Popularne przyprawy nie tylko poprawiają walory kulinarne naszych dań, ale mogą też pozytywnie wpływać na ludzki organizm. Jednym z przykładów jest szafran, który wykazuje szereg pozytywnych właściwości wspomagających układ nerwowy. Jak włączenie szafranu do diety może wspomóc profilaktykę chorób neurodegeneracyjnych?

Czym jest szafran i dlaczego jest tak cenny?

Szafran już w starożytności był doceniany jako roślina lecznicza, a pierwsze przypadki takich zastosowań sięgają około 2700 lat p.n.e. Od tysiącleci jest też cenioną ze względu na walory smakowe i aromatyczne przyprawą oraz składnikiem perfum i naturalnym barwnikiem¹. Szczególnej wyjątkowości dodaje mu pochodzenie – pozyskiwany z krokusa uprawnego szafran to wysuszone słupki znajdujące się we wnętrzu kwiatu. Czasochłonny i wymagający proces zbioru szafranu – do uzyskania 1 kg surowca potrzeba nawet 150-200 tysięcy kwiatów, czyni go najdroższą przyprawą świata, nazywaną także „czerwonym złotem” ^1,2.

Jakie substancje odpowiadają za działanie szafranu?

Zarówno swoje walory kulinarne, jak i właściwości lecznicze szafran zawdzięcza szeregowi związków biologicznie czynnych – należącym do grupy karotenoidów krocynie i krocetynie oraz lotnemu safranalowi. To one odpowiadają za charakterystyczny smak, zapach i właściwości barwiące szafranu, a jednocześnie wykazują szereg właściwości wspomagających ludzki organizm:

• krocyna – dobrze wchłaniany w przewodzie pokarmowym prekursor krocyny; jest silnym antyoksydantem o działaniu neuroprotekcyjnym,
• Krocetyna – produkt metabolizmu krocyny, zdolny do przekraczania bariery krew-mózg; odpowiada za działanie wzmacniające funkcje poznawcze i aktywność przeciwzapalną szafranu,
• safranal – związek o działaniu przeciwdepresyjnym związanym z regulacją produkcji neuroprzekaźników takich jak serotonina, wspomaga procesy uczenia się i zapamiętywania^1,3,4_.

Choroby neurodegeneracyjne – najważniejsze informacje

Choroby neurodegeneracyjne, do których zaliczamy m.in. chorobę Alzheimera i chorobę Parkinsona, należą do najbardziej rozpowszechnionych chorób starczych dotykających osób po 70. roku życia. Ich przyczyną jest stopniowa degeneracja komórek nerwowych w mózgu, do której przyczynia się stres oksydacyjny będący wynikiem procesów związanych ze starzeniem się organizmu oraz oddziaływania czynników zewnętrznych, takich jak stosowanie używek, nieprawidłowa dieta, przewlekły stres^1,5.

Głównym skutkiem i objawem chorób neurodegeneracyjnych są:

• postępujący spadek funkcji poznawczych,
• demencja,
• zmiany osobowości,
• zaburzenia orientacji w czasie i przestrzeni,
• trudności z wykonywaniem codziennych czynności związane ze spowolnieniem ruchu i niepełną kontrolą nad pracą mięśni^1,3,5.

Leczenie chorób neurodegeneracyjnych wiąże się obecnie przede wszystkim ze złagodzeniem objawów i spowalnianiem progresji choroby. Z tego względu zainteresowanie naukowców i lekarzy przenosi się również w kierunku naturalnych suplementów, takich jak szafran, które cechują się mniejszą liczbą skutków ubocznych i lepszą tolerancją przez organizm¹.

Wpływ stresu oksydacyjnego na choroby mózgu

Jednym z czynników odpowiedzialnych za starzenie się organizmu jest aktywność reaktywnych form tlenu i wolnych rodników, które wpływają na stan komórek i determinują procesy związane z ich śmiercią lub przeżywalnością. Szczególnie narażone na działanie stresu oksydacyjnego są obecne w mózgu neurony, które posiadają wysoką zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych podatnych na utlenianie, oraz mitochondria. Wolne rodniki zaburzają stabilność struktur komórkowych prowadząc do degeneracji komórek nerwowych, a także uszkadzają mitochondrialne DNA. U chorych na chorobę Alzheimera obserwuje się nawet 3x więcej uszkodzeń mitochondrialnych niż u osób zdrowych⁶.

