Dynamicznie rozwijający się rynek kosmetyków coraz większą wagę przywiązuje do wysokiej jakości tworzonych produktów i ograniczaniu ich negatywnego wpływu na środowisko, a producenci prześcigają się w opracowywaniu receptur wychodzących naprzeciw wymaganiom konsumentów. W najnowszych trendach szczególnie wyróżniają się kosmetyki zawierające naturalne składniki, takie jak oleje roślinne, ekstrakty czy też serwatki mleka. Poznaj szereg korzyści płynących ze stosowania naturalnych kosmetyków w pielęgnacji!
Kosmetyki naturalne, czyli jakie?
Są to produkty kosmetyczne, które w swoim składzie zawierają substancje pochodzenia naturalnego. Zaliczają się do nich składniki pochodzenia zwierzęcego (wosk pszczeli), pochodzenia roślinnego (ekstrakty roślinne, woski, masła, oleje roślinne) oraz minerały. Kosmetyki naturalne są produkowane przy minimalnym udziale substancji syntetycznych, jednak nie oznacza to, że są ich całkowicie pozbawione! W zależności od certyfikacji, udział substancji syntetycznych w składzie może wynosić nawet do 5%. W recepturze takich produktów nie znajdziemy za to sztucznych barwników, konserwantów czy substancji zapachowych. W znacznej mierze są one delikatniejsze dla skóry oraz produkowane z poszanowaniem środowiska.
Kosmetyki ekologiczne, naturalne i organiczne – czym się różnią?
Co decyduje o tym, że dany kosmetyk jest naturalny i czy naturalne to też organiczne? Chociaż nazwy brzmią podobnie, występują istotne różnice między kosmetykiem naturalnym a organicznym. Czym się różnią naturalne i ekologiczne produkty?
Naturalne kosmetyki
Jak wspomniano wyżej, kosmetyki naturalne zawierają składniki pochodzenia naturalnego, jednak w ich składzie INCI mogą pojawić się też substancje modyfikowane syntetycznie. Nie muszą one również spełniać norm ekologicznych, jak ma to miejsce przy kosmetykach organicznych. Z reguły są dzięki temu bardziej przystępne cenowo.
Kosmetyki organiczne
W przypadku kosmetyków organicznych, proces ich produkcji jest dużo bardziej kontrolowany. W składzie produktu nie mogą znajdować się żadne syntetyczne składniki. Dodatkowo, surowce użyte w formulacji powinny pochodzić z upraw ekologicznych, prowadzonych bez użycia sztucznych nawozów czy pestycydów.
Kosmetyki ekologiczne
Kosmetyki ekologiczne muszą być z kolei całkowicie wolne od zanieczyszczeń i spełniać szereg norm ekologicznych, regulujących sposób uprawy surowców oraz skład produktu wolny od syntetycznych półproduktów.
Etykieta pod lupą – certyfikaty na kosmetykach
Certyfikaty są nadawane przez organizacje, poświadczające jakość produktów ekologicznych. Są to na przykład Ecocert, USDA Organic czy COSMOS Organic – w zależności od certyfikatu, wymagania które producent musi spełnić aby uzyskać dowód jakości mogą się różnić. Konieczność szczegółowej kontroli procesu powstawania kosmetyku oraz wyższe koszty pozyskania surowców i produkcji z zachowaniem norm ekologicznych sprawiają, że kosmetyki organiczne są droższe od naturalnych.
Korzyści i niebezpieczeństwa płynące ze stosowania naturalnych kosmetyków
Kosmetyki oparte na naturalnych składnikach oferują szeroki wachlarz możliwości dbania o skórę i ciało. Warto stosować je świadomie, w pełni wykorzystując potencjał naturalnych substancji, ale także z zachowaniem bezpieczeństwa.
Naturalna pielęgnacja dla Twojej skóry – jakie ma zalety?
