Adaptogeny i długowieczność – jak rośliny adaptogenne wspierają odporność na stres i zdrowe starzenie się

Adaptogeny to obecnie jedne z najpopularniejszych preparatów wzmacniających odporność na stres i holistycznie wpływających na pracę naszego organizmu. Te wywodzące się przede wszystkim z medycyny azjatyckiej wyjątkowe zioła, takie jak ashwagandha i żeń-szeń, oraz grzyby witalne mogą wspierać długowieczność. Jak adaptogeny wpływają na nasz organizm?

Czym są adaptogeny i jak działają?

Aktualna definicja opisuje adaptogeny jako naturalne związki lub ekstrakty roślinne (a obecnie także grzyby witalne), które zwiększają zdolności adaptacyjne, odporność i przeżywalność organizmów na stres. Termin ten został po raz pierwszy użyty w 1947 roku przez sowieckiego toksykologa Lazareva w odniesieniu do syntetycznego stymulanta, jednak zdecydowana większość adaptogenów to składniki naturalne od tysiącleci stosowane w medycynie syberyjskiej i azjatyckiej – Tradycyjnej Medycynie Chińskiej, Kampo, Ajurwedzie. W przeciwieństwie do większości ziół leczniczych, działanie adaptogenów nie jest ukierunkowane na konkretne schorzenia lub organy, a obejmuje holistyczny wpływ na cały organizm^1,2

Mechanizm działania – jak „uczą” organizm radzić sobie ze stresem?

Substancje zaliczane do adaptogenów muszą działać niespecyficznie i wielokierunkowo na układ neuroendokrynno-immunologiczny wzmacniając odporność organizmu na negatywne skutki oddziaływania czynników zewnętrznych, w tym stresu. Adaptogeny redukują reakcje stresowe i pomagają organizmowi dostosować się do sytuacji stresowych zapewniając pewien stopień ochrony przed przewlekłym stresem. Działanie to związane jest m.in. z wymiataniem wolnych rodników i ochroną komórek przed stresem oksydacyjnym, utrzymywaniem homeostazy poprzez wpływ na ekspresję hormonów stresu, takich jak kortyzol oraz poprawą plastyczności neuronów^1,3

Stres jako główny wróg długowieczności

Jak wskazuje dr Bodo Kukliński, stres (w szczególności ten długotrwały) stanowi poważne zagrożenie dla naszego organizmu:

„W długim okresie stres podwyższa skłonność organizmu do stanów zapalnych, co z kolei zwiększa ilość wolnych rodników oraz NO, hamuje metabolizm cukrów, wyprowadza z równowagi układ hormonalny oraz układ nerwowy pomiędzy żołądkiem a mózgiem”⁴

Powodowane przez stres oksydacyjne uszkodzenia mitochondriów prowadzą do spadku ich wydajności w produkcji energii, niezbędnej do utrzymania prawidłowej pracy organizmu, prowadząc do pogorszenia metabolizmu, przyśpieszenia procesów starzenia się komórek i zwiększonego ryzyka rozwoju licznych chorób – metabolicznych, autoimmunologicznych, neurodegeneracyjnych, układu krążenia, stanów zapalnych i nowotworów⁵.

Najpopularniejsze adaptogeny a zdrowe starzenie się

Wraz z rosnącą popularnością adaptogenów ich obecność na rynku europejskim stale się poszerza. Obok szeroko kojarzonego żeń-szenia i ashwagandhy, pojawiają się także inne egzotyczne surowce wspierające adaptację naszego organizmu w warunkach stresu i spadku funkcji poznawczych.

Ashwagandha (Withania somnifera) – redukcja kortyzolu, neuroprotekcja, sen i regeneracja

Wywodząca się z hinduskiej Ajurwedy ashwagandha, czyli witania ospała lub żeń-szeń indyjski, to jeden z najbardziej rozpoznawalnych adaptogenów. Liczne badania kliniczne potwierdzają jej skuteczność w redukcji stresu, poprawie funkcji poznawczych. Dzięki działaniu antyoksydacyjnemu, ashwagandha chroni komórki przed stresem oksydacyjnym – działa neuroprotekcyjnie i kardioprotekcyjnie, łagodzi stany zapalne oraz może wspierać procesy apoptozy komórek nowotworowych. Jej korzystny wpływ na organizm związany jest także z gospodarką hormonalną – obniża kortyzol „hormonu stresu” działając uspokajająco, wspomagając zasypianie, regulując ciśnienie krwi oraz poziom cukrów i lipidów^2,6-8.

Rhodiola rosea (różeniec górski) – poprawa wydolności psychicznej i fizycznej

Różeniec górski, znany także jako arktyczny korzeń lub złoty korzeń, to z kolei roślina charakterystyczna dla mroźnych regionów Arktycznych, w szczególności Syberii. Jego dobrze udokumentowane działanie zostało potwierdzone przez Komitet ds. Ziołowych Produktów Leczniczych Europejskiej Agencji Leków (HMPC/EMA), który zarejestrował rhodiolę jako tradycyjny produkt leczniczy stosowany w leczeniu dolegliwości związanych ze stresem, w tym zmęczenia i osłabienia. Badania kliniczne wskazują także na jego aktywność poprawiającą zdolności poznawcze, nastrój i koncentrację. Co ciekawe, chociaż podobnie jak inne adaptogeny najlepsze efekty wykazuje przy dłuższym stosowaniu, jego działanie stymulujące i poprawiające sprawność umysłową było obserwowane już po przyjęciu pojedynczej dawki wyciągu z różeńca górskiego^2,9-10.