Rola diety i stylu życia w prewencji chorób neurodegeneracyjnych

Wolne rodniki są jednym z produktów ubocznych wielu fizjologicznych reakcji zachodzących w naszym organizmie. Oznacza to, że nie możemy całkowicie zahamować ich produkcji, ani wykluczyć ich z organizmu – o ich liczbie decyduje więc przede wszystkim wydajność mechanizmów antyoksydacyjnych. Istotną rolę w profilaktyce zaburzeń neurodegeneracyjnych i innych dolegliwości związanych ze szkodliwym działaniem stresu oksydacyjnego pełnią antyoksydanty – składniki o silnych właściwościach przeciwutleniających, które możemy dostarczać organizmowi z dietą. Naturalnym wsparciem dla mózgu może być między innymi szafran – obecne w nim związki chronią komórki nerwowe przed skutkami stresu oksydacyjnego i zapobiegają uszkodzeniom komórek^1,2,6.

Działanie szafranu w chorobach neurodegeneracyjnych

Badania przedkliniczne w modelach zwierzęcych wskazują na wysoki potencjał szafranu w profilaktyce i leczeniu chorób neurodegeneracyjnych. Krocyna i krocetyna są silnymi antyoksydantami o potwierdzonym działaniu neuroprotekcyjnym, związanym z łagodzeniem stresu oksydacyjnego i stanów zapalnych w obrębie układu nerwowego oraz hamowaniem aktywności mikrogleju i cholinoesterazy. Ponadto, krocyna może zmniejszać agregację beta-amyloidu, którego gromadzenie się w mózgu jest uważane za jedną z przyczyn rozwoju choroby Alzheimera^3,5.

Naturalne wsparcie dla mózgu ze strony szafranu nie kończy się jednak jedynie na działaniu neuroprotekcyjnym. Ekstrakty z szafranu poprzez hamowanie wychwytu zwrotnego noradrenaliny, dopaminy i serotoniny działają przeciwdepresyjnie oraz oddziałując z receptorami GABA mogą wykazywać działanie przeciwlękowe i przeciwdrgawkowe. Wielokierunkowe działanie w obrębie ośrodkowego układu nerwowego czyni szafran obiecującym lekiem, który może nie tylko łagodzić objawy chorób neurodegeneracyjnych, ale również towarzyszących im innych zaburzeń psychiatrycznych^1,3,5.

Szafran a choroba Alzheimera

Trwające 16 tygodni badanie kliniczne z udziałem 40 pacjentów ze zdiagnozowaną łagodną chorobą Alzheimera wykazało, że stosowanie ekstraktu z szafranu w dawce 2x dziennie po 15 mg pozwala na uzyskanie znacznej poprawy funkcji poznawczych, w porównaniu z placebo. Wyniki te zostały potwierdzone w innym randomizowanym badaniu, porównującym działanie szafranu (2x 15 mg) z donepezilem (10 mg/dziennie). Kapsułki z szafranem nie tylko charakteryzowały się podobną siłą działania co lek pierwszego rzutu stosowany w leczeniu choroby Alzheimera, ale ich przyjmowanie wiązało się z rzadszym występowaniem działań niepożądanych w postaci wymiotów^5,7. Badania w modelach zwierzęcych przypisują neuroprotekcyjne działanie szafranu jego właściwościom antyoksydacyjnym, aktywności hamującej cholinesterazę i mikroglej oraz ograniczaniu agregacji płytek beta-amyloidu w mózgu. Odnotowuje się także działanie synergistyczne ekstraktów z szafranu z innymi nutraceutykami naturalnie wspierającymi pracę mózgu, takimi jak brahmi, l-teanina, kwas foliowy, witaminy z grupy B^3,5.