Jakie są zalety stosowania kosmetyków naturalnych? Ze względu na ich prostszy, „czysty” skład, uważane są za bezpieczniejsze dla skóry, ponieważ ich stosowanie niesie mniejsze ryzyko pojawienia się podrażnień i reakcji alergicznych. Silikony, parabeny czy syntetyczne środki zapachowe, występujące w konwencjonalnych produktach, mogą być przyczyną alergii skórnych i niekorzystnie wpływać na wrażliwą cerę. Składniki pochodzenia naturalnego działają delikatniej na skórę, przy czym potrafią być równie skuteczne, a nawet bardziej efektywne niż chemiczne odpowiedniki. Jest to istotne zwłaszcza w pielęgnacji skóry wrażliwej, skłonnej do podrażnień czy naczyniowej. Dodatkowo, substancje roślinne działają kompleksowo poprzez uzupełniającą się aktywność różnych składników: oprócz działania pielęgnacyjnego, wykazują często działanie przeciwzapalne, antybakteryjne lub przeciwstarzeniowe. Istotną kwestią jest także fakt, że kosmetyki naturalne są bardziej przyjazne dla środowiska, zarówno jeśli chodzi o sposób produkcji, jak i pakowania. Producenci tego rodzaju kosmetyków bardzo często zabiegają o pozyskiwanie substancji z ekologicznych upraw, produkcję opakowań z recyklingu oraz zachowanie zasad zrównoważonego rozwoju podczas całego procesu produkcji.
Kosmetyki ekologiczne i naturalne – jakie są ich wady?
Co przemawia na niekorzyść kosmetyków naturalnych? Z pewnością krótszy czas przydatności do użycia. Ze względu na brak dodatku sztucznych konserwantów, terminy ważności tego rodzaju kosmetyków najczęściej mieszczą się w zakresie od 3 do 6 miesięcy. Niekiedy produkty wymagają specjalnych warunków przechowywania, na przykład w lodówce lub w ciemnym miejscu. Pozyskiwanie poszczególnych składników z upraw organicznych oraz konieczność zachowania wysokich standardów produkcji sprawiają, że koszty wyprodukowania są wysokie, nierzadko większe, niż kosmetyków konwencjonalnych. To z kolei przekłada się na wyższą cenę gotowego produktu. Mimo iż naturalne kosmetyki są uważane za ogólnie bezpieczne, niektóre substancje naturalne w nich zawarte mogą przyczyniać się do pogorszenia stanu skóry – wystąpienia podrażnień i alergii skórnych, w tym działać fotouczulająco. Są to głównie składniki pochodzenia roślinnego: niektóre ekstrakty i olejki eteryczne. Naturalne składniki działają na skórę delikatnie i często potrzebują więcej czasu, aby efekty ich stosowania były widoczne. Wśród osób o cerze mocno problematycznej (trądzikowej, łuszczycowej, atopowej i innych) mogą okazać się niewystarczające w skutecznej pielęgnacji. Warto wówczas sięgnąć po syntetyczne substancje, zawarte w konwencjonalnych kosmetykach.
Naturalne składniki w pielęgnacji naszej skóry – co znajdziemy w INCI?
Rosnąca ilość dostępnych w sprzedaży kosmetyków sprawia, że niekiedy ciężko zdecydować, który produkt będzie dla nas odpowiedni. Na jakie składniki warto zwracać uwagę sprawdzając etykiety kosmetyków? Przyjrzyjmy się najczęściej występującym w produktach kosmetycznych substancjom naturalnym, ich właściwościom i zastosowaniu.
Oleje roślinne
Historia stosowania olei roślinnych w pielęgnacji ciała sięga wieków. Są to tłuszcze pozyskiwane z owoców, nasion lub orzechów roślin oleistych, w procesie tłoczenia lub ekstrakcji. Najbardziej pożądane są oleje tłoczone metodą na zimno, gdyż zachowują najwięcej składników aktywnych: antyoksydantów, witamin i kwasów tłuszczowych. Oleje roślinne znalazły zastosowanie w produkcji takich kosmetyków, jak balsamy, kremy, szampony, odżywki i maski do włosów czy żele do kąpieli i masażu. Działają regenerująco i nawilżająco na skórę, pomagając w odbudowie bariery lipidowej naskórka. Wypełniają ubytki w łuskach i wzmacniają łodygę włosa, nadając fryzurze blasku.
