Szafran jest powszechnie kojarzony jako najdroższa przyprawa świata. Włączenie go do diety pozwala jednak nie tylko na poprawę wartości kulinarnej posiłków, ale może też korzystnie działać na mózg. W jaki sposób szafran może wspierać pamięć i koncentrację?

Szafran – właściwości

Szafran, czyli wysuszone znamiona słupków krokusa uprawnego, to wyjątkowy surowiec, którego walory kulinarne i lecznicze są doceniane od starożytności. Pomimo trudności związanych z jego produkcją – otrzymanie 1 kg wymaga nawet 400 godzin pracy – szafran (crocus sativus L. ) jest szeroko wykorzystywany w kuchni Bliskiego Wschodu i Azji Środkowej oraz obecny w medycynie tradycyjnej tych rejonów¹.

Współcześnie, naukowcy potwierdzają korzystne działanie szafranu na ludzki mózg. Obok licznych publikacji na temat korzyści płynących ze stosowania szafranu w depresji i zaburzeniach nastroju, pojawia się wiele obiecujących doniesień o jego działaniu neuroprotekcyjnym i poprawie sprawności umysłowej^2,3.

Funkcje poznawcze – dlaczego są tak ważne?

Określeniem funkcje poznawcze opisuje się zdolność danej osoby do przetwarzania myśli. Obejmuje ono obszary związane z myśleniem, takie jak pamięć, zdolność do uczenia się nowych informacji, mowy, czytania ze zrozumieniem, komunikacji⁴.

Jedną z głównych przyczyn pogorszenia funkcji poznawczych jest stopniowa degeneracja komórek nerwowych w mózgu. Proces ten zachodzi pod wpływem działania stresu oksydacyjnego będącego wynikiem oddziaływań środowiskowych (stres, brak snu, stosowanie używek, nieprawidłowa dieta), jak i jest naturalnym efektem postępującego starzenia się organizmu. Zaburzenia funkcji poznawczych narastają więc stopniowo, a w ich przebiegu pojawiają się problemy takie, jak:

• zapominanie i problemy z pamięcią,
• spadek uwagi i koncentracji,
• brak orientacji w czasie i przestrzeni,
• zaburzenia równowagi,
• trudności z wykonywaniem codziennych czynności^4,5.

Ekstrakt z szafranu a układ nerwowy – wpływ na pamięć i koncentrację

Główną rolę w aktywności leczniczej szafranu związanej z poprawą funkcji poznawczych przypisuje się obecności krocyny i krocetyny – rozpuszczalnych w wodzie karotenoidów odpowiedzialnych za charakterystyczną barwę szafranu. Krocyna przyjęta doustnie ulega w przewodzie pokarmowym hydrolizie do krocetyny, która jest następnie wchłaniana do krwiobiegu i dystrybuowana w tkankach, w tym w mózgu^5,6.

Badania w modelach zwierzęcych potwierdzają ich potencjalne właściwości neuroprotekcyjne oraz poprawiające procesy pamięci i myślenia krocyny. Składnik ten chroni neurony przed skutkami stresu oksydacyjnego, zapobiegając uszkodzeniom komórek nerwowych oraz korzystnie wpływa na poprawę funkcji poznawczych. Podobne efekty, wspierające procesy uczenia się i zapamiętywania obserwowano także w eksperymentach na szczurach z wykorzystaniem safranalu. Obydwa związki są także znane z korzystnego działania w zaburzeniach nastroju i leczeniu depresji związanego ze zdolnością do regulacji poziomów neuroprzekaźników (dopaminy, serotoniny i noradrenaliny)^5-8.

Antyoksydacyjne działanie szafranu

Istotnym elementem profilaktycznego działania szafranu w chorobach neurodegeneracyjnych jest też silna aktywność antyoksydacyjna krocyny i krocetyny, współdziałających z innymi związkami obecnymi w szafranie. Składniki te poprzez zmiatanie wolnych rodników chronią komórki przed szkodliwym działaniem stresu oksydacyjnego, odgrywającego ważną rolę w procesach starzenia się mózgu. Obecne w szafranie substancje aktywne nie tylko wspomagają organizm w walce ze stresem oksydacyjnym, ale przeciwdziałają także gromadzeniu się i odkładaniu w mózgu beta-amyloidu oraz hamują aktywność cholinoesterazy – czynników odgrywających rolę w rozwoju choroby Alzheimera i demencji starczych^1,2,6-8.