Panax ginseng (żeń-szeń właściwy) – metabolizm, funkcje poznawcze i regeneracja

Żeń-szeń właściwy to jeden z pierwszych adaptogenów, które podbiły europejski rynek suplementów diety. W Tradycyjnej Medycynie Chińskiej był wykorzystywany zarówno jako środek nootropowy (wzmacniający funkcje poznawcze), jak i tonizujący, a liczne badania potwierdzają jego korzystny wpływ na wydolność fizyczną, zdolności regeneracyjne oraz pamięć i koncentrację. Jednocześnie, żen-szeń poprzez regulację metabolizmu cukrów i lipidów żeń-szeń może także wspierać profilaktykę chorób cywilizacyjnych^2,11.

Eleutherococcus senticosus (żeń-szeń syberyjski) – immunostymulacja, wydolność fizyczna i odchudzanie

Cennym adaptogenem, niekiedy mylonym z żeń-szeniem właściwym, jest także żeń-szeń syberyjski czyli Eleuthero. Szerokie badania nad jego aktywnością prowadzone były w Rosji, gdzie w XX wieku wykorzystywano go jako wsparcie wydolności fizycznej i regeneracji organizmu po treningach u zawodowych sportowców. Obecnie zauważa się także jego szersze działanie, korzystne nie tylko dla osób uprawiających sporty – wzmocnienie układu odpornościowego, poprawę pamięci, działanie przeciwzapalne, obniżające poziom cukru we krwi oraz wspomagające odchudzanie².

Czy adaptogeny to tylko rośliny?

Adaptogeny to jednak nie tylko surowce roślinne, ale także cieszące się rosnącą popularnością i coraz szerzej doceniane grzyby witalne. Należą do nich między innymi:

• soplówka jeżowata – wzmacnia pamięć i koncentrację, moduluje układ odpornościowy oraz wykazuje właściwości neuroprotekcyjne;
• maczużnik chiński (cordyceps) – wzmacnia wydolność fizyczną organizmu, znosi zmęczenie, pozytywnie wpływa na pracę komórek odpornościowych;
• indyczy ogon (Turkey Tail) – działa modulująco i wzmacniająco na układ odpornościowy, wspiera florę bakteryjną jelit i wykazuje silne właściwości przeciwutleniające;
• Reishi – wspiera zdrowie psychiczne poprzez działanie uspokajające, relaksujące, wspomagające zasypianie i poprawiające nastrój, a przy tym wzmacnia pracę układu odpornościowego¹².

Jak stosować adaptogeny?

Szeroka dostępność adaptogenów na rynku suplementów diety zaowocowała dużym wyborem form, w jakich mogą być one przyjmowane – od tradycyjnych kapsułek i zagęszczonych ekstraktów płynnych, po mieszanki do rozpuszczania w napojach (m.in. kawie, kakao) czy żelki. Niezależnie od wybranej postaci należy jednak zwracać uwagę na jakość produktu (dawki, standaryzację ekstraktu) oraz przestrzegać zaleceń co do jego prawidłowego stosowania.

Suplementacja – kiedy, jak długo i z czym łączyć?

Adaptogeny jako substancje holistycznie wpływające na organizm i regulujące jego zdolność adaptacji do niekorzystnych warunków i stresu, najlepsze efekty wykazują przy dłuższym, kilkutygodniowym stosowaniu. W większości przypadków nie zaleca się jednak ciągłej kuracji adaptogenami – po 2-3 miesiącach przyjmowania należy zrobić kilkutygodniową przerwę, po której można bezpiecznie wznowić suplementację. Dla wzmocnienia działania adaptogenów można wykorzystać ich efekt synergistyczny, stosując połączenia kilku różnych substancji należących do tej grupy, np. w postaci kilkuskładnikowych kapsułek, kropli, czy saszetek.

Reklama

Mystic Longevity Sprawdź

Kompendium Medycyny Mitochondrialnej Sprawdź

Magnesium-Intercell® 400 Sprawdź

Etas® Sprawdź

Adrenal-Intercell® Sprawdź

Rhodiola Sprawdź

Przeciwwskazania, interakcje i środki ostrożności

Chociaż zgodnie z przyjętą definicją adaptogeny powinny być substancjami nietoksycznymi i bezpiecznymi w użytkowaniu, w niektórych sytuacjach mogą one powodować także działania niepożądane. Dotyczy to przede wszystkim przypadków nieprawidłowego stosowania, przyjmowania zbyt dużych dawek lub łączenia z lekami, z którymi mogą wchodzić w interakcje. Do najczęściej zgłaszanych skutków ubocznych należą:

• zaburzenia snu,
• wzrost częstości akcji serca,
• bóle i zawroty głowy,
• zaburzenia żołądkowo-jelitowe,
• nadmierne pobudzenie lub rozdrażnienie³.

Ze względu na zbliżony profil działania i możliwość nadmiernego wzajemnego nasilenia efektów, adaptogeny nie powinny być łączone z lekami o działaniu nasennym i uspokajającym, przeciwdepresyjnym oraz immunomodulującym. Brak szczegółowych badań na temat bezpieczeństwa u tych grup pacjentów stanowi także przeciwwskazanie do ich stosowania u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią.