynników odpowiedzialnych za rozwój i potęgowanie napadów migreny, konieczne jest dalsze prowadzenie badań z udziałem większych grup pacjentów. ⁵

Reklama

Niestabilność stawu szyjnego – książka Sprawdź

Witamina B12 MSE MAX Sprawdź

Magnesium Intercell® 150 Sprawdź

QuinoMit Q10 Forte MSE Sprawdź

RiboMit Sprawdź

Psychologiczne czynniki wyzwalające migrenę

Około 70 lat temu dr John Graham wysunął hipotezę, że migrena jest dziedzicznym zaburzeniem występującym u osób z nadmierną tendencją do poszukiwania stresu oraz niedostateczną fizjologiczną zdolnością do adaptacji. Współczesne badania potwierdzają, że stres jest jednym z najczęstszych czynników wyzwalających migrenę.⁵

Inne czynniki zwiększające ryzyko migreny

Wśród czynników zwiększających prawdopodobieństwo rozwinięcia się migreny, wymienić należy także:

• uzależnienia (w tym alkohol, papierosy, używki),
• zaburzenia snu (bezsenność, zmiana rytmu dobowego),
• zmęczenie i wysiłek fizyczny,
• czynniki środowiskowe (jasne światło, gwałtowne zmiany atmosferyczne, zapachy),
• niektóre pokarmy (głównie te zawierające glutaminian sodu, tyraminę lub azotany),
• leki (nitrogliceryna i jej pochodne, histamina, ranitydyna, estrogeny, nifedypina).²

Od czego zależy intensywność napadów migreny?

Złożony charakter tej choroby sprawia, że każdy przypadek może mieć inne źródło i przebieg. Na częstość i intensywność napadów migrenowych wpływają m.in.: styl życia pacjenta, w tym niewłaściwa dieta, brak snu, chroniczne przemęczenie, stres, czynniki genetyczne i hormonalne oraz przewlekłe choroby towarzyszące.

Migrena – leczenie profilaktyczne i leczenie doraźne

Głównym celem leczenia migreny jest zmniejszenie częstotliwości napadów, złagodzenie intensywności bólu oraz skrócenie jego trwania. Skuteczność terapii zależy od odpowiedniego wyboru kierunku działania, czyli zastosowania leczenia doraźnego, które ma na celu przerwanie napadu bólu lub profilaktycznego, które ma zmniejszyć liczbę nawrotów migreny.

Farmakologiczne sposoby leczenia

W przypadku łagodnej lub umiarkowanej postaci migreny stosuje się indywidualnie dobrane niesteroidowe leki przeciwbólowe (NLPZ), takich jak diklofenak, naproksen czy ibuprofen. Natomiast przy silnych napadach bólu najskuteczniejsze są tryptany – agonisty receptorów 5-HT (serotoniny) oraz leki, które hamują działanie peptydu związanego z genem kalcytoniny (CGRP). Nie są one jednak wskazane dla osób z chorobami układu krążenia. ⁶

Toksyna botulinowa w leczeniu migreny

W przewlekłej, częstej migrenie, gdy nie działają trzy doustne leki profilaktyczne, można zastosować toksynę botulinową typu A. Stosuje się ją w przypadku nietolerancji lub braku poprawy za pomocą trzech doustnych leków profilaktycznych. Zabieg wymaga 31 wstrzyknięć co 3 miesiące. Może jednak powodować działania niepożądane, takie jak: osłabienie mięśni szyi, zaczerwienienie, uczucie ciężkości powiek.^6,7

Zalecenia terapii mitochondrialnej

Elementem terapii migreny wg dr. Bodo Kuklinskiego jest kompleksowe podejście z uwzględnieniem mikroskładników odżywczych, w tym koenzymu Q10, witaminy B6 oraz B12. Wskazuje on, że w wielu przypadkach u pacjentów występuje typowe zapalenie włókien nerwowych, które towarzyszy schorzeniu wieloukładowemu. Uwalniany podczas migreny NO, peptydy stanu zapalnego oraz peptyd związany z genem kalcytoniny (CGRP) mogą zostać zablokowane suplementacją witaminy B12 oraz koenzymu Q10, które działając na poziomie mitochondrialnym, skutecznie usuwają bezpośrednią przyczynę choroby.⁴

Dr Kuklinski zwraca uwagę, że migrena to także objaw organicznego schorzenia mózgu.

Migrena […] to również symptom organicznego schorzenia mózgu, które w zależności od częstotliwości oraz stopnia ciężkości ataków bólu może zakończyć się cichym udarem mózgu. […] Badania wykazały, że wysokie dawki witaminy B12 (200–400 μg dziennie) oraz koenzym Q10 w postaci płynnego olejku to skuteczne środki przeciwko migrenie. […] Suplementacja witaminy B12 jest wskazana przy wszystkich formach podrażnienia nerwu trójdzielnego, a zwłaszcza w przypadku którejkolwiek z następujących dolegliwości: ból głowy, migrena, zapalenie zatok przynosowych, stany zapalne dziąseł, nocna opuchlizna błon śluzowych nosa, napadowe silne bóle zębów, neuralgie nerwu trójdzielnego, obwodowe parestezje twarzy. Niektórzy lekarze od lat podają swoim cierpiącym z powodu migreny pacjentom koenzym Q10 oraz witaminy z grupy B, przede wszystkim wysokie dawki witaminy B6 oraz witaminy B12, co jednocześnie pomaga zapobiec na przykład spadkowi poziomu serotoniny przed menstruacją. Silny spadek poziomu estrogenu oraz serotoniny, do jakiego dochodzi przed menstruacją, powoduje przecież nie tylko zespół przedmiesiączkowy, znany powszechnie jako PMS, lecz może zainicjować również migrenę. Neurolog, który stwierdził u jednej z naszych pacjentek cztery różne rodzaje bólu głowy: migrenę, klasterowy ból głowy, neuralgię nerwu trójdzielnego oraz ból promieniujący od szyi (uwarunkowany uszkodzeniem kręgosłupa szyjnego), natknął się na poważny problem z zaklasyfikowaniem objawów do jednej z ustawowych kategorii. Tymczasem przyczyna wszystkich wymienionych dolegliwości jest jedna: różnorodne jakościowo podrażnienie nerwu trójdzielnego wywołane niestabilnością szyjnego odcinka kręgosłupa. W ramach terapii bólu oraz ataków migreny zawsze należy zwracać uwagę na inne objawy wielonarządowe.⁴

Badania wskazują także na korzyści stosowania magnezu (400–600 mg/dzień) i ryboflawiny (400 mg/dobę) w leczeniu niefarmakologicznym migreny. Dodatkowo, istotnym aspektem w leczeniu migreny jest regularny odpoczynek, zapewniający głęboki, spokojny sen, odpowiednie nawodnienie, terapia relaksacyjna (np. joga, umiarkowane ćwiczenia wykonywane regularnie 40 minut 3 razy w tygodniu). Tego rodzaju podejście może przekształcić migrenę przewlekłą w epizodyczną oraz ograniczyć konieczność stosowania NLPZ.⁹

Autor: Monika Żmijska