Odcinek szyjny kręgosłupa to centralny łącznik sygnałów między mózgiem a resztą ciała. W jego skład wchodzi wiele struktur m.in. kości, więzadła, stawy międzywyrostkowe, dyski, mięśnie oraz rdzeń kręgowy. Niestabilność tego obszaru może dawać szereg objawów, zaburzając funkcjonowanie zmysłów i całego organizmu.
Czym jest niestabilność kręgosłupa szyjnego?
O niestabilności szyi mówimy wówczas, gdy struktury budujące kręgosłup szyjny nie są w stanie zapewnić odpowiedniego wsparcia. W efekcie czego jeden lub więcej trzonów kręgów przesuwa się, zbaczając ze swojego toru i przekraczając fizjologiczne zakresy ruchu. Brak odpowiedniego podparcia szyi zakłóca działanie wielu struktur m.in. połączeń nerwowych, pasm rdzeniowych, nerwu błędnego oraz splotów współczulnych.
Do najczęstszych przyczyn prowadzących do niestabilności odcinka szyjnego należą:
- urazy na skutek wypadków komunikacyjnych, kontuzji w trakcie uprawiania sportu, upadków z wysokości,
- wypadki w pracy,
- choroba zwyrodnieniowa odcinka szyjnego kręgosłupa,
- przewlekłe choroby i zespoły genetyczne m.in. zespół Ehlersa-Danlosa, reumatoidalne zapalenie stawów (RZS),
- inne okoliczności np. nieprawidłowe zabiegi terapeutyczne na odcinku szyjnym.
Ból głowy jako objaw niestabilności odcinka szyjnego
Ból głowy jest jednym z przodujących objawów niestabilności szyjnej. W istotny sposób wpływa na jakość życia, ograniczając codzienne funkcjonowanie. Jego intensywność i lokalizacja u każdego pacjenta może przybierać różny charakter.
- ból głowy wynikający z niestabilności szyjnej może objawiać się w sposób napadowy np. jako migrena, lub też narastający stopniowo, który osiąga apogeum po kilku godzinach. Może też przyjąć formę bólu przewlekłego o stałym natężeniu. Dolegliwości dotyczą różnych obszarów głowy m.in. potylicy, skroni, czoła lub gałek ocznych i nasilają się podczas obracania głowy do tyłu, na boki, długotrwałego przebywania w jednej pozycji lub chodzenia,
- objawy niejednokrotnie powodują stany zamroczenia oraz opóźnione rejestrowanie bodźców akustycznych. Wykonywanie kilku czynności naraz staje się niemożliwe. Występują problemy z koncentracją, trudności z rejestrowaniem wydarzeń, zwiększona wrażliwość na hałas, światło, przeciągi.
Bólom głowy mogą towarzyszyć także inne objawy:
- drętwienie lub osłabienie mięśni twarzy, ramion, dłoni lub palców,
- problemy ze wzrokiem: podwójne widzenie,
- osłabienie siły mięśniowej w obrębie ramion i barków,
- trudności w chodzeniu lub uczucie ciężkości w nogach.
Szyjnopochodny ból głowy a zawroty
Zawroty głowy objawiają się jako subiektywne odczucie kołysania, wirowania i niestabilności. Dolegliwości nasilają się przy ruchu głowy, zmianie pozycji lub utrzymywaniu jednej pozycji przez dłuższy czas. Na takie problemy cierpią głównie pacjenci, którzy w przeszłości przebyli uraz szyi typu whiplash (smagnięcia biczem).
Najwięcej receptorów czucia głębokiego lokalizuje się w okolicach górnych segmentów szyjnych. W przypadku zaburzenia ich funkcji poprzez blokady, zwyrodnienia lub sztywność dochodzi do utraty komunikacji górnego odcinka kręgosłupa z ośrodkami równowagi znajdującymi się w móżdżku i uchu wewnętrznym.
