Jak wspomóc kręgosłup szyjny? Fizjoterapia, ćwiczenia izometryczne i terapie manualne

Odcinek szyjny każdego dnia narażony jest na różnego rodzaju przeciążenia związane z długotrwałym przebywaniem w pozycji statycznej, rodzajem wykonywanej pracy oraz brakiem aktywności fizycznej. Dysfunkcje w obrębie szyi negatywnie wpływają na cały organizm, generując szereg niespecyficznych objawów. Podstawą ich profilaktyki i leczenia jest wdrożenie działań naprawczych w postaci fizjoterapii, ćwiczeń izometrycznych oraz technik terapii manualnej.

Dlaczego warto dbać o kręgosłup szyjny?

Kręgi szyjne ochraniają ważne struktury m.in.: rdzeń kręgowy, opony rdzenia i tętnice kręgowe, stanowią także amortyzację dla ciężaru głowy w pozycji pionowej. Na kręgosłup szyjny oddziałują nie tylko urazy, jak wstrząśnienie mózgu, lecz każde gwałtowne oddziaływanie siły, które rozciąga lub wywołuje uszkodzenia miękkich elementów – więzadeł stawu szczytowo-potylicznego, więzadeł długich kręgosłupa, krążków międzykręgowych, a także mięśni i powięzi. Do najczęstszych źródeł bólu i przeciążeń w odcinku szyjnym należą:

• powtarzalne przeciążenia powstałe w trakcie pracy zawodowej, dźwigania ciężkich przedmiotów, czy uprawiania sportu,
• urazy mechaniczne na skutek wypadków drogowych. W trakcie zderzenia osoba doznaje gwałtownego szarpnięcia tułowia, a głowa bezwładnym ruchem odgina się w przeciwnym kierunku. Najbardziej niebezpieczne są urazy szyi przy odkręconej w geście zaprzeczenia głowie i jej jednoczesnej rotacji,
• zaniedbania dawnych urazów w okresie dziecięcym lub młodości,
• postępujące wraz z wiekiem zmiany zwyrodnieniowe i choroby przewlekłe np. reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), czy zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa,
• nieprawidłowo prowadzone terapie lub zabiegi operacyjne na odcinku szyjnym,
• przewlekły stres i napięcie emocjonalne,
• złe ułożenie głowy podczas snu – używanie nieodpowiedniego materaca i poduszki.

Zaniedbania problemów w obrębie szyi niosą poważne konsekwencje dla całego organizmu. Zakłóceniu ulega funkcjonowanie pasm rdzeniowych nerwu błędnego, splotów współczulnych oraz ich połączeń z nerwami czaszkowymi. U pacjentów z dysfunkcjami szyjnego odcinka kręgosłupa obserwuje się nadmierną aktywację układu współczulnego. Podrażnienia splotów nerwowych mogą ograniczać dopływ krwi do mózgu o nawet 80%. Pojawia się cała gama niespecyficznych dolegliwości, które trudno powiązać bezpośrednio z odcinkiem szyjnym. Wiele osób w pierwszej kolejności doświadcza zaburzeń koncentracji oraz szybkiej męczliwości umysłowej – trudniej jest skupić się im na danym zadaniu, a wykonywanie wielu czynności naraz staje się niemożliwe. U dzieci często rozwija się deficyt uwagi. Ze względu na sieciowe połączenia nerwów rdzeniowych z nerwami czaszkowymi w wyniku dysfunkcji odcinka szyjnego pojawiają się także liczne objawy ze strony obszarów czuciowych oraz motorycznych. Podrażnienia nerwów generują chroniczne bóle głowy, a dolegliwości nasilają się podczas poruszania szyją lub uciskania wrażliwych punktów w górnej części karku. Przy braku leczenia, do objawów dołączają kolejne m.in. zaburzenia widzenia, szumy uszne, problemy z przełykaniem oraz zaburzenia równowagi.

Rola fizjoterapii w leczeniu i profilaktyce bólów szyi

Fizjoterapia odgrywa kluczową rolę w leczeniu bólów odcinka szyjnego. Dzięki wykorzystaniu skutecznych terapii pacjenci mają szansę znacznie ograniczyć a nawet całkowicie wyeliminować uporczywe objawy. Celem fizjoterapii w leczeniu zaburzeń stawu szyjnego jest:

• zmniejszenie dolegliwości bólowych i sztywności,
• poprawa zakresu ruchomości głowy i szyi,
• opracowanie strategii zapobiegania objawom.