Szafran a choroba Parkinsona

Wyniki dotychczasowych badań w modelach zwierzęcych wskazują także na możliwości wykorzystania ekstraktów z szafranu w chorobie Parkinsona. Podawane szczurom wyciągi z szafranu oraz izolowana krocyna pozytywnie wpływały na ich zdolności motoryczne, ograniczały stany zapalne oraz wykazywały działanie neuroprotekcyjne⁵. Mechanizm działania szafranu w chorobie Parkinsona nie został jeszcze w pełni poznany. Obok właściwości antyoksydacyjnych przekładających się na ochronę neuronów przed skutkami stresu oksydacyjnego, badania przedkliniczne wskazują na jego wpływ na produkcję i wykorzystanie dopaminy w tkankach oraz hamujący wpływ krocyny i krocetyny na akumulację α-synukleiny. Doniesienia o potencjalnej skuteczności szafranu w leczeniu choroby Parkinsona u ludzi wciąż jednak wymagają potwierdzenia w badaniach klinicznych z udziałem pacjentów^5,8.

Potencjalne korzyści przy innych chorobach układu nerwowego

Możliwości zastosowania szafranu w chorobach układu nerwowego nie ograniczają się jedynie do chorób neurodegeneracyjnych, depresji i stanów lękowych. Naukowcy w prowadzonych badaniach przedklinicznych zajmują się także jego potencjałem w leczeniu m.in. PTSD (zespół stresu pourazowego), schizofrenii czy padaczki^1,5. W badaniu klinicznym obejmującym 61 pacjentów ze zdiagnozowaną schizofrenią suplementacja wodnego ekstraktu z szafranu w dawce 30 mg/dzień przez 12 tygodni była dobrze tolerowana i zapobiegała nasileniu objawów zespołu metabolicznego wywołanego przyjmowaniem olanzapiny – leku powszechnie stosowanego w leczeniu tej choroby¹.

Reklama

Rhodiola Sprawdź

QuinoMit Q10 Forte MSE Sprawdź

Witamina D3 MSE Sprawdź

Cerebiotik-Intercell® Ekstrakt z szafranu Sprawdź

B-Kompleks Intercell® Sprawdź

Jak stosować szafran w diecie i suplementacji?

Szafran, ze względu na wysoką cenę, jest jedną z najczęściej fałszowanych przypraw, co może negatywnie wpływać na skuteczność i bezpieczeństwo jego stosowania w tej formie. Pewniejszym wyborem są więc suplementy diety, w szczególności kapsułki zawierające ekstrakty standaryzowane na zawartość substancji czynnych. Suplementacja szafranu w zalecanych dawkach (30 mg/dziennie, jednorazowo lub 2x 15 mg) jest uważana za bezpieczną i nie powoduje poważnych skutków ubocznych. Ze względu na możliwe interakcje z lekami i działania niepożądane zaleca się jednak ostrożność u osób:

• w ciąży i karmiących piersią,
• przyjmujących leki przeciwzakrzepowe lub wpływających na agregację płytek,
• stosujących leki na nadciśnienie, cukrzycę lub astmę,
• cierpiące na choroby psychiatryczne i stosujące leki psychotropowe³.

Podsumowanie i wnioski

Antyoksydanty obecne w szafranie oraz jego wpływ na ośrodkowy układ nerwowy czynią tę wyjątkową przyprawę obiecującym środkiem zapewniającym naturalne wsparcie mózgu. Jego potencjał w profilaktyce i leczeniu chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera i choroba Parkinsona, znajduje odzwierciedlenie w wynikach badań przedklinicznych i próbach klinicznych na niewielkich grupach pacjentów. Dostępne dane wskazują, że włączenie szafranu do diety poprzez jego suplementację może korzystnie wpłynąć na nasz mózg i układ nerwowy, jednak jego skuteczność w leczeniu chorób psychiatrycznych wciąż wymaga rozszerzenia badań na większe grupy pacjentów.