Występowanie niestabilności a szumy uszne
Szum w uszach jest percepcją wysokiego dźwięku, który w rzeczywistości nie pochodzi z zewnątrz. Dźwięk może przyjmować różne postacie – piski, gwizdanie, czy klikanie, być przerwany lub trwały i dotyczyć jednego lub obu uszu. Osoby cierpiące na ten uporczywy objaw bardzo często zgłaszają także uczucie sztywności lub napięcia mięśni szyi, ból głowy lub karku, a także zawroty i zaburzenia równowagi. Niestabilność szyjna ma bezpośredni wpływ na pojawienie się szumów poprzez:
Zwiększone napięcie mięśniowe
Niestabilność odcinka szyjnego prowadzi do zwiększonego napięcia mięśni w obrębie kręgosłupa – szczególnie mięśni szyi i karku. Wpływa to bezpośrednio na funkcjonowanie nerwów czaszkowych, powodując zaburzenia słuchu.
Ucisk tętnic kręgowych
Tętnice kręgowe rozpoczynając swój bieg od 6 kręgu szyjnego po wyrostkach poprzecznych doprowadzają krew do struktur tylnych mózgu, w tym do ośrodków słuchowych oraz do błędnika zlokalizowanego w uchu wewnętrznym. Niestabilność odcinka szyjnego jest jednym z czynników, który może w istotny sposób zaburzać ich funkcjonowanie, ograniczając odpowiednią ilość tlenu i substancji odżywczych. Cierpi na tym między innymi narząd słuchu. Z powodu zmniejszonego przepływu krwi dochodzi do śmierci komórek słuchowych, a w konsekwencji do pogorszenia słyszenia, szumów usznych, czy wrażliwości na hałas.
Ból głowy od kręgosłupa szyjnego – mechanizm powstawania
Dolegliwości w postaci bólu i zawrotów głowy mogą wynikać z podrażnienia nerwów czaszkowych zaangażowanych w funkcje czuciowe i ruchowe głowy. W przypadku niestabilności stawu szyjnego zakłóceniu ulega funkcjonowanie pasm rdzeniowych m.in. nerwu trójdzielnego, nerwu błędnego. Dochodzi do nadmiernej aktywności układu współczulnego, co skutkuje zwiększeniem napięcia mięśni karku, ramion i szyi. Może to podrażnić nerwy potyliczne, prowadząc do neuralgii potylicznej. U pacjentów cierpiących z powodu niestabilności szyjnego odcinka kręgosłupa hiperaktywacja układu współczulnego wywołuje charakterystyczne objawy, które pojawiają się podczas przekrzywiania głowy w trackie snu lub ukośnego układania głowy na poduszce, czy na skutek poruszania głową w ciągu dnia. Uciski spowodowane niestabilnością odcinka szyjnego powodują nadmierne wydzielanie tlenku azotu (NO) skutkując rozwojem stresu nitrozacyjnego, aktywacją enzymów zapalnych i nadmiernym zużyciem witaminy B12 przez tlenek azotu.
Diagnoza niestabilności kręgosłupa szyjnego
Objawy niestabilności odcinka szyjnego mogą być podobne do symptomów innych schorzeń. Z tego powodu ustalenie prawdziwej przyczyny bólu może być trudne. Dokładna diagnoza ma kluczowe znaczenie dla uzyskania odpowiedniego rodzaju leczenia. Dr Bodo Kuklinski w swojej książce Niestabilność stawu szyjnego szczegółowo opisuje, jakie kroki należy podjąć w przypadku podejrzenia niestabilności szyjnego odcinka kręgosłupa. Specjalista podkreśla, że tylko kompleksowa diagnostyka oparta na wdrożeniu odpowiednich badań jest w stanie pomóc w wykryciu tego schorzenia. Należą do nich między innymi:
- MRI w pozycji pionowej (Upright MRI) obejmujące cały odcinek szyjny oraz obszar połączenia czaszki z szyją,
- badania otoneurologiczne – ruchy gałki ocznej, wczesne i późne potencjały słuchowe, testy pola widzenia w stanie spoczynku i w trakcie ruchów głową,
- badanie EEG,
- TK oraz badanie PET mózgu,
- szczegółowe badanie neurologiczne m.in. szybkość przewodnictwa nerwowego, biopsja mięśni, ocena mitochondrialna,
- specjalistyczne badania laboratoryjne obejmujące stężenie w surowicy krwi m.in. NSE, białka S-100, współczynnik mleczan-pirogronian,
- badanie moczu pod kątem produktów cyklu kwasu cytrynowego, mleczanu i pirogronianu,
- punkcja płynu mózgowo-rdzeniowego i pomiar fosforylowanego białka Tau i NSE.
