Jak Feniks z popiołów

Jak Feniks z popiołów

burn-out, wypalenie zawodowe, stres, mitochondria,

To nie stres nas zabija, lecz nasza reakcja na stres
Hans Selye

 

Usłyszane lub przeczytane słowo „burn-out“ nasuwa nam przeważnie obraz wyczerpanego pracą pracownika dużej firmy, który od wielu miesięcy żyje tylko kawą z mlekiem i pastylkami miętowymi, a który nagle, w samym środku zwykłego dnia pracy nagle osuwa się pod biurko, bo nie jest już w stanie dłużej funkcjonować od raportu do projektu i od kolejnej wizyty u klienta do jeszcze jednej prezentacji przygotowywanej na służbowym laptopie w samolocie. Skrajnie wyczerpany leży w bezruchu na biurowej wykładzinie, a obok niego, strącone nieumyślnie wizytówki, notatki, kalendarz oraz dwa pudełka: jedno ze środkami pobudzającymi i drugie – po luminalu, już puste.

Nie performujesz, nie żyjesz

Jednak burn-out, w rozumieniu wyczerpania sił życiowych organizmu i związanego z tym zaburzenia psychofizycznego funkcjonowania organizmu może dopaść każdego z nas. Ryzykiem wystąpienia zespołu wypalenia objęte są tak naprawdę wszystkie grupy wiekowe i zawodowe. Paradoksalnie wypalenia mogą doznać nawet sportowcy (z pozoru okazy zdrowia, jednak w warunkach nadmiernego obciążenia organizmu, które w dłuższym okresie okazuje się większe niż zdolność do samoregeneracji, zupełnie prawdopodobne), dzieci (nadmierna ambicja i perfekcjonizm, zbyt duże oczekiwania ze strony rodziców i otoczenia, problemy w kontaktach z rówieśnikami – np. mobbing, w połączeniu z niedostateczną aktywnością fizyczną, niewłaściwą dietą – fast foody, dietą niedopasowaną do istniejących nietolerancji pokarmowych, monotonnymi posiłkami, czy też brakiem wsparcia psychicznego ze strony osób dorosłych i / lub przeżytymi traumami), jak również kobiety, w szczególności te z nich, które niedawno urodziły dziecko (multitasking, nadmierne oczekiwania wobec samych siebie, presja otoczenia i mediów oraz kreowany przez nie wizerunek doskonałej matki i żony, przedwczesny powrót do aktywności zawodowej, brak wsparcia ze strony małżonka oraz najbliższego otoczenia, nierównowaga hormonalna, możliwe niedobory kluczowych substancji odżywczych), czy wreszcie osoby, które opiekują się ciężko chorymi członkami rodziny lub najbliższymi w podeszłym wieku, zwłaszcza, gdy rolę tę muszą łączyć z normalną aktywnością zawodową.

Zespół wypalenia może wreszcie stanowić konsekwencję niewłaściwie lub niedostatecznie przepracowanego traumatycznego doświadczenia, gdzie pierwsza ostra faza szoku ustępuje miejsca przewlekłym problemom psychicznym, takim jak stany lękowe, depresja czy fobie, rozpamiętywaniu minionych zdarzeń i objawom psychosomatycznym.

We współczesnym świecie, w którym każdy już od najmłodszych lat musi performować i nieustannie udowadniać swoją przydatność w społeczeństwie, nie ma miejsca na okazywanie słabości, odpoczynek i wyciszenie, na pozwolenie sobie na bycie niedoskonałym, niemodnym, innym niż wytyczone przez mass media mainstreamowe normy. Z jednej strony kieruje nas chęć ciągłej samo-optymalizacji, z drugiej – nieustannie porównujemy się z innymi – kto ma więcej na koncie, kto może pochwalić się większą willą, droższym SUV-em, wyższym stanowiskiem, większą roczną premią, lepszym dyplomem – koniecznie zagranicznej uczelni. Tymczasem współzawodnictwo jest zdrowe i pożądane jedynie wówczas, gdy nie odbywa się ono kosztem naszego zdrowia oraz psychicznego dobrego samopoczucia.