Badania nad skutecznością szafranu w profilaktyce zaburzeń pamięci i koncentracji

W badaniach prowadzonych na szczurach potwierdzono skuteczność wodno-alkoholowego ekstraktu z szafranu w zaburzeniach pamięci przestrzennej – zwierzęta przyjmujące wyciąg z szafranu lub krocynę osiągały znacznie lepsze wyniki podczas pokonywania wodnego labiryntu Morrisa, w porównaniu z grupą kontrolną. Obserwowano poprawę wskaźników pamięci przestrzennej wskazujących na poprawę zdolności uczenia się i zapamiętywania^3,4.

Podobne efekty uzyskano w badaniu klinicznym wpływu ekstraktu z szafranu na krótkotrwałą pamięć wzrokową, przeprowadzonym na grupie 20 pacjentów, spośród których połowa otrzymywała kapsułki z 30 mg wyciągu z szafranu, a druga placebo. U osób stosujących szafran zaobserwowano lepsze prawidłowe zapamiętywanie bodźców wzrokowych oraz nieznaczną poprawę wzrokowej pamięci krótkotrwałej⁹. Korzystny wpływ szafranu na poprawę funkcji poznawczych odnotowano także w badaniach z udziałem pacjentów cierpiących na chorobę Alzheimera – stosowanie 30 mg wyciągu z szafranu dziennie przynosiło podobne efekty jak donapezil (10 mg/dzień) lub memantyna (20 mg/dzień)^6-8.

Jak dawkować szafran dla wsparcia funkcji poznawczych?

Najlepsze wyniki w badaniach nad skutecznością szafranu w zaburzeniach funkcji poznawczych i nastroju wykazano stosując standaryzowane ekstrakty wodno-alkoholowe w dawce 30 mg/dziennie. Podobnie jak w przypadku innych preparatów oddziałujących na ośrodkowy układ nerwowy, pierwsze efekty pojawiają się dopiero po kilku tygodniach stosowania, a zalecany czas suplementacji wynosi minimum 6-8 tygodni^5,6.

Ze względu na możliwość pojawienia się efektów toksycznych lub zatrucia, nie zaleca się przekraczania dawki 1,5 g szafranu dziennie oraz łączenia go z lekami przeciwzakrzepowymi, przeciwdepresyjnymi, przeciwcukrzycowymi i na nadciśnienie, z którymi szafran może wchodzić w interakcje. U pacjentów przestrzegających zaleceń nie obserwuje się poważnych skutków ubocznych, a do najczęściej występujących należą: nudności, niestrawność, zmiany apetytu, bóle głowy, tachykardia oraz objawy niepokoju^3,6.

Reklama

BactoFlor ® 10/20 Sprawdź

Neuro-Intercell® Sprawdź

Mito-D3 Witamina D3 w kroplach Sprawdź

B-Komplex MSE Sprawdź

Cerebiotik-Intercell® Ekstrakt z szafranu Sprawdź

Znaczenie diety i stylu życia w utrzymaniu dobrej kondycji umysłowej

Podobnie jak w przypadku innych środków wspierających pracę układu nerwowego i profilaktykę chorób neurodegeneracyjnych, nie należy traktować suplementacji szafranem jako złoty środek. Chcąc zadbać o swój mózg i poprawić swoją sprawność umysłową, w pierwszej kolejności należy skupić się na zdrowym stylu życia – aktywności fizycznej i umysłowej, odpowiedniej ilości snu i prawidłowo zbilansowanej diecie.

Podsumowanie i perspektywy dalszych badań

Liczne doniesienia naukowe wykazały wysoki potencjał szafranu i jego składników biologicznie czynnych w ochronie przed starzeniem się mózgu i naturalnym wsparciu pamięci. Włączając go do diety lub suplementacji można skorzystać z jego aktywności oksydacyjnej oraz pozytywnego wpływu na układ nerwowy. Dotychczas, głównym obiektem badań nad zastosowaniem szafranu w medycynie była jednak jego aktywność przeciwdepresyjna, a pełne potwierdzenie jego aktywności leczniczej wciąż wymaga dodatkowych eksperymentów z udziałem większej liczby pacjentów.