Opryszczka jest często występującą wirusową chorobą zakaźną. Zakażenie wirusem opryszczki najczęściej następuje przez bezpośredni kontakt z osobą-nosicielem wirusa Herpes simplex. Jakie są objawy zakażenia, czy można je wyleczyć?
Rodzaje opryszczki Herpes simplex
Herpes simplex virus należy do rodziny herpeswirusów, zbudowanych z łańcucha nukleotydowego DNA. Co ciekawe, atakuje tylko człowieka. Wyróżnia się dwa typy HSV. Zakażenia wywołane wirusem HSV-1 lokalizują się na skórze okolic ust jamy ustnej, twarzy, kończyn i czasami na tułowiu. HSV-2 wywołuje opryszczkę narządów płciowych, która u kobiet lokalizuje się na wargach sromowych, a u mężczyzn na prąciu. Pęcherzyki opryszczki mogą pojawiać się także w okolicy odbytu i na pośladkach. W niektórych przypadkach HSV-1 może także wywoływać opryszczkę narządów płciowych, a HSV-2 opryszczkę wargową i błony śluzowej jamy ustnej. Zarażenie następuje przez bezpośredni kontakt z osobą zakażoną, poprzez dotyk, używanie tych samych środków higieny, ręczników, sztućców, a w przypadku 2 typu wirusa, na drodze kontaktów seksualnych. Wirus znajduje się w wydzielinach nosiciela. Do pierwotnego zakażenia wirusem opryszczki zwykłej dochodzi często w trakcie ciąży lub przy porodzie, kiedy noworodek nabywa wirusa od mamy. Do zarażenia najczęściej dochodzi w dzieciństwie.
Objawy kliniczne zakażenia wirusem opryszczki HSV
Zakażenie pierwotne u noworodków i małych dzieci ma ciężki przebieg, z objawami zajęcia narządów wewnętrznych. Starsze dzieci i dorośli lżej przechodzą infekcję. Objawy ograniczają się do skóry i błon śluzowych, z towarzyszącym bólem głowy, gorączką, miejscowym powiększeniem węzłów chłonnych i ogólnym złym samopoczuciem. Zdarza się, że zakażenie ma charakter bezobjawowy. Nawroty opryszczki mają łagodniejszy przebieg. Objawy ogólne występują w postaci zmian skórnych.
Jak wygląda opryszczka?
Na pograniczu błon śluzowych i skóry pojawiają się drobne pęcherzyki, z płynem surowiczym. Wystąpienie wykwitów poprzedzone jest objawami zwiastunowymi: swędzeniem i pieczeniem skóry. Przebieg opryszczki jest szybki, trwa kilka dni. Pęcherzyki pękają, pozostawiając owrzodzenia i nadżerki pokryte strupem. Zmiany goją się samoistnie.
Czy opryszczkę można wyleczyć?
Z uwagi na wysoką zakażalność, opryszczka dotyczy wszystkich grup wiekowych. Zarażenie wirusem trwa całe życie. Może on przetrwać w zwojach komórek nerwowych w formie uśpionej. Choroba ma charakter nawrotowy. Reaktywacja infekcji następuje w stanach obniżenia odporności, podczas przewlekłego stresu, po urazach, po silnym wychłodzeniu lub nasłonecznieniu ciała, a także towarzysząco przy innych chorobach ogólnych. Przeciwciała przeciwko HSV nie chronią organizmu przed nawrotami choroby. W przypadku zakażenia leczenie ma charakter miejscowy. Zaleca się stosowanie maści zawierających acyklowir, walacyklowir oraz preparatów wysuszających i dezynfekujących. Przy częstych nawrotach lekarz prowadzący może zadecydować o włączeniu ogólnych leków przeciwwirusowych.
Opryszczkowe zapalenie mózgu
Jednym z poważniejszych powikłań zakażenia wirusem opryszczki pospolitej jest opryszczkowe zapalenie mózgu (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych). Schorzenie występuje dość rzadko, częstość występowania szacuje się na 1-3 przypadki na milion osób. Co ważne, opryszczkowe zapalenie mózgu nie jest objawem zakażenia pierwotnego, może wystąpić przy reaktywacji utajonego wirusa. Nieleczona infekcja w 60-70% zachorowań kończy się śmiercią z powodu śmiertelnego zapalenia mózgu. Ryzyko zgonu spada u pacjentów objętych leczeniem, jednak są oni obarczeni ryzykiem wystąpienia powikłań neurologicznych. Najwięcej zachorowań odnotowuje się u osób w wieku przed 20 i po 50 roku życia. Zapalenie przebiega z gorączką, silnymi bólami głowy, ogólnym osłabieniem i rozbiciem. W zależności od stopnia zaawansowania, mogą wystąpić napady padaczkowe, zaburzenia osobowości, utrata apetytu, otępienie, niedowłady, zaburzenia świadomości, afazje, drętwienie mięśni, zaburzenia pamięci, częste zmiany nastroju. Z uwagi na zbieżność objawów z innymi jednostkami chorobowymi, właściwa diagnoza może być trudna i czasochłonna.
Opryszczkowe zapalenie rogówki i spojówek
Równie groźnym następstwem wniknięcia do organizmu HSV, jest opryszczkowe zapalenie rogówki i spojówek. Do zakażenia może dojść przez bezpośredni kontakt powierzchni oczu z wydzielinami zawierającymi cząstki wirusa. Przy infekcji pierwotnej występują objawy jednostronnego zapalenia powiek, pęcherzykowego zapalenia spojówek, a w niektórych przypadkach nabłonkowego zapalenia rogówki. Infekcje mają charakter nawracający, mogą występować kilkukrotnie w trakcie życia. Choroba jest o tyle groźna, że może powodować pogorszenie jakości widzenia, zmętnienie rogówki, aberracje i astygmatyzm, a w cięższych przypadkach nawet utratę wzroku.
Funkcjonowanie mitochondriów w przebiegu opryszczki
Mitochondria, jako swoiste fabryki energii komórkowej, odpowiadają za prawidłowy przebieg szeregu procesów metabolicznych organizmu na poziomie komórkowym. Sprawnie funkcjonujące mitochondria pozwalają również na optymalne działanie układu odpornościowego. Co za tym idzie, spadek wydolności pracy tych ważnych organelli pośrednio przekłada się na spadek odporności organizmu. Osłabienie funkcji obronnych w połączeniu z nadmiarem stresu, drobnym urazem lub wychłodzeniem zapewniają sprzyjające warunki do reaktywacji uśpionego wirusa opryszczki i wysypu. Ważne jest zatem zadbanie o odpowiednie wsparcie pracy mitochondriów, zarówno w kontekście profilaktyki opryszczki, jak i leczenia aktywnych zmian.
Doktor Bodo Kuklinski w przypadku opryszczki zaleca suplementację glutationem i ubichinonem:
Ponieważ glutation to substancja wirusobójcza, przyjmowanie jej wydaje się wskazane w przypadku uporczywie nawracających infekcji wirusowych (opryszczki jamy ustnej, HOV1b) oraz niewydolności układu odpornościowego. Antywirusowe działanie glutationu wzmacnia ubichinol.
Leczenie farmakologiczne opryszczki
W leczeniu opryszczki lekami pierwszego wyboru są preparaty zawierające acyklowir. Dzięki zdolności hamowania namnażania się wirusa HSV acyklowir jest uważany za wysoce skuteczny i szybko działający lek. Dodatkowo, przyśpiesza gojenie się zmian skórnych i zmniejsza ból. Rynek farmaceutyczny oferuje go w postaci żelu, maści, plastrów z okładem oraz tabletek. Wybór ścieżki leczenia zależy od zaawansowania objawów opryszczki. W przypadku niewielkich zmian skórnych zwykle wystarcza leczenie miejscowe. Cięższy przebieg choroby wymaga włączenia leczenia doustnego. Przy częstych nawrotach warto rozważyć z lekarzem prowadzącym indywidualny plan działania.
Naturalne metody leczenia opryszczki
Wiele substancji łagodzących przebieg schorzenia można znaleźć wśród naturalnych składników, takich jak miód, czosnek, aloes, olejek z drzewa herbacianego czy napary ziołowe.
Naturalny miód pszczeli jest niezwykle bogaty w cenne substancje o działaniu prozdrowotnym. Są to między innymi flawonoidy, witaminy z grupy B, cynk, miedź, witaminy E i C oraz aminokwasy. Miód pozytywnie wpływa na funkcjonowanie układu immunologicznego i krążenia. Można go stosować w leczeniu egzemy, łupieżu, łuszczycy oraz opryszczki. W badaniach wykazano, że zastosowanie miodu bezpośrednio na skórę dotkniętą chorobą przyśpiesza gojenie zmian opryszczkowych, porównywalnie z zastosowaniem maści zawierającej acyklowir.
Czosnek jest powszechnie stosowany w domowych sposobach leczenia ze względu na swoje właściwości przeciwzapalne, bakteriobójcze i przeciwwirusowe. Przyłożenie rozciętego ząbka czosnku do aktywnej zmiany opryszczkowej przyśpiesza jej gojenie. Podobnie w przypadku aloesu, rośliny często goszczącej na domowych parapetach. Świeży żel aloesowy działa przeciwzapalnie na aktywną postać opryszczki, a także łagodzi świąd i przyśpiesza gojenie. Olejek herbaciany ma działanie silnie przeciwwirusowe i odkażające, dzięki czemu także znalazł zastosowanie w leczeniu zmian wywołanych wirusem opryszczki HSV. Kolejnym naturalnym sposobem leczenia są okłady z naparów ziołowych z melisy, szałwii, mięty i rumianku.
Wsparcie suplementacją w zakażeniu
Aktywna opryszczka pojawia się w stanach obniżonej odporności, dlatego też myśląc o suplementacji wspomagającej organizm w walce z wirusem, warto postawić na składniki wzmacniające pracę układu immunologicznego i działanie mitochondriów oraz o właściwościach przeciwwirusowych i wzmacniających regenerację skóry. Pomocne będą witamina C, witaminy z grupy B, lizyna, magnez, cynk, ubichinol oraz glutation.
Działania profilaktyczne chroniące przed wirusem opryszczki
Najlepszą profilaktyką w przypadku wirusa Herpes Simplex są działania prewencyjne, zapobiegające zarażeniu się. U osób nosicieli – już zarażonych, warto zmniejszać ryzyko nawrotów choroby. Wśród działań zapobiegawczych można wymienić dbałość o kondycję fizyczną i psychiczną, niwelowanie stresu, stosowanie diety bogatej w naturalne antyoksydanty i związki przeciwzapalne, wsparcie odporności, zachowanie właściwej higieny. W przypadku HSV typu drugiego istotne jest unikanie ryzykownych kontaktów seksualnych oraz współżycia płciowego w III trymestrze ciąży.
Bibliografia
- Zajkowska JM. Ustymowicz A. Kondrusik M. Opryszczkowe zapalenie mózgu-trudności diagnostyczne. Neurologia po dyplomie. 2013; 8 (2)
- Kukliński B. Mitochondria. Diagnostyka uszkodzeń mitochondrialnych i skuteczne metody terapii. Mito-pharma. Gorzów Wielkopolski. 2017
- Al-Waili NS. Topical honey application vs. acyclovir for the treatment of recurrent herpes simplex lesions. Med Sci Monit. 2004 Aug;10(8):MT94-8
- Leśniak A. Narbutt J. Kompleksowe leczenie opryszczki wargowej. Forum Dermatologicum. 2017, 3;4
- De Rose DU, Bompard S, Maddaloni C, Bersani I, Martini L, Santisi A, Longo D, Ronchetti MP, Dotta A, Auriti C. Neonatal herpes simplex virus infection: From the maternal infection to the child outcome. J Med Virol. 2023 Aug;95(8):e29024. doi: 10.1002/jmv.29024. PMID: 37592873.
- Sibley D, Larkin DFP. Update on Herpes simplex keratitis management. Eye (Lond). 2020 Dec;34(12):2219-2226. doi: 10.1038/s41433-020-01153-x. Epub 2020 Aug 25. PMID: 32843744; PMCID: PMC7784930.