Za wszelką cenę chcemy udowadniać sobie i innym, że „możemy“, że „damy radę, bo kto, jak nie my“ oraz że „jesteśmy lepsi niż“ i że jesteśmy absolutnie niezastąpieni. Początkowo ciche wołanie organizmu o litość i odpoczynek zagłusza szybko kolejny Tweet lub sygnał nowej wiadomości na Whats-Appie, lampka wina, albo dwie i trzy, jeszcze jedno espresso doppio i kolejna biała kreska wciągnięta gdzieś w kącie chronicznie podrażnionymi nozdrzami.

Żyć szybko już nie wystarcza, teraz trzeba żyć jeszcze szybciej, osiągać jeszcze więcej, działać jeszcze wydajniej i jeszcze bardziej doskonale.

Rezyliencja czyli odporność organizmu na stres psychofizyczny jest u każdego z nas nieco inna. Jedni są z zasady bardziej wrażliwi, inni zdają się być twardsi, czy też mają nerwy z lepszej stali. Ale długotrwałe przeciążenia są jak woda, która drąży skałę i tak naprawdę prędzej, czy później, nawet ci najsilniejsi psychicznie mogą pewnego ranka otworzyć oczy tylko po to, aby stwierdzić:

Ja już tak dłużej nie dam rady

Spadek koncentracji, brak sił i motywacji do działania, ból i słabość mięśni, stany lękowe, bóle głowy, kręgosłupa, kołatanie serca, silne wahania nastroju, nerwowość, skłonność do agresywnych zachowań, ogólna dekoncentracja, lekko podwyższona lub obniżona temperatura ciała, problemy z układem trawiennym – to tylko wybrane sygnały ostrzegawcze, jakie wysyła nam organizm, który czuje, iż znajduje się pod zbyt dużą presją oraz grozi mu całkowity kolaps.

I gdy pewnego dnia przekroczymy indywidualną wartość graniczną obciążenia, które jesteśmy w stanie znieść, nagle, zupełnie z dnia na dzień stajemy się absolutnie niezdolni do pracy i dalszego normalnego funkcjonowania, nie wspominając już o byciu superwydajnym pracownikiem czy idealnym partnerem/partnerką, rodzicem i tak dalej.

Burn-out to stan, w którym najważniejszym celem organizmu staje się po prostu przeżycie każdego kolejnego dnia oraz mniej lub bardziej uświadomione poczucie, iż dotychczasowy tryb życia stoi w sprzeczności z naszą istotą, z tym, kim tak naprawdę jesteśmy.

W swojej książce zatytułowanej „Bądź, czuj, myśl, działaj” Anne Bérubé zawiera nie tylko opis własnych doświadczeń, lecz przedstawia nam sedno profilaktyki oraz leczenia zespołu wypalenia:

Dopiero, gdy pozwalamy sobie na to, aby po prostu być: być takimi, jacy jesteśmy, z naszymi słabościami, niedoskonałościami, obawami, odstępstwami od powszechnie przyjętych norm, robimy miejsce naszemu organizmowi na regenerację i odprężenie. Jedna z najpiękniejszych chwil w życiu to ta, w której zaczynamy rozumieć, że nie musimy nikomu niczego udowadniać, że popełnianie błędów jest absolutnie okay, tak samo bycie niedoskonałym, czasami słabym, a czasami zupełnie niewydajnym. Że jesteśmy warci miłości i szacunku po prostu dlatego, że jesteśmy na ziemi tu i teraz, a nie dlatego, że performujemy, że coś osiągamy, że jesteśmy od innych pod takim czy innym względem lepsi.

Tak, to naprawdę wystarczy! Nie musisz nic. Wystarczy, że prostu dobrze jesteś.

Ale co to właściwie znaczy dobrze być?