Wśród najczęściej używanych w kosmetykach olei można wymienić olej jojoba, arganowy, makadamia, olej z pestek malin, ze słodkich migdałów, kokosowy, z czarnuszki, z awokado, oliwę z oliwek.
Ekstrakty roślinne
Kosmetyki z ekstraktami pozyskiwanymi z roślin od lat cieszą się popularnością wśród konsumentów poszukujących eko alternatyw w dbaniu o swoją skórę. Składniki te stanowią szeroko wykorzystywaną w kosmetologii grupę substancji, zarówno w produkcji kosmetycznej, jak i zabiegach gabinetowych. Bogactwo związków biologicznie czynnych zawartych w roślinach sprawia, że działają one na skórę wielokierunkowo.
Ekstrakty roślinne mają właściwości fotoochronne przed szkodliwym wpływem promieniowania ultrafioletowego na skórę. Działają antyoksydacyjnie, immunostymulująco i przeciwzapalnie, co jest niezwykle istotne w ochronie skóry przed wolnymi rodnikami – produktami stresu oksydacyjnego, wywołanego promieniowaniem UV. Szczególne znaczenie mają tutaj ekstrakty z rumianku, opuncji, granatu, wiciokrzewu, tymianku czy hibiskusa.
Substancje pochodzenia roślinnego z powodzeniem są wykorzystywane we wspomaganiu gojenia ran, regeneracji skóry oraz leczeniu niektórych chorób dermatologicznych, owrzodzeń, odleżyn, oparzeń i ran cukrzycowych. Ekstrakty roślinne przyśpieszają procesy podziałów fibroblastów, działają stymulująco na produkcję czynników wzrostu, a także mają właściwości przeciwzapalne. Dzięki temu zmniejszają ryzyko zakażeń, a procesy gojenia i regeneracji skóry zachodzą o wiele szybciej. Najsilniejsze właściwości wykazują ekstrakty z aloesu, kurkumy, rumianku, prawoślazu lekarskiego, eukaliptusa, sosny zwyczajnej i krwawnika pospolitego.
Rośliny znalazły zastosowanie także w profilaktyce starzenia się skóry. Naturalne ekstrakty wzmacniają barierę skórną, ograniczają przez naskórkową utratę wody z komórek, redukując wysychanie skóry, niwelując drobne zmarszczki i spowalniając powstawanie nowych. W kremach o działaniu przeciwstarzeniowym do skóry dojrzałej można znaleźć ekstrakty m.in. z podagrycznika, szparagów, ogórecznika lekarskiego, konopi siewnej, wilczomleczu i granatu.
Niektóre z substancji roślinnych mają zdolność hamowania aktywności enzymu tyrozynazy, odpowiedzialnej za produkcję melaniny. Dzięki temu zmniejsza się ilość gromadzonego w skórze barwnika, a co za tym idzie, ograniczają powstawanie przebarwień i wyrównują koloryt skóry. Wśród aktywnych roślinnych związków o tym działaniu warto wymienić arbutynę, katechiny, kwas kumarowy i elagowy. Możemy je znaleźć w ekstraktach z borówki, gruszy, mącznicy lekarskiej, zielonej herbaty, białej morwy czy liści brzozy.