Proces diagnostyki bólu odcinka kręgosłupa szyjnego rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu, uwzględniającego informację o odczuwanych symptomach oraz okolicznościach występowania dysfunkcji. Bardzo często już na tym etapie można zawęzić obszar poszukiwań przyczyny, a nawet ją wskazać.

Dr Bodo Kuklinski w swojej książce „Niestabilność stawu szyjnego” podkreśla także istotę testów funkcjonalnych. Według autora, badania statyczne mają znikomą wartość diagnostyczną. Testy funkcjonalne, dzięki próbom prowokacyjnym pozwalają na natychmiastowe rozpoznanie zaburzeń i ewentualnych uszkodzeń okolic szyjnego odcinka kręgosłupa. Wśród nich wymieniamy:

• test uderzania w pięty,
• próbę Unterbergera (pacjent z zamkniętymi oczami maszeruje w miejscu, podnosząc wysoko kolana),
• próbę Romberga (sprawdza równowagę statyczną bez kontroli wzrokowej),
• test stania na jednej nodze z zamkniętymi oczami,
• test przejścia się po linii prostej z zamkniętymi oczami,
• badanie chodu,
• poruszanie szyjnym odcinkiem kręgosłupa.

Metody fizjoterapeutyczne w walce z bólem odcinka szyjnego

Metody fizjoterapeutyczne w leczeniu schorzeń odcinka szyjnego powinny być dopasowane do obszaru, rodzaju uszkodzenia oraz możliwości pacjenta. Obejmują one następujące formy terapii:

• Kinezyterapia – koncentruje się na wzmacnianiu mięśni szyi i ramion. Oddziaływanie poprzez dobrze zaplanowany ruch pozwala korygować ich funkcję, przyśpiesza gojenie uszkodzeń odcinka szyjnego kręgosłupa oraz zapewnia odciążenie tkanek.
• Terapia manualna – wykorzystuje wachlarz technik i pozycji ułożeniowych. Działania mają na celu przywrócić ruchomość oraz łagodzić dolegliwości bólowe szyi. Ważne jest, aby oddać się w ręce wyłącznie doświadczonego fizjoterapeuty, który przed przystąpieniem do terapii zastosuje testy bezpieczeństwa potwierdzające zasadność użycia wybranych technik.
• Masaż leczniczy – stanowi doskonałą formę łagodzenia napięć, a także poprawia ukrwienie i trofikę tkanek w obrębie odcinka szyjnego.
• Edukacja pacjenta – ważnym elementem diagnostyki jest analiza codziennych nawyków podopiecznego. Dzięki temu fizjoterapeuta zaproponuje pacjentowi ergonomiczne wskazówki jak uniknąć przyszłych problemów zdrowotnych oraz przygotuje indywidualny plan ćwiczeń do samodzielnego wykonywania w domu.

Reklama

D3-Intercell® 4000 I.E. Sprawdź

Glucosamin-Intercell® Sprawdź

Kollagen-Intercell® Sprawdź

Niestabilność stawu szyjnego – książka Sprawdź

Ćwiczenia izometryczne – wzmocnienie mięśni szyi bez obciążania stawów

Ćwiczenia izometryczne stanowią doskonałą formę profilaktyki i leczenia schorzeń odcinka szyjnego, pozwalającą zwiększyć siłę statyczną mięśni. Metodyka ćwiczeń polega na napięciu mięśni bez ich faktycznego skracania i wydłużania, dzięki czemu nie powodują one ruchu w stawie. Badania przeprowadzone na oddziale fizjoterapii Mayo Hospital Lahore w okresie od października 2019 do marca 2020 roku na grupie 32 osób wykazały, że zespół wykonujący ćwiczenia izometryczne osiągnął znacznie lepsze wyniki w porównaniu z grupą pacjentów wykonujących serię ćwiczeń ogólnych.

