PCOS (zespół policystycznych jajników) – przyczyny, objawy i diagnostyka

Zapoznaj się z przyczynami, objawami i diagnostyką zespołu policystycznych jajników (PCOS). Dowiedz się jak wpływa on na zajście w ciążę.

Zespół policystycznych jajników (PCOS) stanowi wyzwanie zarówno dla pacjentek, jak i dla lekarzy, którzy starają się skutecznie zarządzać tą dolegliwością. To kompleksowe zaburzenie endokrynologiczne wpływa na  różne aspekty zdrowia kobiety, w tym na jej zdolność do zajścia w ciążę, jakość życia i ryzyko chorób metabolicznych. W związku z tym, skuteczne zarządzanie PCOS wymaga holistycznego podejścia, uwzględniającego nie tylko leczenie farmakologiczne, ale także zmiany w diecie i stylu życia.

Czym jest zespół policystycznych jajników?

Zespół policystycznych jajników (polycystic ovary syndrome) jest to kompleksowe zaburzenie hormonalne i metaboliczne, które dotyka znaczącej liczby kobiet na całym świecie. Ryzyko zachorowania zwiększa się, gdy w rodzinie stwierdzono je u matki, kuzynek, ciotek. Nadwaga, przetworzone jedzenie oraz nieprawidłowy styl życia mogą przyczynić się do nasilenia objawów.

Charakteryzuje się ono obecnością wielu pęcherzyków w jajnikach (wielotorbielowatość jajników), przewagą męskich hormonów androgenów oraz objawami, takimi jak: nieregularne miesiączkowanie, hirsutyzm, otyłość, trądzik.

W naturalnym cyklu zdrowej kobiety, każdego miesiąca w jajniku produkowany jest pęcherzyk, w którym dojrzewa komórka jajowa. W zespole policystycznych jajników proces ten jest zakłócony, co prowadzi do zaburzenia owulacji oraz rozregulowania miesiączek. Nieprawidłowa gospodarka cukrowa przyczynia się do zwiększonej produkcji androgenów, takich jak testosteron. Insulina stymuluje wydzielanie LH, a obniża poziom SHBG (białko wiążące hormony płciowe), to z kolei zwiększa produkcję i dostępność hormonów androgenowych. Ponadto nadmiar tkanki tłuszczowej brzusznej przyczynia się do zwiększania poziomu estrogenów i nieprawidłowego metabolizmu tych hormonów. Obserwuje się również niski poziom progesteronu oraz FSH.

Nie zawsze jednak kobiety chorujące są otyłe. Schorzenie to dotyka również szczupłych kobiet. W takim przypadku najistotniejsza jest dieta przeciwzapalna oraz suplementacja wzmacniająca mitochondria.

PCOS należy do jednych z najczęstszych schorzeń endokrynologicznych u kobiet w wieku rozrodczym, dotykając nawet od 10% do 20% populacji płci żeńskiej. Wiele kobiet cierpiących na ten zespół doświadcza negatywnych skutków zarówno fizycznych, jak i emocjonalnych, co znacząco wpływa na ich jakość życia oraz zdolność do funkcjonowania społecznego. PCOS to nie tylko dysbalans hormonalny, ale także przewlekły stan zapalny w organizmie oraz mitochondriopatie, które mogą prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych, takich jak insulinooporność, cukrzyca typu 2, choroby sercowo-naczyniowe oraz niepłodność. Dlatego też, skuteczne zarządzanie PCOS jest istotne nie tylko dla poprawy komfortu życia pacjentek, ale także dla zapobiegania potencjalnym powikłaniom metabolicznym i reprodukcyjnym.

Objawy i przyczyny PCOS

Etiologia zespołu policystycznych jajników jest złożona i obejmuje zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Badania naukowe wykazały, że PCOS ma silną skłonność rodzinną, co sugeruje istotną rolę genetyki w patogenezie tej choroby. Zespół dziedziczony jest autosomalnie, dominująco, a za rozwój schorzenia odpowiedzialne jest przynajmniej kilka genów. Analizy genetyczne wykazały, że wiele genów może mieć związek z ryzykiem rozwoju PCOS, w tym geny związane z metabolizmem insuliny, funkcją jajników oraz produkcją hormonów płciowych.

Czynniki środowiskowe (styl życia, dieta i poziom aktywności fizycznej) również odgrywają istotną rolę. Nadwaga często występuje u pacjentek i może znacząco wpływać na rozwój tej choroby. Otyłość natomiast prowadzi do wzrostu oporności na insulinę, co z kolei może przyczynić się do zakłócenia równowagi hormonalnej i nadmiernej produkcji androgenów. 