Olejki eteryczne
Stanowią różnorodną grupę aromatycznych związków terpenowych, o szerokim zastosowaniu w farmakologii, kosmetologii i aromaterapii. Pozyskuje się je poprzez destylację parą wodną lub ekstrakcję rozpuszczalnikami materiału roślinnego. W skład każdego z olejków może wchodzić nawet do 400 różnych substancji chemicznych. Olejki eteryczne wykazują działanie antyseptyczne, przeciwzapalne, antyoksydacyjne, szeroko wykorzystywane są też ich właściwości zapachowe. Niektóre z nich wykazują działanie drażniące na zakończenia nerwowe, przez co są stosowane w lecznictwie do uśmierzania bólu. Hamując enzymy procesu zapalnego i działając przeciwdrobnoustrojowo, pomagają zadbać o zdrowie skóry. W produkcji kosmetycznej znalazły również zastosowanie jako naturalne konserwanty, przedłużające trwałość i bezpieczeństwo stosowania preparatów. Najczęściej stosowane olejki eteryczne to:
- o działaniu antyseptycznym: z drzewa herbacianego, olejek rozmarynowy i kasjowy;
- o działaniu przeciwzapalnym: olejek eukaliptusowy, aloesowy, jałowcowy, cytrynowy, cynamonowy, tymiankowy;
- o działaniu przeciwbólowym: lawendowy, eukaliptusowy, gorczycowy, cedrowy;
- o działaniu konserwującym: z drzewa herbacianego, mięty pieprzowej, goździkowy, cynamonowy, rozmarynowy, szałwiowy, lawendowy;
- w aromaterapii: miętowy, bergamotkowy, ylang-ylang, lawendowy, pomarańczowy, cytrynowy.
Olejki eteryczne powinny być stosowane w rozcieńczeniu. Należy unikać nakładania na skórę czystej postaci olejku, gdyż może wywołać silne podrażnienie i zaczerwienienie skóry, a w niektórych przypadkach także reakcje alergiczne. Olejki warto dodawać do kąpieli, masek czy kremów. Inhalacje i aromaterapia olejkami eterycznymi zadziałają relaksująco, uspokajająco i kojąco na ciało i układ nerwowy.
Mleko i jego składniki
W kosmetologii wykorzystuje się różne rodzaje mleka, m.in. mleko kozie, krowie, wielbłądzie czy ośle. Naturalnie jest ono wydzieliną gruczołów mlecznych ssaków. W zależności od gatunku zwierząt, od których pobiera się mleko, w jego składzie w zmiennych proporcjach występują: woda, tłuszcz, białka (kazeina, białka serwatkowe), laktoza, witaminy, enzymy i składniki mineralne. W produkcji kosmetycznej zastosowanie znalazły otrzymywane z różnych typów mleka białka, koncentraty i hydrolaty białkowe. Substancje te poprawiają nawilżenie skóry (przez zatrzymywanie wody w naskórku), działają przeciwbakteryjnie, wygładzająco na drobne zmarszczki, regenerująco i łagodząco. Składniki wyodrębnione z mleka możemy znaleźć w kremach pielęgnacyjnych, balsamach, szamponach, żelach, a także w piankach i lakierach do włosów.
Produkty pszczele
Wykorzystanie produktów pszczelich w pielęgnacji skóry cieszy cię coraz większą popularnością. Wśród nich wyróżnia się miody, propolis, pierzgę, mleczko pszczele, wosk i jad. Właściwości, skład czy zawartość związków aktywnych biologicznie zależy od miejsca pochodzenia i gatunku rośliny, z której zostały pobrane. Duża różnorodność produktów pszczelich sprawia, że ich stosowanie na skórę może być wieloaspektowe. Działają przeciwzapalnie, antyseptycznie, nawilżająco, antyoksydacyjnie, ochronnie przed promieniowaniem UV i regenerująco.
Miód
Miody są naturalnie słodkimi substancjami, wytwarzanymi przez pszczoły z soków roślinnych, nektaru kwiatowego lub spadzi. Owady zbierają i przetwarzają miód, aby zgromadzić zapasy pożywienia. Miód jest produktem o złożonej kompozycji – składa się z cukrów (głównie glukozy i fruktozy), wody, enzymów trawiennych pszczół, pyłków kwiatowych, kwasów organicznych, witamin i innych składników. Skład każdego z rodzajów miodu różni się w zależności od tego z jakiej rośliny został pobrany.