Przykładowe ćwiczenia izometryczne na kręgosłup szyjny

1. Usiądź na krześle przyjmując swobodną wyprostowaną sylwetkę. Połóż ręce prostopadle do ciała, a następnie powolnym ruchem wykonuj skłon głowy w przód. Wracaj powoli do pozycji wyjściowej. Kontynuacją tego ćwiczenia będą skłony głowy w bok (barki muszą pozostać nieruchome).
2. Połóż się na brzuchu ze złączonymi nogami, ręce wyciągnij wzdłuż tułowia. Następnie delikatnie unieś głowę o kilka centymetrów, utrzymując podbródek lekko cofnięty. Przytrzymaj pozycję przez 5 sekund, następnie rozluźnij uścisk na 5 sekund.
3. Spleć dłonie na potylicy i naciskaj głową do tyłu na dłonie przez 5 sekund, następnie rozluźnij uścisk na 5 sekund.
4. Usiądź w siadzie skrzyżnym, ręce spleć przed sobą. Wysuwaj brodę w przód i wytrzymaj 10 sekund, a następnie cofnij brodę, wyciągając jednocześnie szyję do góry, jakby czubek głowy miał dotknąć sufitu, ponownie utrzymaj tę pozycję 10 sekund.

Powyższe ćwiczenia wykonuj powoli i kontrolowanie w 3 seriach po 5 powtórzeń. Ćwicz regularnie 2-3 razy dziennie po kilka minut. Na wykonywanie treningu izometrycznego powinny uważać osoby ze schorzeniami sercowo-naczyniowymi, szczególnie z nadciśnieniem tętniczym. Związane jest to z ryzykiem pojawienia się objawu Valsalvy, który może doprowadzić do wzrostu tętna i ciśnienia krwi.

Terapie manualne wspomagające odcinek szyjny

Terapia Arlena (atlasowa)

Została opracowana we Francji i jest określana mianem najłagodniejszej formy terapii w medycynie manualnej. Koncentruje się na leczeniu dysfunkcji pierwszego kręgu szyjnego – atlasu. Terapia atlasowa wpływa przede wszystkim na wspólny układ regulacyjny napięcia mięśniowego, układ nerwowy, wegetatywny, równowagę i samoświadomość ciała. Polega na precyzyjnym impulsie, czyli szybkim pchnięciu palcem w wyrostek poprzeczny pierwszego kręgu szyjnego w określonym kierunku, dostosowanym indywidualnie do pacjenta.

Terapia Dorna

Koryguje nieprawidłowe ustawienia kręgów. Jest stosowana poprzez wywieranie lekkiego nacisku na kręgosłup lub stawy czubkiem kciuka, podczas wykonywania ruchów fizycznych pacjenta. Rozpoczyna się od dolnej części ciała, przechodząc stopniowo ku górze do kości czaszki. Badania pokazują, że ta metoda może pomóc w przypadku wielu schorzeń takich, jak: ból odcinka szyjnego, fibromialgia, czy wzmożone napięcia mięśniowe.

Terapia Bruggera

Odgrywa szczególne znaczenie w leczeniu zespołu skrzyżowania górnego. Dysfunkcja ta charakteryzuje się nadmiernie pogłębioną kifozą piersiową (zamknięta klatka piersiowa) oraz głową i szyją ustawioną w protrakcji, czyli wysuniętą w przód. Zaburzenie wynika z dysbalansu mięśniowego, dlatego w dużym stopniu można poddawać je korekcji. Reedukacja mięśni poprawia postawę ciała i świadomość ustawienia kręgosłupa, zmniejsza napięcie mięśniowe w szyi i barkach oraz poprawia krążenie.

Jak samodzielnie wspierać rehabilitację w domu?

Skuteczne metody rehabilitacji w zaciszu domowym powinny obejmować:

• regularne wykonywanie ćwiczeń rozciągających i wzmacniających szyję,
• wdrożenie do codziennej rutyny technik relaksacyjnych i oddechowych – m.in. trening autogenny Schultza, Relaksacja Jacobsona (progresywna relaksacja mięśni), medytacja, czy mindfulness,
• dbałość o ergonomię pracy na co dzień – należy zadbać o odpowiednią wysokość biurka i krzesła, prawidłową postawę oraz opanować właściwe podnoszenie ciężarów. Fundamentem profilaktyki powinna być także właściwa higiena snu oraz prawidłowe dopasowanie materaca i poduszki do spania.

Zdrowy odcinek szyjny jest kluczem do sprawności i zdrowego życia bez ograniczeń. Warto podkreślić, że w utrzymaniu jego dobrej kondycji, obok ćwiczeń, równie ważną rolę odgrywa zbilansowana dieta bogata w witaminy i minerały. Jak dowodzą liczne badania regularnie wykonywane ćwiczenia izometryczne oraz wzmacniające odcinek szyjny opóźniają procesy starzenia i zmiany zwyrodnieniowe, a także zwiększają odporność na urazy.