Kwas alfa-liponowy

Jak działa kwas alfa-liponowy? Co na temat jego roli dowodzą najnowsze badania i kiedy warto go stosować?

Kwas alfa-liponowy

Kwas liponowy jest naturalnym związkiem przeciwutleniającym i przeciwzapalnym z szeregiem potencjalnych korzyści zdrowotnych. Badania sugerują, że może odgrywać rolę w odchudzaniu, cukrzycy i innych chorobach. W tym artykule dowiesz się o jego możliwych korzyściach i skutkach ubocznych.

Czym jest kwas liponowy?

Kwas alfa-liponowy (inaczej kwas tiooktanowy) to kwas tłuszczowy, który zawiera grupę siarkową [1]. Jest dobrze rozpuszczalny zarówno w tłuszczach, jak i wodzie i znajduje się w każdej komórce ciała [2]. Niektórzy nazywają go „uniwersalnym przeciwutleniaczem” [3].

Funkcje kwasu alfa-liponowego:

  • Głównym atutem kwasu alfa-liponowego są jego właściwości antyoksydacyjne, które mogą działać zarówno wewnątrz komórek, jak i poza nimi [4, 5].
  • Kwas liponowy usuwa reaktywne formy tlenu [6].
  • Ma zdolność do regeneracji innych ważnych dla nas antyoksydantów, takich jak witamina C oraz E, koenzym Q10 czy glutation [7, 8].
  • Poprawia funkcję mitochondriów i jest niezbędnym kofaktorem mitochondrialnych enzymów oddechowych [9].
  • Kwas liponowy poprawia metabolizm cukru i tłuszczu [10].
  • Wykazuje również działanie przeciwzapalne [11].

Kwas liponowy a mitochondria

Kwas liponowy jest obecny w mitochondriach, które są potęgą komórek. Kwas liponowy jest niezbędnym kofaktorem mitochondrialnych enzymów oddechowych, który poprawia funkcję mitochondriów [12].

Kwas liponowy działa ochronnie na mitochondria, przed wyższym poziomem reaktywnych form tlenu (ROS), jakie wytwarzają podczas procesu starzenia i pod wpływem szkodliwych czynników [13].

Ma kluczowe znaczenie dla wytwarzania energii ATP i prawidłowego metabolizmu. Pomaga enzymom zamieniać składniki odżywcze w energię. Jest kofaktorem dehydrogenazy pirogronianowej (PDH), dzięki czemu wspomaga w proces dekarboksylacji oksydacyjnej α-ketokwasów w tym kwasu pirogronowego.

Produkcja kwasu liponowego w organizmie

Zdrowy organizm wytwarza wystarczającą ilość kwasu liponowego, dlatego nie ma dziennego zapotrzebowania na ten składnik.

Jednak w kilku chorobach występuje niski poziom kwasu liponowego – zwłaszcza w cukrzycy, marskości wątroby i chorobach serca [14].

Wytwarzanie kwasu liponowego w organizmie zmniejsza się z wiekiem, co może skutkować większymi uszkodzeniami wywołanymi przez wolne rodniki. Suplementacja kwasu liponowego w modelach zwierzęcych zapobiegła uszkodzeniom neurologicznym [15].

W niektórych częściach Europy kwas liponowy jest dopuszczony do leczenia neuropatii cukrzycowej. Wykazano, że zwiększa wrażliwość na insulinę, poprawia mikrokrążenie w kończynach i zmniejsza objawy neuropatyczne [16, 17].

Korzyści zdrowotne wynikające z kwasu liponowego

  1. Działanie przeciwutleniające

Kwas liponowy neutralizuje wolne rodniki i związane z nimi oksydacyjne uszkodzenia komórek [18, 19].

Ze względu na właściwości zarówno hydro- jak też lipofilne, kwas alfa-liponowy potrafi zwalczać wolne rodniki w każdej tkance. Może przenikać też do wnętrza komórek.

Kwas liponowy pomaga również w regeneracji witamin C i E działających antyoksydacyjnie [20, 21].

Ponadto kwas liponowy promuje aktywność innych przeciwutleniaczy, takich jak glutation i koenzym Q10, które są dwoma niezbędnymi i silnymi związkami prozdrowotnymi [22].

Kwas liponowy przywraca aktywność peroksydazy glutationowej, dzięki czemu zwiększa poziom glutationu (GSH) w tkankach, który maleje wraz z wiekiem [23].

  1. Redukcja stanów zapalnych

Dieta bogata w kwas liponowy może z czasem zmniejszyć markery stanu zapalnego, ale konieczne są dalsze badania nad wpływem suplementów.

Nieprawidłowe reakcje zapalne przyczyniają się do chorób takich jak cukrzyca, choroba Alzheimera i stwardnienie rozsiane [24]. Wykazano, że kwas liponowy ma działanie przeciwzapalne u osób ze stwardnieniem rozsianym [25], zespołem metabolicznym [26] i cukrzycą [27].

Kwas liponowy może zmniejszać markery stanu zapalnego u osób z przeszczepami narządów [28]. Kwas liponowy łagodzi ostre odpowiedzi zapalne w modelach zwierzęcych [29, 30].

U kobiet z nadwagą i otyłością kwas liponowy powodował większe zmniejszenie markera przewlekłego zapalenia CRP [31].

  1. Cukrzyca

Kwas liponowy wykazuje potencjalnie korzystne działanie w zapobieganiu cukrzycy. W niektórych krajach jest on zatwierdzony jako część leczenia pacjentów z cukrzycą [32].

Poprawia wykorzystanie glukozy w komórkach podobnie jak insulina [33].

U pacjentów z cukrzycą typu 2 kwas liponowy obniża poziom glukozy we krwi i poprawia wrażliwość na insulinę [34, 35, 36], w tym u osób dorosłych z nadwagą i cukrzycą typu 2 [37].

U diabetyków również inny ważny przeciwutleniacz – glutation często jest poniżej zalecanego poziomu w komórkach. U dzieci i młodzieży z bezobjawową cukrzycą typu 1 kwas liponowy zwiększał poziom glutationu (GSH) [38].

U pacjentów z cukrzycą typu 2 kwas liponowy poprawiał wskaźniki metaboliczne. Suplementacja kwasu liponowego obniżyła BMI, HbA1C, cholesterol całkowity, cholesterol HDL i trójglicerydy [39].

  1. Powikłania związane z cukrzycą

Osoby chorujące na cukrzycę są bardziej podatne na stres oksydacyjny i związane z nim uszkodzenia oksydacyjne, które przyczyniają się do rozwoju powikłań i zaburzeń związanych z cukrzycą [40, 41].

Kwas liponowy jako przeciwutleniacz stanowi potencjalny środek w leczeniu powikłań cukrzycowych, takich jak retinopatia, neuropatia i inne choroby naczyniowe [42].

Neuropatie

Uważa się, że kwas liponowy zwiększa wrażliwość na insulinę, poprawia mikrokrążenie i zmniejsza objawy neuropatii cukrzycowej (uszkodzenia nerwów spowodowane wysokim poziomem cukru we krwi u diabetyków) [43, 44].  

Badania dowodzą, że kwas liponowy poprawia objawy uszkodzenia nerwów, towarzyszący im ból, drętwienie i mrowienie [45, 46, 47, 48]. Kwas liponowy poprawia także funkcję nerwów ruchowych i obniża poziom glukozy we krwi [49].

Kwas liponowy jest dobrze tolerowaną i skuteczną długoterminową interwencją w przypadku neuropatii cukrzycowej. W łagodnych do umiarkowanych przypadkach suplementacja kwasem liponowym przez cztery lata poprawiała objawy
i zapobiegała postępowi zaburzeń neurologicznych [
50].

U pacjentów z cukrzycą typu 1 z autonomiczną neuropatią cukrzycową (uszkodzenie nerwu, które kontroluje funkcje życiowe autonomicznego układu nerwowego, takie jak ciśnienie krwi i częstość akcji serca), kwas liponowy poprawiał skurczowe ciśnienie krwi, zmniejszał zawroty głowy i obrzęk nóg [51].

Powikłania sercowo-naczyniowe

U osób z zaburzeniami metabolizmu glukozy często dochodzi do uszkodzenia naczyń krwionośnych i upośledzania ich funkcji. Kwas liponowy może poprawić funkcję naczyń krwionośnych poprzez zmniejszenie ilości wolnych rodników [52].

Również u młodych osób z cukrzycą typu 1 kwas liponowy poprawiał funkcję naczyń krwionośnych [53].

U dzieci i młodzieży z bezobjawową cukrzycą typu 1 kwas liponowy poprawił funkcję lewej komory serca, co sugeruje, że może on pomóc w zapobieganiu kardiomiopatii (uszkodzeniu mięśni serca) [54].

ADMA określa stężenie asymetryczne dimetyloargininy. Podwyższony poziom ADMA występuje w zaburzeniach sercowo-naczyniowych u pacjentów z cukrzycą typu 2. Badanie dowodzi, że kwas liponowy zmniejszał ADMA [55].

U pacjentów z cukrzycą typu 2 kwas liponowy wzmaga rozszerzenie naczyń (rozszerzenie naczyń krwionośnych) [56].

