Zespół przewlekłego zmęczenia – przyczyny i rola mitochondriów

Przedstawiamy wyniki metaanalizy na temat czynników przewlekłego zmęczenia oraz roli mitochondriów.

Zespół przewlekłego zmęczenia (CFS) określany również jako encefalopatia mialgiczna (ME) jest złożoną, wieloukładową chorobą charakteryzującą się długotrwałym zmęczeniem, wyczerpaniem, niepełnosprawnością, bólem mięśni, zaburzeniami neuropoznawczymi, objawami żołądkowo-jelitowymi, co wpływa również na znaczne ograniczenie możliwości zawodowych, edukacyjnych i społecznych pacjentów.

Diagnoza tego zaburzenia jest trudna z powodu złożonego charakteru choroby. Ponadto wciąż niewiele mówi się na temat celowanej diagnostyki zaburzeń funkcji mitochondriów w CFS. Dokonano przeglądu wielu czynników predysponujących do CFS w tym czynników immunologicznych i środowiskowych.

Najczęstsze zmiany immunologiczne występujące u osób z CFS to nieprawidłowe ilości immunoglobulin, zmiany fenotypów komórek odpornościowych typu B i T oraz profil cytokin, a także zmniejszona cytotoksyczność komórek NK. Dodatkowo ważnym czynnikiem jest nasilony stres nitrozacyjny i oksydacyjny, które wpływają na osłabienie funkcji mitochondriów. Analizy wykazały również wpływ infekcji wirusowych i bakteryjnych, a także niedoborów żywieniowych na nasilenie CFS.

Czynniki w zespole przewlekłego zmęczenia

Uważa się, że na CFS może wpływać wiele czynników m.in.: upośledzona odpowiedź immunologiczna (w tym infekcje wirusowe), czynniki środowiskowe, stres oksydacyjny i nitrozacyjny, niedobory przeciwutleniaczy, czy zaburzenia równowagi hormonalnej w przysadce mózgowej, nadnerczach lub podwzgórzu.

Przewlekłe zmęczenie a wirusy

Jedna z teorii mówi, że CFS jest związany z infekcjami wirusem Epsteina-Barra, ludzki wirus herpes typu 6 (HHV-6) i różnymi enterowirusami, jak również bakteriami wewnątrzkomórkowymi, takimi jak Brucella spp. oraz Borrelia spp.

Przewlekłe zmęczenie i metale ciężkie

Badania wskazują również, że niektóre metale w organizmie przyczyniają się do tej choroby. Wykazano, że nikiel i rtęć mogą wywoływać nadwrażliwość i alergie, które występują częściej u pacjentów z CFS w porównaniu z osobami zdrowymi. Najczęstsze uczulenie wywoływał nikiel, a następnie rtęć, srebro, kadm i pallad.

Amalgamat stosowany w stomatologii zawiera m.in. rtęć i srebro. Dowiedziono, że po usunięciu amalgamatów objawy CFS u pacjentów ulegały poprawie.Zmniejszyła się reaktywność limfocytów na metale, a 76% pacjentów wykazało długotrwałą poprawę stanu zdrowia.

Niedobór selenu w przewlekłym zmęczeniu

Z powodu zmniejszonej aktywności selenu u osób z CFS występuje spowolnione dojrzewanie limfocytów odpornościowych i zmniejszenie ekspresji receptorów na leukocytach. Na obniżenie aktywności selenu może wpływać antagonistyczne oddziaływanie metali ciężkich, zwiększone zapotrzebowanie na selen z powodu wysokiej aktywności komórek odpornościowych lub niewystarczające spożycie.

Koinfekcje i niedobory żywieniowe mogą nasilać CFS

Niedożywienie, które może rozwinąć się w wyniku przewlekłych infekcji, powoduje dalsze upośledzenie przeciwbakteryjnej i przeciwwirusowej obrony immunologicznej w CFS. Braki ważnych składników odżywczych mogą nasilać szlaki stresu nitrozacyjnego i oksydacyjnego. To z kolei prowadzi do znacznego obniżenie jakości życia pacjentów.

Ten wniosek doskonale łączy się z podejściem medycyny mitochondrialnej, zarówno pod względem stresu nitrozacyjnego i oksydacyjnego jak i niedoborów odżywczych, które mają znaczący wpływ osłabienie funkcji mitochondriów, a w konsekwencji na nasilenie zespołu przewlekłego zmęczenia.

Wpływ promieniowania jonizującego w CFS

W skutek promieniowania jonizującego szczególnie łatwo dochodzi do uszkodzenie mitochondrialnego DNA (mDNA), które jest uważane za jeden ze znaczących mechanizmów zaangażowanych w powstawanie CFS. DNA mitochondrialne jest szczególnie wrażliwe na utlenianie i dlatego jest łatwym celem promieniowania jonizującego. U osób z CFS stwierdza się uszkodzenia mDNA w mięśniach szkieletowych, którym towarzyszy spadek aktywności enzymów mitochondrialnych. Dysfunkcja mitochondriów wiąże się z silnym osłabieniem produkcji energii oraz nasileniem objawów CFS.

Zespół przewlekłego zmęczenia i stres oksydacyjny

Wielu pacjentów z CSF doświadcza nasilonego stresu nitrozacyjnegi i oksydacyjnego. Badania wykazały, że nadmierne wytwarzanie wolnych rodników może przyczynić się do powstawania CFS. W takich przypadkach objawy zmęczenia wynikają z osłabienia funkcji mitochondriów i zmniejszonej wydajności łańcucha transportu elektronów (wytwarzania energii). Nasilona produkcja reaktywnych form tlenu (ROS) może prowadzić do zaburzenia funkcji lipidów w błonach mitochondrialnych, a następnie zmniejszenia aktywności białek i DNA mitochondriów.

Co więcej, stres oksydacyjny i nitrozacyjny u pacjentów z CFS może powodować reakcje autoimmunologiczne skierowane przeciwko uszkodzonym składnikom błony lipidowej mitochondriów i białek, zakłócenia wewnątrzkomórkowych szlaków sygnałowych, czy niedoczynność osi podwzgórze-przysadka-nadnercza.

Zespół przewlekłego zmęczenia, a odżywianie

Zakłócenia funkcji mitochondriów obniżają zdolność do wytwarzania energii. Niektóre badania donoszą, że niedobory żywieniowe mogą odgrywać znaczącą rolę w CFS, w tym głównie niedobory witaminy C i witamin z grupy B, sodu, magnezu, cynku, kwasu foliowego, L-karnityny, L-tryptofanu, niezbędnych kwasów tłuszczowych i koenzym Q10.

Badania potwierdzają, że długotrwałe przyjmowanie witaminy B12 i kwasu foliowego w odpowiedniej dawce wykazuje skuteczność kliniczną w terapii CFS. Sugeruje się również, że suplementacja przeciwutleniaczami może łagodzić dolegliwości bólowe mięśni.

Podsumowanie

Wnioskuje się, że złożone interakcje między szlakami immunologicznymi i nitrooksydacyjnymi, czynnikami zakaźnymi, czynnikami środowiskowymi i niedoborami żywieniowymi odgrywają rolę w patofizjologii CFS.

Ukierunkowane, indywidualne leczenie przeciwutleniaczami oraz uzupełnianie niezbędnych mikroskładników odżywczych i lipidów może okazać się skuteczne w terapii CFS.

Na podstawie: https://link.springer.com/article/10.1007/s12035-020-01939-w

Autor: Paulina Żurek