Insulinooporność jest jednym z kluczowych mechanizmów patofizjologicznych PCOS. Zwiększona produkcja insuliny przez trzustkę stymuluje jajniki do produkcji większych ilości hormonów androgenowych. Ich nadmiar może prowadzić do zaburzenia comiesięcznego cyklu, hirsutyzmu i innych objawów. Ponadto, badania sugerują, że stosowanie diety o niskim indeksie glikemicznym oraz kontrola masy ciała mogą pomóc w zmniejszeniu ryzyka PCOS poprzez kontrolę poziomu insuliny i poprawę czułości na insulinę.

Objawy zespołu policystycznych jajników

Zespół policystycznych jajników charakteryzuje się zróżnicowaną gamą objawów klinicznych, które mogą być zarówno fizyczne, jak i emocjonalne. Choć nie ma jednego typowego obrazu klinicznego, to występowanie pewnych cech jest charakterystyczne dla prawie każdej pacjentki. Prawidłowa identyfikacja i zarządzanie objawami są kluczowe dla poprawy jakości życia oraz zapobiegania defektu przemiany materii i reprodukcji.

Obecnie w rozpoznaniu zespołu policystycznych jajników stosuje się kryteria ustalone na konferencji w 2003 roku w Rotterdamie. Diagnoza wymaga obecności przynajmniej 2 z 3 kolejnych objawów: sporadyczne owulacje lub ich brak, stwierdzenie obrazu policystycznych jajników w obrazie USG. Jajniki policystyczne charakteryzują się obecnością dwunastu lub więcej pęcherzyków o średnicy 2-9 mm oraz zwiększoną objętością. Do innych objawów zaliczamy zespół hiperandrogenny (łysienie typu męskiego, hirsutyzm), insulinooporność, otyłość, trądzik, bezpłodność, hiperprolaktynemia, zmiany nastroju, depresję.

Zaburzenia miesiączkowania

Jednym z najczęstszych objawów PCOS jest nieregularne miesiączkowanie lub całkowity brak miesiączki. Nieprawidłowy cykl menstruacyjny może być wynikiem rozregulowania gospodarki hormonalnej oraz nadmierną produkcją hormonów męskich, co prowadzi do problemów z owulacją. Nieregularny okres może znacznie utrudniać planowanie ciąży i stanowi ważny czynnik diagnostyczny w przypadku podejrzenia PCOS.

Hirsutyzm i łysienie typu męskiego

Nadmierna produkcja androgenów przez jajniki może prowadzić do hirsutyzmu, czyli nadmiernego owłosienia ciała, zwłaszcza w obszarach typowych dla mężczyzn, takich jak twarz (bardzo często okolice brody), klatka piersiowa i brzuch. Ponadto, PCOS może być również związane z łysieniem typu męskiego, które jest spowodowane działaniem nadmiernych poziomów dihydrotestosteronu i testosteronu na cebulki włosowe.

Trądzik

Trądzik jest częstym objawem PCOS, wynikającym z nadmiernego wydzielania sebum oraz zwiększonej aktywności gruczołów łojowych, co jest związane z zaburzeniami hormonalnymi charakterystycznymi dla tej choroby. Trądzik może być uciążliwy dla pacjentek i wpływać negatywnie na ich samoocenę oraz jakość życia.

Dysfunkcje metaboliczne

W PCOS metabolizm przebiega w sposób nieprawidłowy, wywołując insulinooporność, nadwagę, otyłość, dyslipidemię i cukrzycę typu 2. Insulinooporność jest jednym z głównych mechanizmów patofizjolo-gicznych tego schorzenia i może prowadzić do wzrostu stężenia we krwi glukokortykoidów, co z kolei zwiększa ryzyko cukrzycy i chorób sercowo-naczyniowych.

Problemy z płodnością

Nieprawidłowe cykle miesiączkowe i owulacyjne mogą znacznie utrudnić zajście w ciążę. Chociaż choroba ta nie jest bezpośrednią przyczyną niepłodności, to problemy hormonalne z nią związane mogą znacząco wpływać na płodność i utrudniać planowanie rodziny.

Diagnostyka PCOS

Diagnostyka zespołu policystycznych jajników wymaga holistycznego podejścia, uwzględniającego zarówno objawy kliniczne, jak i wyniki badań laboratoryjnych oraz obrazowanie. Ponieważ jest to złożona jednostka chorobowa, istotne jest prawidłowe zrozumienie kryteriów diagnostycznych oraz przeprowadzenie kompleksowej oceny klinicznej każdej pacjentki.