  1. Kontrola wagi

Przeprowadzono badanie z użyciem kwasu liponowego na grupie zdrowych kobiet z otyłością lub nadwagą na diecie o ograniczonej kaloryczności. U tych kobiet, którym podano suplementy kwasu liponowego, odnotowano większą redukcję wagi niż w grupie kontrolnej – bez suplementacji kwasem liponowym. Autorzy doszli do wniosku, że ALA może być pomocnym dodatkiem podczas odchudzania, jednak sam kwas liponowy nie spowoduje utraty wagi [57].

Ponadto kwas liponowy może poprawić metabolizm glukozy i tłuszczu nawet u osób niebędących na diecie. W rezultacie więcej cukrów i tłuszczów w żywności zostanie zmetabolizowanych i wykorzystanych na energię, zamiast magazynować je jako tłuszcz. Spowoduje to również, zmniejszenie potrzeby jedzenia [58].

W kilku innych badaniach z udziałem osób z nadwagą lub otyłością stosowanie kwasu liponowego przyczyniło się do niewielkiej utraty masy ciała, której towarzyszyło zmniejszenie obwodu talii [59, 60, 61].

Kwas liponowy podawany osobom otyłym chorym na cukrzycę typu 2 wspomógł znacząco zmniejszyć wagę i obniżyć poziom trójglicerydów [62].

Kwas liponowy hamuje wytwarzanie chemeryny, cząsteczki związanej z otyłością i zespołem metabolicznym [63].

Kwas liponowy może pomagać w kontrolowaniu masy ciała, jednak sam nie działa jako środek na odchudzanie. Utrata wagi jest niejako skutkiem ubocznym jego wpływu na poprawę metabolizmu tłuszczy i węglowodanów.

  1. Zdrowie skóry

Do leczenia trudno gojących się ran np. powikłań cukrzycy stosowana jest hiperbaryczna terapia tlenowa. Jej połączenie z kwasem liponowy przyspieszyło gojenie się ran u pacjentów z przewlekłymi ranami [64, 65, 66].

Ponadto kwas liponowy stosowany miejscowo na skórę zwiększył grubość naskórka [67] i zmniejszył szorstkość
i uszkodzenia skóry u starszych kobiet [
68].

Kwas liponowy stosowany miejscowo również regenerował uszkodzenia skóry spowodowane przez dym papierosowy u szczurów [69].

Dodatkowe korzyści kwasu liponowego w trakcie badań

ALA jest obecnie badane pod kątem innych potencjalnych korzyści, jednak wiele z nich jest jeszcze w trakcie badań lub wymaga potwierdzenia. Najczęściej dotyczą one badań na modelach komórkowych lub zwierzęcych.

  1. Może zmniejszać stan zapalny

Odpowiednia zawartość kwasu liponowy w diecie może zmniejszyć markery stanu zapalnego, ale konieczne są dalsze badania potwierdzające wpływ suplementacji.

Stany zapalne i reakcje zapalne przyczyniają się do powstawania i rozwoju chorób takich jak cukrzyca, choroba Alzheimera i stwardnienie rozsiane [70].

Wykazano, że kwas liponowy działa przeciwzapalnie u osób z zespołem metabolicznym [71],  cukrzycą [72] i stwardnieniem rozsianym [73].

W badaniach na modelach zwierzęcych kwas liponowy łagodził ostre reakcje zapalne [74, 75].

Z kolei w badaniu na grupie kobiet z nadwagą i otyłością kwas liponowy obniżał marker przewlekłego stanu zapalnego CRP [76].

  1. Zdrowie mózgu i zaburzenia neurologiczne

W badaniach u osób z zaburzeniami neurologicznymi kwas liponowy przyniósł obiecujące wyniki, jednak potrzebne są dalsze badania w celu ustalenia roli ALA w zdrowiu ludzkiego mózgu oraz jego zastawania w terapiach.

Ze względu na silne właściwości przeciwutleniające kwas liponowy może działać jako środek neuroprotekcyjny. W badaniu na modelu zwierzęcym promował regenerację neuronów u szczurów [77] i zapobiegał degeneracji neuronów w badaniu komórkowym [78].

Kwas liponowy poprzez zwiększenie działania przeciwzapalnego i przeciwutleniającego podany bezpośrednio po udarze u szczurów wspomagał regenerację uszkodzonych neuronów i sprzyjał przywróceniu ich funkcji [79].

Inne badanie na szczurach wykazało, że kwas liponowy zmniejsza uszkodzenie mózgu po udarze i zwiększa przeżywalność [80].

W badaniach komórkowych ekspozycja na ALA spowodowała wzrost glutationu (GSH), co teoretycznie może pomóc
w poprawie funkcji mózgu, ale efektu tego nie badano u zwierząt ani u ludzi [
81].