Oto jestem

Jestem to znaczy:

- akceptuję siebie „z całym dobrodziejstwem inwentarza”. Nie staram się za wszelką cenę podobać innym lub dorównać takim czy innym ideałom

- uważnie wsłuchuję się w sygnały, jakie daje mi moje własne ciało. Nie ignoruję więcej głodu, pragnienia, zmęczenia, potrzeby ruchu lub wręcz odwrotnie – całkowitego bezruchu i ciszy. Jestem uważny na potrzeby własnego organizmu. Respektuję dni, w których czuję, że muszę zwolnić. Daję sobie prawo do odpoczynku

- eliminuję z mojego życia to, co niepotrzebne, co mnie obciąża – dotyczy to zarówno rzeczy, jak też podejmowanych aktywności czy osób. Wybieram to, co sprawia, że czuję się dobrze. Kieruję się przy tym własnym instynktem, a nie cudzymi opiniami, przekonaniami czy modą

- unikam nadmiernych obciążeń psychofizycznych oraz szukam sposobów zrekompensowania codziennego stresu (medytacja, joga, progresywna relaksacja mięśni oraz inne techniki relaksacyjne)

- robię miejsce dla dziecka, które mieszka we mnie – znajduję czas na to, co sprawia mi przyjemność, hobby, spotkania z przyjaciółmi, umiarkowaną aktywność fizyczną

- czasem po prostu nie robię nic – tak, brzmi sztampowo, ale tryb samolotowy w smartfonie podczas weekendu potrafi zdziałać cuda!

- przejmuję odpowiedzialność za to co robię, za dokonywane przeze mnie wybory. Przejmuję kontrolę nad własnym życiem. To ja mam prawo decydować o tym, co jest dla mnie dobre a co nie. Wyjście z roli ofiary

- weryfikuję moje codzienne zachowania i nawyki, staję się świadomym konsumentem i członkiem społeczeństwa.

Pozwolić sobie na zwykłe bycie, wydaje się być dobrym sposobem na profilaktykę zespołu wypalenia oraz wyjście z kryzysu, o ile nie doszło jeszcze w organizmie do głębszych zaburzeń na poziomie metabolicznym (zob. artykuł o burn-oucie). Życie we własnym tempie oraz w zgodzie z samym sobą pozwala w dłuższym okresie odzyskać i zachować utraconą równowagę oraz nabrać nowych sił życiowych. Pamiętaj: jesteś i to już wystarczy.

***

Z doświadczenia autorki tego tekstu wynika, iż o ile odpowiedni styl odżywiania oraz wsparcie mitochondrialnej produkcji energii przy pomocy wybranych suplementów diety stanowią niezbędny warunek powrotu do zdrowia, to wyłącznie systemowe podejście, czyli takie, które uwzględnia jednocześnie aspekty psychologiczne oraz środowiskowe umożliwia trwałe odzyskanie utraconej witalności i radości życia.

Niezależnie od tego, czy twoim celem jest profilaktyka, czy też skuteczne leczenie zespołu wypalenia – każdego dnia traktuj swoje ciało a szczególności mitochondria jak… własne konto bankowe. Regularne przelewy (suplementacja, dieta, przerwy, sport, podejście do życia, etc…) pozwolą ci przetrwać duże wydatki (stres!) i uniknąć wejścia w debet (sygnały ostrzegawcze, np. spadek koncentracji, spadek odporności, wzrost agresji i wiele innych sygnałów) lub co gorsza – zablokowania konta (wystąpienia zespołu wypalenia).

Zdrowie człowieka jest nierozerwalnie związane z jego psychiką: w zdrowym ciele, zdrowy duch i na odwrót. I to ty o tym decydujesz!

 

Bibliografia:

  1. Mutter, J., Ukryte trucizny. Co stale niszczy Twoje zdrowie i jak tego unikać. Wyd. Vital 2018
  2. Burgerstein, U., Schurgast, H, Zimmermann, M: Handbuch Nährstoffe - Vorbeugen und heilen durch ausgewogene Ernährung (2012), Trias Verlag (1 Auflage)
  3. http://www.naturafoundation.net/monografie/Glutathion_reduziertes_Glutathion.html
  4. Brechtel H., Was Stress und Burn-Out mit uns machen und was wir dagegen tun koennen, Tredition, 2014
  5. Drees, A., Stuellenberg R., Burn-out naturheilkundlich behandeln, GU, 2013
  6. Hedderich, I., Burnout, Ursachen, Formen, Auswege, C.H. Beck, 2009
  7. Frey Ch., Was ist bitte schoen Burnout?, Books on Demand, 2016
  8. www.dr-michalzik.de/blog/phsophatidylserin-stress-cortisol/
  9. www.viamedici.thieme.de/lernmodule/biochemie/nebennierenhormone+%C3%BCberblick
  10. www.burnout-therapie-kur.de/burn-out-ist-mehr/mitochondrien/
  11. Kuklinski B., Medycyna mitochondrialna: objawy, diagnostyka oraz metody terapii, 2017
  12. Schwalfenberg, G., The Importance of Magnesium in Clinical Healthcare, Scientifica (Cairo). 2017, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5637834/
  13. Liu, H., et al., Coenzyme Q10 and Oxidative Stress: Inflammation Status in Hepatocellular Carcinoma Patients after Surgery, Nutrients. 2017 Jan; 9(1): 29. , https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5295073/
  14. Matthews, R., et al., Coenzyme Q10 administration increases brain mitochondrial concentrations and exerts neuroprotective effects, Proc Natl Acad Sci U S A. 1998 Jul 21, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC21173/
  15. Koutsimani, P., Montgomery, A.,  Georganta, K. , The Relationship Between Burnout, Depression, and Anxiety: A Systematic Review and Meta-Analysis, Front Psychol. 2019; 10: 284, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6424886/

 

Naturalnie na stres

Jeżeli Twoim głównym wrogiem jest stres, sięgnij po wyciąg z różeńca górskiego. Różeniec górski (Rhodiola rosea) to roślina lecznicza należąca do grupy tzw. adaptogenów, które między innymi wspierają organizm w prawidłowym reagowaniu na sytuacje stresowe oraz zwiększają odporność na działanie czynników stresowych zarówno fizjologicznych jak i psychicznych.

Leksykon Zdrowia
4 4-HNE 4-HYDROKSYNONENAL 5 5-MTHF A ACESULFAM K ACETON ACETYLACJA ACETYLO-COA ADDISONA, ZESPÓŁ ADENINA ADENOZYNOTRÓJFOSFORAN ADINOPEKTYNA ADIPOCYTY ADMA AGE AKONITAZA AKROLEINA AKTYWNY OCTAN ALFA, FALE MÓZGOWE ALLOSTERYCZNY MODULATOR AMD AMID KWASU NIKOTYNOWEGO AMPK AMYLAZA ANGIOGENEZA ANGIOTENSYNA ANTYOKSYDANTY APOPTOZA ASPARTAM ATP AUTOFAGOCYTOZA ATOPOWE ZAPALENIE SKÓRY (AZS) ANTYGEN AUTOFAGOSOM B BABKA JAJOWATA BETA - OKSYDACJA KWASÓW TŁUSZCZOWYCH BETA, FALE MÓZGOWE BETA-BLOKERY BIAŁA TKANKA TŁUSZCZOWA BIAŁKO C-REAKTYWNE BŁONNIK POKARMOWY BRĄZOWA TKANKA TŁUSZCZOWA BRCA1 C CFS CHELATACJA CHROMOGRANINA A CIAŁA KETONOWE CISPLATYNA CK COMT CORICH CYKL COX CRP CYJANOKOBALAMINA CYKL CYTRYNIANOWY CYKL KREBSA CYKL KWASU CYTRYNOWEGO CYKL MOCZNIKOWY CYKL ORNITYNOWY CYKLAMINIAN CYKLOOKSYGENAZA PROSTAGLANDYNOWA CYP2D6 CYSTATIONINA CYTOCHROM C CYTOKINY STANU ZAPALNEGO CYTOZYNA CYTRULINA CZYNNIK INDUKOWANY HIPOKSJĄ CZYNNIK TOLERANCJI GLUKOZY CZYNNIK WZROSTU NASKÓRKA CZYNNIK WZROSTU NASKÓRKA CZYNNIK WZROSTU ŚRÓDBŁONKA NACZYNIOWEGO CHOLINA CYTOKINY CHEMOKINY CZYNNIK MARTWICY NOWOTWORÓW D DEHYDROGENAZA PIROGRONIANOWA DEHYDROGENAZY DEKSTRYNA DELTA, FALE MÓZGOWE DHA DIALDEHYD MALONOWY DINUKLEOTYD NIKOTYNOAMIDOADENINOWY DIOKSYGENAZA DIOKSYNY DOKSORUBICYNA DYSMUTAZA PONADTLENKOWA DYSTONIA DESATURACJA E EBV ECGF EEG ELEKTROENCEFALOGRAFIA ENDOTOKSYNA ENO ENTEROCYTY EPA EPIGENETYKA ERYTRYTOL F FAD FADH2 FENOLOWE KWASY FERMENTACJA MLECZANOWA FIBRATY FIBROMIALGIA FILOCHINON FITOSTERYNY FITOWY, KWAS FLAWONOIDY FLUPIRTYNA FMS FOSFATYDYLOSERYNA FOSFORAN-5-PIRYDOKSALU FOSFORYLACJA OKSYDACYJNA FRATAKSYNA FRUKTOZO-1,6-BIFOSFORAN FURANY FAGOCYTOZA G GABA GALAKTOZA GALENIKA GAMMA, FALE MÓZGOWE GASTRYNA GENISTEINA GLICEROLO-3-FOSFORAN GLIKOLIZA GLUKAGON GLUKOKORTYKOIDY GLUKONEOGENEZA GLUT GLUTAMINA GLUTAMINIAN GLUTATION GLUTATION ZREDUKOWANY GSH GSSG GTP GUANINA H HAPTOKORYNA HBA1C HDL HEMOGLOBINA HENLEGO, PĘTLA HIF1Α HIPOKSJA HISTONY HOLOTRANSKOBALAMINA HYDROPEROKSYLOWY, RODNIK HASHIMOTO I IGA IGE IGF-1 IGG IMMUNOGLOBULINA A IMMUNOGLOBULINA E IMMUNOGLOBULINA G INDEKS GLIKEMICZNY (IG) INDEKS INSULINOWY (FII) INHIBITORY ENZYMÓW INHIBITORY POMPY PROTONOWEJ INO INSULINA INSULINOOPORNOŚĆ INULINA INULINA K KALCYTRIOL KANCEROGEN KARBOKSYLAZA PIROGRONIANOWA KARDIOLIPINA KATECHOLO-O-METYLOTRANSFERAZA KERATYNA KETOGENEZA KINAZA KREATYNOWA KINAZA MTOR KOBALAMINA KOENZYM A KOENZYM Q10 KOFAKTOR KOMPLEKS DEHYDROGENAZY PIROGRONIANOWEJ KOZŁEK LEKARSKI KREATYNA KREATYNINA KSENOBIOTYKI KSYLITOL KUMARYNA KWAS ALFA - LINOLENOWY KWAS DOKOZAHEKSAENOWY KWAS EIKOZAPENTAENOWY KWAS GAMMA-AMINOMASŁOWY KWAS LINOLOWY KWAS