Właściwości antyoksydacyjne i antybakteryjne miodu sprawiły, że jest on chętnie wykorzystywany w dermatologii i kosmetologii. Działa na skórę nawilżająco, przeciwzapalnie, zmiękczająco, odżywczo i ujędrniająco, a przy tym ma właściwości przeciwdrobnoustrojowe. W produktach kosmetycznych jest stosowany jako humektant (wiąże wodę w skórze) i emolient (tworzy warstwę ochronną na skórze). Kosmetyki zawierające miód są stosunkowo niedrogie i łatwe w produkcji, przy czym temperatura ich obróbki nie może przekraczać 40-45 stopni Celsjusza. Powyżej tej wartości składniki aktywne miodu ulegają destabilizacji i tracą swoje właściwości. Dzięki zawartości kwasów, witamin i białek, miód działa na skórę nawilżająco, spłyca zmarszczki, wzmacnia naczynia krwionośne, rozjaśnia plamy pigmentacyjne, wzmacnia barierę naskórkową, a także może chronić przed szkodliwym wpływem promieniowania słonecznego. Miód możemy znaleźć w kremach do twarzy, balsamach, tonikach, szamponach i odżywkach do włosów oraz bardzo często w pomadkach do ust.
Propolis
Inaczej kit pszczeli, powstaje z połączenia zbieranych przez pszczoły substancji żywicznych, zmieszanych z wydzielinami ich gruczołów głowowych, a następnie enzymów trawiennych, wosku i pyłku pszczelego. Owady pozyskują substancje żywiczne z młodych pędów drzew, krzewów i roślin zielnych. Dokładny skład propolisu także zależy od surowca, z którego został pobrany, położenia geograficznego, a nawet gatunku pszczół. Dotychczas wyodrębniono i opisano ponad 500 związków aktywnych biologicznie, występujących w kicie pszczelim. Są to m.in. kwasy fenolowe, flawonoidy, terpeny, enzymy, biopierwiastki, kwasy tłuszczowe i inne.
Propolis wykazuje działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne, uszczelniające naczynia krwionośne, przeciwdrobnoustrojowe, regeneracyjne, a także stymulujące układ immunologiczny. W kosmetykach jest stosowany przede wszystkim ze względu na działanie przeciwstarzeniowe, regenerujące, rozjaśniające, nawilżające, a także pełni rolę naturalnego konserwantu. Propolis można znaleźć w takich kosmetykach, jak kremy, mydła, pasty do zębów, szampony i maski do włosów, płyny do higieny intymnej, wody po goleniu. Silne właściwości przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze sprawiają, że propolis jest chętnie wykorzystywany w produktach do cery trądzikowej i łojotokowej oraz w szamponach przeciwłupieżowych, jak również w pastach do zębów przeciwko próchnicy i paradontozie. Możemy go znaleźć w kosmeceutykach dedykowanych grzybicy, łuszczycy, opryszczce czy atopowemu zapaleniu skóry.
Pierzga
Powstaje w wyniku fermentacji mlekowej pyłków, zamkniętych w plastrach pszczelich. Przez pszczoły jest wykorzystywana jako pokarm, dostarczający dużych ilości białka. Pierzga w swoim składzie zawiera kwas mlekowy, peptydy, aminokwasy, kwasy organiczne, związki fenolowe, witaminę K, enzymy trawienne, związki antybiotyczne oraz miód. Dzięki temu wykazuje właściwości odżywcze, immunostymulujące oraz antyseptyczne. Zastosowana na skórę i włosy działa regenerująco, wspomagając produkcję ceramidów, glikanów i kolagenu. Pomaga w odbudowie bariery lipidowej skóry, dostarcza jej witamin i mikroelementów, a także działa przeciwzapalnie. Może być stosowana w kuracji trądziku i grzybic. Ze względu na zawartość witaminy K uszczelnia naczynka krwionośne skóry, zmniejszając widoczność tzw. pajączków i cieni pod oczami. Możemy ją znaleźć w kremach do twarzy i ciała, pastach do zębów czy kosmetykach do włosów.