Alzheimer

Za czynniki rozwoju choroby Alzheimera (AD) uznaje się stres oksydacyjny, stany zapalne i podwyższony poziom cholesterolu [82]. Kwas liponowy działając antyoksydacyjnie i łagodząc stany zapalne, może być potencjalnie korzystny w terapii tej choroby.

Suplementacja kwasu liponowego u pacjentów z chorobą Alzheimera (otrzymujących równocześnie standardowe leczenie inhibitorami cholinoesterazy) pomogła ustabilizować objawy oraz spowolniła postęp choroby [83, 84].

Połączenie kwasu liponowego i kwasów tłuszczowych omega-3 spowolniło pogorszenie funkcji poznawczych u chorych na Alzheimera [85].

W chorobie Alzheimera występuje obniżony poziom neuroprzekaźnika – acetylocholiny (Ach). Wiele leków, które są obecnie stosowane w leczeniu tej choroby, działa poprzez podnoszenie poziomów acetylocholiny. U szczurów wykazano, że kwas liponowy podnosi poziom acetylocholiny i acetylotransferazy choliny – enzymu, który zwiększa dostępność acetylocholiny i obniżał poziom enzymu rozkładającego acetylocholinę (acetylocholinoesterazy) [86].

Choroba Parkinsona

Głównymi zaburzeniami w chorobie Parkinsona są: zmniejszone funkcje dopaminy, nieprawidłowo sfałdowanie białek prowadzące do wad i utraty neuronów w mózgu oraz zwiększony stres oksydacyjny i stany zapalne, oraz dysfunkcji mitochondriów [87].

W badaniu na modelu mysim zwierzętom chorym na Parkinsona podawanie kwasu liponowego poprawiało dysfunkcję ruchową, chroniło przed utratą neuronów dopaminergicznych. Ponadto kwas liponowy hamował aktywację czynnika jądrowego κB (NF-κB) dzięki czemu, zmniejszał ilość wytwarzanych czynników prozapalnych [88].

Kwas liponowy zmniejszał utratę neuronów u myszy chorych na tę chorobę [89].

Stwardnienie rozsiane

Wykazano, że u osób ze stwardnieniem rozsianym, kwas liponowy działa przeciwzapalnie [90] i poprawia barierę antyoksydacyjną [91].

Kwas liponowy pozytywnie wpływa na zaburzenia biochemiczne u osób ze stwardnieniem rozsianym. Hamuje aktywność metaloproteinazy (metaloproteinazę macierzy-9 MMP-9), która zakłóca migrację komórek T do mózgu, a także zmniejszając ilość cytokin, które biorą udział w powstawaniu stanu zapalnego: Th1 i Th2 [92].

W badaniu na modelu mysim kwas liponowy zmniejszał objawy stwardnienia rozsianego [93].

  1. Regeneracja po ćwiczeniach

Postuluje się prawdopodobne suplementacja kwasem liponowym, może poprawiać regenerację po wysiłku fizycznym. Jednak potrzebne są dalsze badania wśród ludzi.

Kwas liponowy chroni przed nadmiarem wolnych rodników, których ilość wzrasta podczas wysiłku fizycznego. Suplementacja kwasu liponowego chroniła komórki i DNA przed stresem oksydacyjnym wywołanym wysiłkiem fizycznym [94]. Przyjmowanie ALA poprawiło także regenerację mięśni u 16 badanych mężczyzn po aktywności fizycznej [95].

Suplementacja kwasu liponowego zmniejszała uszkodzenia mięśni spowodowane procesami oksydacyjnymi po wysiłku u mężczyzn [96, 97].

Badania sugerują, że krótkotrwała suplementacja kwasu α-liponowego może selektywnie chronić DNA i lipidy przed stresem oksydacyjnym wywołanym wysiłkiem [98].

Kwas liponowy w połączeniu z kreatyną zwiększył całkowitą zawartość kreatyny w mięśniach [99].

  1. Zdrowie serca

Kwas liponowy obecny w diecie pomaga utrzymać zdrowie serca, dlatego prowadzone są badania nad wpływem jego suplementacji na poziom cholesterolu, rozwój miażdżycy czy ciśnienie krwi.

Cholesterol

W badaniach klinicznych suplementacja kwasem liponowym obniżyła poziom cholesterolu LDL i trójglicerydów,
a zwiększała poziom frakcji HDL (tzw. dobrego cholesterolu) [
100].

Miażdżyca

Jednym z czynników miażdżycy jest stres oksydacyjny. Aby go obniżyć lub zapobiec jego negatywnym skutkom można zastosować substancje o właściwościach przeciwutleniających takich jak kwas liponowy.

Badania sugerują potencjalną rolę kwasu liponowego w zapobieganiu i leczeniu miażdżycy tętnic i powiązanych chorób sercowo-naczyniowych [101].

Kwas liponowy wspiera prawidłowe funkcjonowanie naczyń krwionośnych [102, 103].

Ponadto promuje szlaki przeciwzapalne i przeciwzakrzepowe (zmniejszające krzepliwość krwi) i rozszerza naczynia krwionośne za pośrednictwem tlenku azotu [104].

Kwas liponowy jako naturalny przeciwutleniacz ma korzystny wpływ na zmniejszanie stresu oksydacyjnego, a co za tym idzie powstawanie utlenionych lipidów tworzących blaszki miażdżycowe [105].

Kwas liponowy zmniejsza liczbę czynników prozapalnych, takich jak CRP i leukocyty u zdrowych kobiet z nadwagą lub otyłością [106].

Kwas liponowy zmniejszał odpowiedzi zapalne za pośrednictwem NF-κB [107]. Kwas liponowy może również zapobiegać utlenianiu LDL [108], który jest czynnikiem powodującym rozwój miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych.  

Ciśnienie krwi

Ciśnienie krwi naturalnie regulowane jest przez zwężanie lub rozszerzanie naczyń krwionośnych. Badania wskazują, że kwas liponowy ma potencjalny wpływ na czynniki regulujące ciśnienie krwi.

Kwas liponowy może normować ciśnienie krwi. Działa poprzez obniżenie poziomu cytokin zapalnych we krwi, zapobiegając w ten sposób patologicznym zmianom w komórkach naczyń krwionośnych i rozwojowi nadciśnienia [109].

Wiele badań wykazało, że kwas liponowy hamował nadprodukcję czynnika zwężającego naczynia krwionośne – endoteliny I [110]. Ponadto kwas liponowy nasilał syntezę NO, który z kolei rozszerza naczynia krwionośne [111].

Ponadto kwas liponowy może poprawiać funkcję komórek budujących ściany naczyń krwionośnych [112].

Z drugiej strony badania kliniczne wykazały, że kwas liponowy stosowany jako samodzielny środek na nadciśnienie nie jest skuteczny [113]. Dopiero w połączeniu z acetylo-L-karnityną ciśnienie krwi uległo obniżeniu i nastąpiła poprawa funkcjonowania tętnic [114].

  1. Syndrom metaboliczny

Przypuszczalnie osoby, których dieta zawiera wystarczającą ilość kwasu alfa-liponowego, są mniej narażeni na rozwój markerów stanu zapalnego i zespołu metabolicznego. Potrzebne są dalsze badania potwierdzające ten związek.

W badaniach na zwierzętach kwas liponowy poprawiał czynniki zespołu metabolicznego takie jak: podwyższone ciśnienie krwi i oporność na insulinę, podwyższony cholesterol i masa ciała [115].

Z kolei u osób z zespołem metabolicznym kwas liponowy poprawiał funkcję komórek naczyń krwionośnych i zmniejszał markery prozapalne [116].

U osób otyłych z zaburzeniem tolerancji na glukozę, kwas liponowy poprawiał wrażliwość na insulinę i zmniejszał ilość wolnych kwasów tłuszczowych, trójglicerydów i cholesterolu. Obniżał również markery prozapalne i zwiększał adiponektynę (hormon związany z metabolizmem glukozy i kwasów tłuszczowych) [117].

Badanie na grupie mężczyzn z zespołem metabolicznym (leczonych lekami obniżającymi poziom cukru we krwi) kwas liponowy znacznie obniżył ilość reaktywnych form tlenu i poprawił poziom cholesterolu HDL [118].

  1. Zdrowie kości

Osteoporoza

W badaniu na grupie kobiet po menopauzie z osteopenią (niską gęstością kości) kwas liponowy nieznacznie zwiększył gęstość mineralną kości (BMD) [119].

Kilka badań laboratoryjnych wykazało, że kwas liponowy hamuje indukowaną przez zapalenie utratę tkanki kostnej [120, 121, 122].

W badaniu na modelu zwierzęcym u samic szczurów z osteopenią kwas liponowy nie tylko zatrzymał resorpcję kości, ale stymulował jej tworzenie [123].

Zapalenie kości i stawów

Kwas liponowy zmniejszając stan zapalny, przyczyniał się do poprawy zwyrodnienia chrząstki u szczurów z chorobą zwyrodnieniową stawów [124].

  1. Zdrowie oczu

Stres oksydacyjny występuje w chorobach oczu i może mieć szkodliwy wpływ na wzrok. Według kilku badań kwas liponowy może zmniejszać stres oksydacyjny w chorobach oczach.

W na grupie 45 osób z jaskrą kwas liponowy poprawił sprawność widzenia i zmniejszał objawy towarzyszące chorobie [125].

Również u pacjentów ze zwyrodnieniem plamki żółtej (AMD) kwas liponowy poprawił jakość życia i objawy związaną ze wzrokiem [126].

Natomiast w modelu zwierzęcym kwas liponowy hamował powstawanie zaćmy spowodowanej cukrzycą [127, 128].

  1. Migreny

Migrena powiązana jest ze stresem oksydacyjnym [129] i zaburzeniami funkcji mitochondriów [130]. Kwas liponowy pomaga zarówno w walce z wolnymi rodnikami, jak i wspomaga przywrócenie prawidłowego działania mitochondriów.

Kwas liponowy podawany pacjentom z migreną zmniejszał częstotliwość napadów bólowych, czas ich trwania
i intensywność [
131].

Ponadto poprawiła skuteczność leku stosowanego w migrenie – topiramatu. Połączenie kwasu liponowego i topiramatu było znacznie bardziej skuteczne w zmniejszaniu częstotliwości i czasu trwania migreny niż sam lek. Ponadto kwas liponowy pomógł zmniejszyć działania niepożądane związane z topiramatem [132].

  1. Ból

Kwas liponowy może wykazywać działanie zmniejszające ból i ilość stosowanych leków przeciwbólowych. Potrzeba jednak dalszych badań w tym zakresie.  

Kwas liponowy zmniejszał dolegliwości bólowe u osób z neuropatiami [133]. Ponadto zmniejszał występowanie bólu pooperacyjnego u pacjentów z zespołem cieśni nadgarstka [134].

Badanie u pacjentów z przewlekłym bólem szyi wykazało, że kwas liponwy wraz z enzymem antyoksydacyjnym dysmutazą ponadtlenkową (SOD) poprawił kontrolę bólu i skuteczność fizjoterapii [135].

  1. Zespół jelita drażliwego i wrzody

Badania dotyczące wpływu kwasu liponowego na zespół jelita drażliwego i wrzody dotyczy jedynie modeli zwierzęcych.

Podanie kwasu liponowego szczurom chroniło je przed wrzodami żołądka wywołanymi alkoholem [136]. U myszy z IBD kwas liponowy hamował biegunkę, stany zapalne i zmniejszał uszkodzenia wyściółki okrężnicy [137].

Inne badania wykazały również, że kwas liponowy skutecznie łagodzi wrzodziejące zapalenie jelita grubego u myszy [138, 139].

  1. Chelatacja i detox

Grupa siarkowa nadaje kwasowi alfa-liponowemu właściwości chelatujące, co oznacza, że pomaga on usuwać z organizmu metale ciężkie. Wiele wyników badań nad kwasem liponowym wydaje się bardzo obiecujących w procesach detoksykacji organizmu. Wyniki nie zostały powtórzone w badaniach na ludziach, dlatego wciąż skuteczność w tym zakresie jest niepewna.

Metale ciężkie

Kwas liponowy może chronić wątrobę, nerki i układ nerwowy przed szkodliwym działaniem metali ciężkich. Kwas liponowy ma zdolność do wiązania (chelatowania) toksycznyh metali i usuwania ich z organizmu [140, 141].

Kwas liponowy chronił także komórki przed toksycznym wpływem kadmu poprzez aktywację Nrf2 i regenerację glutationu (GSH) [142].

W innym badaniu ALA chronił przed stresem oksydacyjnym indukowanym przez kadm i uszkodzeniem komórek nerek u szczurów [143]. Zmniejszał również uszkodzenie wątroby spowodowane przez nanocząsteczki miedzi u szczurów [144].

Kwas liponowy zapobiega gromadzeniu się ołowiu we krwi i tkankach [145]. W badaniu na szczurach podawanie kwasu liponowego wraz z toksyczną ilością ołowiu (Pb) zmniejszało obciążenie tym metalem do prawie nieszkodliwego poziomu.

Inne związki toksyczne

Dimetylonitrozamina (DMN) jest produktem odpadowym wielu procesów przemysłowych. Kwas liponowy zmniejsza uszkodzenie nerek spowodowane przez tę substancję chemiczną u samców myszy [146].

Kwas liponowy zabezpiecza przed toksycznością wywołaną polichlorowanym bifenylem (PCB) u samców szczurów [147]. Ponadto zmniejsza uszkodzenie mózgu wywołane metylortęcią u szczurów [148] oraz osłabia toksyczne działanie na komórki wywołane antymycyną A [149].

  1. Badania nad rakiem

Obecne badania wskazują, że kwas liponowy nadaje się do dalszych badań nad rakiem. Wyniki te nie stanowią jednak wystarczających dowodów, aby rekomendować suplementów ALA pacjentom chorym na raka.

Badania na komórkach i modelach zwierzęcych sugerują, że kwas liponowy może hamować etapy procesu rozwoju raka w komórkach [150]. Kwas liponowy badano także pod kątem potencjalnego wpływu na komórki raka płuc i piersi [151, 152].

Trwające badania nad kwasem liponowym

Ze względu na silne działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne kwas liponowy jest obecnie badany w kontekście różnych innych dolegliwości i schorzeń. Przykładem są:

  • Niedoczynność tarczycy: przypuszczalnie kwas liponowy u pacjentów z subkliniczną niedoczynnością tarczycy może zmniejszać ilość wolnych rodników i poprawiać funkcję śródbłonka [153].
  • HIV: u osób zakażonych ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV), którzy nie reagowali na leczenie przeciwretrowirusowe, kwas liponowy zwiększał poziom glutationu i zwiększał lub stabilizował proliferację komórek odpornościowych – limfocytów [154].
  • Operacje wątroby: Kwas liponowy zmniejszał niedokrwienia / uszkodzenia reperfuzyjne wątroby u osób poddawanych operacji [155].
  • Niewydolność serca: Kwas liponowy zapobiegał uszkodzeniom komórek serca [156] i poprawiał jego funkcje w badaniach na zwierzętach [157].
  • Utrata węchu: Zakażenia górnych dróg oddechowych czasami powodują utratę węchu. Kwas liponowy poprawia funkcję węchu [158].

Mechanizmy działania kwasu liponowego

Zwiększa działanie przeciwutleniaczy i enzymów antyoksydacyjnych:

  • glutationu (GSH) [159, 160, 161, 162].
  • dysmutazy ponadtlenkowej (SOD) [163, 164, 165, 166].
  • katalazy (CAT) [167].
  • czynnika Nrf-2 [168].

Obniża markery stresu oksydacyjnego:

  • aldehydu malonowego (MDA) [169, 170, 171, 172].
  • mieloperoksydazy (MPO) [173].
  • troponiny I [174].
  • czynników Nox4 i p22phox (CYBA) [175].

Zmniejsza poziomy czynników zapalnych:

  • cytokin Th1 i Th2 [176].
  • TNF-α [177, 178, 179, 180].
  • IL-2 [181], IL-4 [182, 183], IL-1β [184] i IL-17 [185].    
  • CRP [186].
  • iNOS [187].
  • aktywację komórek NK [188].
  • TGF-beta [189,190].
  • IFNγ [191].
  • NF-κB [192].

Metabolizm tłuszczów:

  • Aktywuje AMPK [193, 194].    
  • Zwiększa działanie receptora LDL (LDL-R) [195].
  • Zmniejsza PPARγ [196].
  • Zwiększa aktywność SIRT1 [197].

Źródła kwasu liponowego w żywności

  • mięso (nerki, wątroba, serce) [198].
  • ryby i owoce morza.
  • niektóre warzywa (szpinak, brokuły, pomidor) [198].
  • orzechy i oleje roślinne.

Suplementacja

Dostępne suplementy kwasu liponowego występują w dawkach między 300 do nawet 1800 mg dziennie [199]. Badania pokazują, że po zwiększeniu dawki następują również zwiększone działania niepożądane. Badania pokazują, że istnieje znacząca różnica maksymalnych stężeń kwasu liponowego we krwi, spowodowana indywidualnymi możliwościami jego absorpcji w jelitach [200].

Ostrożność

Zaobserwowano, że duże ilości kwasu alfa-liponowego mają cytotoksyczne działanie wobec mitochondriów [201, 202]. Uwaga ta dotyczy przede wszystkim suplementacji kwasem alfa-liponowym w dawce 300-600 mg przez dłuższy czas.

Zbyt duże ilości (>90-100mg/doba) kwasu alfa-liponowego nasilając oddychanie aerobowe (wzrost konwersji pirogronianu do acetyloCoA), prowadzą do uszkodzenia błony mitochondrialnej.

O ile przy doraźnym zastosowaniu (np. zatrucie metalami ciężkimi, poważne uszkodzenie wątroby) taka ilość ma skuteczne działanie terapeutyczne, to stosując kwas alfa-liponowy w dłuższym okresie, koniecznie zachowaj ostrożność podczas przyjmowania dużych ilości tego kwasu (300-600 mg).

Najczęstszym działaniem niepożądanym jest pokrzywka i swędzenie, ale na ogół są łagodne i same ustępują [203].