LIPONOWY KWASICA KETONOWA KWASICA METABOLICZNA KWASICA MLECZANOWA KWASU MLEKOWEGO CYKL KWAS MLEKOWY KATALAZA KLASTER Ł ŁAŃCUCH ODDECHOWY L LDL LEKTYNY LEPTYNA LEPTYNOOPORNOŚĆ LIGAND LIGNANY LIKOPEN LIMONINA LINDAN LINDANY LIPAZA LIPOLIZA LIZOSOM LIMFOCYTY M MALONOWY, DIALDEHYD MALTODEKSTRYNA MAŚLAN MASŁOWY, KWAS MCS MDA MDR – P MEDYCYNA MITOCHONDRIALNA METYLACJA METYLOKOBALAMINA MITOCHONDRIUM MITOFAGIA MLECZAN MRNA MRNA MTDNA MTHFR MTNO MTRNA N NAD NAD+ NADH NADPH NADTLENEK WODORU NADTLENOAZOTYN NEFRONU, PĘTLA NFKB NIACYNA NIESTEROIDOWE LEKI PRZECIWZAPALNE NIEZBĘDNE NIENASYCONE KWASY TŁUSZCZOWE NLPZ NMDA NNO O OKSYDAZA CYTOCHROMU C OKSYDOREDUKTAZY OKSYGENAZA HEMOWA 1 ORAC OROTOWY, KWAS OSTROPEST PLAMISTY OŚ HPA P PEKTYNY PEPSYNA PEPTYDY PEROKSYDAZY PET PIEPRZ METYSTYNOWY PIROFOSFORAN TIAMINY PIROGRONIAN PIRYDOKSYNA PIRYMIDYNY PLUSKWICA GRONIASTA POCHP PODSTAWNIK POJEMNOŚĆ ANTYOKSYDACYJNA ORGANIZMU POLIFENOLE POLISACHARYDY POSZARPANE CZERWONE WŁÓKNA PPI PRODUKT ZAAWANSOWANEJ GLIKACJI PROTEAZY PROTEOLIZA PRZECIWUTLENIACZE PURYNY PARESTEZJA PRZECIWCIAŁA Q QTC R REAKCJA ANAPLEROTYCZNA REPERFUZJA RESWERATROL RÓŻENIEC RYBOFLAWINA RYBOZA REAKCJA AUTOIMMUNOLOGICZNA RECEPTORY KOMÓRKOWE S S-100, BIAŁKA SAPONINY SIRT3 SIRTUINY SOD SOD-1 SOD-2 SOMATOLIBERTYNA SOMATOSTATYNA SSRI STATYNY STRES NITROZACYJNY STRES OKSYDACYJNY SUKRALOZA SYLIMARYNA SZCZAWIOOCTAN SIBO Ś ŚRÓDBŁONKOWY CZYNNIK WZROSTU T T3 T4 TEOBROMINA THETA, FALE MÓZGOWE TIAMINA TLENEK AZOTU (NO) TORSADE DE POINTES TRANSKOBALAMINA I TRANSKOBALAMINA II TRIJODOTYRONINA TRÓJGLICERYDY TRYPSYNA TYMINA TYROKSYNA TNF - ALFA U U, ZAŁAMEK URACYL UTLENIONE GSH V VEGF W WIELOKSZTAŁTNY CZĘSTOKURCZ KOMOROWY WOLNE RODNIKI Z ZESPÓŁ PRZEWLEKŁEGO ZMĘCZENIA ZESPÓŁ WRAŻLIWOŚCI NA WIELORAKIE SUBSTANCJE CHEMICZNE ZWYRODNIENIE PLAMKI ŻÓŁTEJ
Reklama
B12 MSE MAX
Wysoka zawartość: B12 (500 µg), B6 (10 mg), biotyny (1000 µg) i kwasu foliowego (800 µg)
Witamina C MSE matrix
Lewoskrętna witamina C o przedłużonym uwalnianiu - aż do 8 godz. 500 mg
Adrenal-Intercell®
Zawiera: tyrozynę oraz fenyloalaninę, witaminę C i witaminy z grupy B, magnez, cynk i wyciąg z różeńca górskiego.
Reklama
B12 MSE MAX
Wysoka zawartość: B12 (500 µg), B6 (10 mg), biotyny (1000 µg) i kwasu foliowego (800 µg)
Witamina C MSE matrix
Lewoskrętna witamina C o przedłużonym uwalnianiu - aż do 8 godz. 500 mg
Adrenal-Intercell®
Zawiera: tyrozynę oraz fenyloalaninę, witaminę C i witaminy z grupy B, magnez, cynk i wyciąg z różeńca górskiego.
Mito Stress Balance
Kompleks substancji odżywczych wspierających układ nerwowy
Redakcja:
mail: redakcja@mito-med.pl
Reklama:
mail: reklama@mito-med.pl
2017 © Mito Med