Mleczko pszczele
Mleczko pszczele jest produkowane przez pszczoły robotnice. W roju pszczelim służy jako pokarm dla królowej matki, larw robotnic i trutni. W jego składzie można znaleźć takie substancje, jak pyłki kwiatowe, woski, białka, hormony, kwasy tłuszczowe, witaminy, lipidy czy sole mineralne. W kosmetykach wykorzystywane są jego właściwości antyseptyczne, antyoksydacyjne, nawilżające, odżywiające, stymulujące układ odpornościowy, przeciwstarzeniowe oraz zwiększające produkcję kolagenu. Mleczko pszczele znajdziemy w kremach do cery dojrzałej, trądzikowej, suchej, tłustej i normalnej. jak również w odżywkach do włosów i paznokci. Producenci kosmeceutyków wykorzystują mleczko pszczele w preparatach wspomagających leczenie m.in. egzemy, łojotokowego zapalenia skóry, stanów zapalnych jamy ustnej.
Wosk pszczeli
Służy pszczołom do budowy plastrów, w których gromadzą miód, pierzgę oraz wychowują młode. Wosk składa się z mieszaniny ponad 300 substancji, przybiera barwę od białej przez żółtą do brązowej, a jego skład zależy od regionu geograficznego oraz gatunku pszczół, które go wyprodukowały. W przemyśle kosmetycznym wosk jest stosowany jako emolient, stabilizator emulsji, emulgator i regulator konsystencji produktu. Możemy go znaleźć w kosmetykach do skóry, włosów oraz w produktach do makijażu, takich jak tusze do rzęs, pomadki czy cienie do powiek. Wśród wielu właściwości wosku warto wymienić działanie okluzyjne (zapobiega utracie wody z naskórka), przeciwzapalne, ochronne przed promieniowaniem UV i warunkami atmosferycznymi.
Jad pszczeli
Inaczej apitoksyna, jest wydzieliną gruczołu jadowego matki pszczelej i pszczół robotnic. To ona odpowiada za ból po użądleniu przez te owady. Składa się z enzymów, amin biogennych, peptydów, białek i związków lotnych. Posiada właściwości bakterio- i wirusobójcze, przeciwzapalne, przeciwkrzepliwe, usprawniające krążenie. Jad wykorzystywany jest w medycynie i farmacji, natomiast w kosmetologii w produkcji kosmeceutyków do cery dojrzałej i problematycznej (trądzikowej, łuszczycowej, z atopowym zapaleniem skóry). Działa przeciwzapalnie, przeciwzmarszczkowo, zmniejsza przebarwienia, a także pobudza porost włosów.
Borowina
Inaczej torf, powstaje w procesach długotrwałych przemian chemicznych i strukturalnych obumarłych roślin takich jak mchy, paprocie i rośliny nasienne, w środowiskach bagiennych, przy udziale bakterii tlenowych i beztlenowych. Borowina jest źródłem wielu cennych substancji prozdrowotnych, w tym związków humusowych, białek, węglowodanów, krzemionki, biopierwiastków, pektyn, żywic, aminokwasów, bituminy i związków fenolowych. Dzięki tak bogatej kompozycji torf wykazuje właściwości stymulujące odnowę komórkową (w tym kolagenu i elastyny), antyoksydacyjne, regenerujące i odżywcze w stosunku do skóry. Borowina ma także zdolność do zatrzymywania ciepła, przez co działa na głębiej położone tkanki, bez efektu ich przegrzania. W kosmetologii torf jest wykorzystywany w produkcji toników, maseczek, żeli, kremów i maści. Stosuje się go także w masażach relaksujących oraz zabiegach przeciwko rozstępom, odżywczych i regenerujących na ciało i twarz.
Podsumowując
Rosnąca popularność produktów kosmetycznych opartych na ekstraktach i olejach roślinnych oraz substancjach pochodzenia zwierzęcego i organicznego sprawia, że konsumenci mogą korzystać z bezpiecznych, naturalnych i ekologicznych kosmetyków, zamiennie z produktami konwencjonalnymi. Świadomy wybór produktów do pielęgnacji naszej skóry pozwoli holistyczne zadbać o zdrowy styl życia oraz otaczające nas środowisko.
Bibliografia
Chwil M. Denisow B. (red.) Wybrane aspekty biokosmetologii. WUP, Lublin 2021
Michalak M. Plant Extracts as Skin Care and Therapeutic Agents. International Journal of Molecular Sciences. 2023; 24(20):15444. https://doi.org/10.3390/ijms242015444