Terapia niestabilności szyjnego odcinka kręgosłupa
Przedstawiamy 5 filarów kompleksowej terapii niestabilności szyjnego odcinka kręgosłupa. Wdrożenie ich skutecznie wspiera pacjentów cierpiących z powodu uporczywych objawów.
Poprawa higieny snu poprzez dobór właściwej poduszki oraz materaca
Człowiek spędza w pozycji leżącej ponad 1/3 swojego życia. Wydajny sen stanowi ważny element regeneracji – wspomaga procesy metaboliczne i redukuje napięcie mięśniowe. Dobór odpowiedniej poduszki i materaca to fundament profilaktyki i leczenia niestabilności stawu szyjnego. Zalecane są poduszki o profilowanym kształcie, z lekkim wybrzuszeniem, które wypełnią przestrzeń pomiędzy ramieniem szyją i głową. Zarówno poduszki i materace powinny być dobrane do wagi ciała oraz pozycji przyjmowanej w trakcie snu.
Terapia odcinka szyjnego za pomocą technik osteopatii i terapii manualnej
Celem terapii osteopatycznej i terapii manualnej jest poprawa funkcji mięśni stabilizujących, zwiększenie kontroli nerwowo-mięśniowej oraz łagodzenie dolegliwości bólowych. Wśród metod terapeutycznych pozytywne rezultaty przynosi terapia według Arlena, terapia Brugerra, terapia czaszkowo-krzyżowa, czy metoda Dorna. Integralną część terapii stanowi także edukacja poprzez dobór odpowiednich ćwiczeń, które pacjent może samodzielnie wykonywać w domu.
Terapia behawioralna a ból głowy od kręgosłupa
Terapia behawioralna służy stopniowej redukcji nadmiernego pobudzenia układu współczulnego. Skupia się na modyfikowaniu wzorców zachowań, które mogą być źródłem ograniczeń ruchowych. Jej techniki służą również zwiększeniu odporności na stres i zmniejszeniu lęków. Do skutecznych technik terapeutycznych należą m.in.: trening autogenny, relaksacja mięśni metodą Jacobsona, joga, medytacja. Każdy może wybrać dla siebie najbardziej odpowiednią metodę.
Odpowiednia dieta w leczeniu szyjnopochodnego bólu głowy
Osoby z uszkodzeniem szyjnego odcinka kręgosłupa powinny przede wszystkim ograniczyć produkty żywnościowe, które aktywują objawy występujących u nich nietolerancji. Istotną kwestią jest unikanie dań prozapalnych zawierających glutaminian (gotowych dań, sosów, słodkich napojów, dań kuchni chińskiej i wietnamskiej), ponieważ substancja ta zwiększa ryzyko uszkodzenia komórek nerwowych. Dr Bodo Kuklinski zaleca wybór produktów sezonowych, nieprzetworzonych. Bardzo dobre efekty przynosi dieta ketogeniczna.
Uzupełnienie mikroskładników odżywczych
Badania osób z niestabilnością szyjną wykazują, że w ich organizmie dochodzi do szybkiej utraty następujących substancji: witaminy C, witaminy B12, koenzymu Q10, witaminy D, magnezu, cynku oraz kwasów tłuszczowych omega-3. Uzupełnienie mikroskładników odżywczych w niestabilności szyjnej może znacznie wspomóc regenerację tkanek oraz przyczynić się do zmniejszenia objawów takich jak ból głowy, zawroty głowy czy szumy uszne.
Bibliografia
- Kuklinski B, Niestabilność stawu szyjnego. Przyczyna wielu niezdiagnozowanych chorób. Mito-Pharma 2018,
- Bednarczyk E, Whiplash – uraz odcinka szyjnego kręgosłupa. Praktyczna fizjoterapia I rehabilitacja 2020.