Wywiad medyczny

Podstawowym krokiem jest zebranie dokładnego wywiadu medycznego przez lekarza ginekologa, obejmującego historię miesiączkowania, objawy hiperandrogenizmu, problemy z płodnością oraz obecność ewentualnych chorób współistniejących, takich jak cukrzyca czy choroby tarczycy. Wywiad może dostarczyć cennych informacji na temat klinicznej prezentacji PCOS oraz pomóc w identyfikacji czynników ryzyka i potencjalnych powikłań.

Badanie fizyczne

U pacjentek z podejrzeniem PCOS może ono ujawnić cechy charakterystyczne dla tego zaburzenia, takie jak hirsutyzm, łysienie typu męskiego, trądzik, otyłość centralna oraz cechy zespołu metabolicznego. Badanie fizyczne powinno być przeprowadzone w sposób kompleksowy, uwzględniając wszystkie możliwe objawy kliniczne PCOS.

Badania laboratoryjne

Stanowią istotny element diagnostyki. Badania hormonalne, takie jak poziomy testosteronu, DHEA-S, LH i FSH, czy prolaktyny i progesteronu, mogą pomóc w ocenie zaburzeń hormonalnych charakterystycznych dla choroby. Ponadto, pomiar poziomu insuliny i glukozy może być przydatny w identyfikacji insulinooporności, która często towarzyszy PCOS.

Obrazowanie

Ultrasonografia jajników jest często wykorzystywana w diagnostyce PCOS. Badanie ultrasonograficzne może ujawnić obecność torbieli jajnikowych oraz zmiany strukturalne w jajnikach, takie jak powiększenie wielkości jajników. Stanowi również ważne narzędzie w potwierdzaniu rozpoznania choroby i wykluczaniu innych przyczyn podobnych objawów.

Kryteria diagnostyczne

Diagnoza PCOS opiera się na kryteriach diagnostycznych ustalonych przez różne organizacje medyczne, takie jak Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) i Amerykańskie Towarzystwo Endokrynologiczne (Endocrine Society). Według kryteriów Endocrine Society, diagnoza PCOS może być postawiona w oparciu o obecność 2 spośród 3 następujących cech: nieregularnego miesiączkowania, objawów hiperandrogenizmu oraz obecności torbieli jajnikowych w badaniu ultrasonograficznym.

Zespół policystycznych jajników a ciąża

Dla wielu kobiet z zespołem policystycznych jajników, ciąża może być kwestią trudną do osiągnięcia. Brak dni płodnych, który często towarzyszy PCOS, może znacznie utrudnić proces poczęcia. Jednakże, odpowiednie leczenie, dieta przeciwzapalna i celowana suplementacja i mogą poprawić szanse na zajście w ciążę oraz zdrowy przebieg ciąży.

Leczenie zespołu policystycznych jajników

Współczesne metody leczenia PCOS mogą znacznie poprawić szanse na zajście w ciążę. Farmakoterapia, leczenie hormonalne oraz interwencje dietetyczne mogą pomóc w przywróceniu regularności cyklu menstruacyjnego i poprawie funkcji jajników. W takich przypadkach, monitorowanie cyklu menstruacyjnego oraz stosowanie testów owulacyjnych mogą być przydatne w identyfikacji płodnych dni. Ponadto, niektóre kobiety z PCOS mogą wymagać leczenia wspomaganego, takiego jak stymulacja hormonalna oraz in vitro.

Ciąża u kobiet z zespołem policystycznych jajników

Ciąża w tym przypadku może być związana z pewnymi wyzwaniami. Pacjentki z PCOS mają zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań ciążowych, takich jak cukrzyca ciążowa, nadciśnienie tętnicze oraz poronienia. Dlatego też, ciąża u takich kobiet wymaga ścisłego nadzoru lekarskiego oraz monitorowania zdrowia matki i płodu.

Rola diety i stylu życia

Zmiany w diecie i stylu życia mogą również mieć istotny wpływ na szanse na zajście w ciążę. Dieta o niskim indeksie glikemicznym, bogata w białko, błonnik, antyoksydanty i zdrowe tłuszcze, może pomóc w regulacji gospodarki hormonalnej i metabolicznej, co może przyczynić się do poprawy płodności. Ponadto, regularna aktywność fizyczna i unikanie czynników stresogennych mogą również być korzystne dla zdrowia reprodukcyjnego. Bardzo ważnym czynnikiem jest unikanie stresu, stosowanie technik relaksacyjnych oaz regeneracyjny sen.

Zespół policystycznych jajników może stanowić wyzwanie dla kobiet starających się o dziecko, jednak odpowiednie leczenie i zarządzanie mogą poprawić szanse na poczęcie i zdrowy przebieg ciąży. Regularne badania kontrolne oraz wsparcie ze strony lekarza i dietetyka klinicznego mogą być kluczowe dla przyszłych mam.

Bibliografia:

0:00
0:00