Kwas liponowy zwłaszcza w dużych dawkach jest również związany z wystąpieniem nudności, wymiotów i zawrotów głowy [204].

Autor: Paulina Żurek

  1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1884561/
  2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5155102/
  3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25620240
  4. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1884561/
  5. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5155102/
  6. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1884561/
  7. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5155102/
  8. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1884561/
  9. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21187189
  10. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5155102/
  11. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25620240
  12. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21187189
  13. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4407629/
  14. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5155102/
  15. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25620240
  16. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1884561/
  17. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4478382/
  18. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16026269
  19. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12716823
  20. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5155102/
  21. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1884561/
  22. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17217324
  23. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4407629/
  24. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2946928/
  25. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2946928/
  26. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15655130
  27. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26026207
  28. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26502371
  29. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27531126
  30. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26431839
  31. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26962183
  32. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26406389
  33. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26406389
  34. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10468203
  35. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/7575750
  36. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21666939
  37. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17178700
  38. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24172699
  39. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23905488
  40. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16026269
  41. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12716823
  42. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26406389
  43. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1884561/
  44. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4478382/
  45. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12610036
  46. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23678828
  47. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17065669
  48. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17495764
  49. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15532308
  50. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3161301/
  51. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15529636
  52. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21255807
  53. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4478382/
  54. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24172699
  55. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20004356
  56. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20050880
  57. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25594166
  58. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25594166
  59. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28239907
  60. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21187189
  61. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28295905
  62. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26276648
  63. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26721419
  64. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15950945
  65. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2136431/
  66. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23360079
  67. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27873449
  68. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14616378
  69. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27055391
  70. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2946928/
  71. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15655130
  72. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26026207
  73. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2946928/
  74. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27531126
  75. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26431839
  76. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26962183
  77. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4339247/
  78. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8958163
  79. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4339247
  80. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8738270
  81. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27935686
  82. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24077434
  83. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24077434
  84. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17982894
  85. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24077434
  86. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25534501
  87. https://jnnp.bmj.com/content/79/4/368.long
  88. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26084861
  89. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27665784
  90. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2946928/
  91. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23485514
  92. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2946928/
  93. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3489916/
  94. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23470303
  95. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23180154
  96. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19617657
  97. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23470303
  98. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23470303
  99. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14669930
  100. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4407629/
  101. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4478382/
  102. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1884561/
  103. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4407629/
  104. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4478382/
  105. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4407629/
  106. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26962183
  107. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4407629/
  108. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4407629/
  109. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4407629/
  110. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4407629/
  111. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4407629/
  112. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4407629/
  113. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4407629/
  114. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17396066
  115. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17302524
  116. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15655130
  117. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21593803
  118. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19836626
  119. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23444750
  120. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15940365
  121. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26024498
  122. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16365401
  123. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27278098
  124. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27055478
  125. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8604540
  126. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27840374
  127. http://www.altmedrev.com/archive/publications/11/3/232.pdf
  128. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/7750805
  129. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25595415
  130. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24331360
  131. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17355494
  132. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3731023/
  133. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26694149
  134. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28249792
  135. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24477618
  136. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27814791
  137. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28089463
  138. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25785006
  139. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27685790
  140. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10051379
  141. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2112957
  142. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28262510
  143. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27796992
  144. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27827802
  145. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27481494
  146. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27701137
  147. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27516018
  148. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27298056
  149. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27796798
  150. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26829711
  151. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27431988
  152. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26782439
  153. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20162509
  154. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18315507
  155. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4087436/
  156. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4407629/
  157. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4407629/
  158. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12439184
  159. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24172699
  160. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4407629/
  161. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25534501
  162. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25785006
  163. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26431839
  164. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25535146
  165. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4407629/
  166. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25785006
  167. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26431839
  168. http://www.cell.com/cell-reports/abstract/S2211-1247%2815%2900825-6
  169. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24172699
  170. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25535146
  171. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25534501
  172. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25785006
  173. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26431839
  174. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24172699
  175. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27055478
  176. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2946928/
  177. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23180154
  178. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24172699
  179. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4407629/
  180. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2946928
  181. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2946928/
  182. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2946928/
  183. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24821457
  184. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23180154
  185. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2946928/
  186. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26962183
  187. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25785006
  188. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2946928/
  189. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24172699
  190. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24821457
  191. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2946928/
  192. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27055478
  193. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15913551
  194. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22456698
  195. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4407629/
  196. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4718288/
  197. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22456698
  198. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9570844
  199. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17217324
  200. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3489916/
  201. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3921613/
  202. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26876280
  203. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21187189
  204. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17065669