Witamina D przy COVID-19 – jak wpływa na leczenie i profilaktykę

Poznaj skuteczność witaminy D3 w zapobieganiu i leczeniu COVID-19. Jak powinniśmy ją dawkować?

Suplementacja witaminy D w okresie jesienno-zimowym jest zalecana przez lekarzy w celu uzupełnienia niedoborów i wzmocnienia odporności. W obecnych czasach, pandemii i wysokiego poziomu zachorowań na zakażenia górnych dróg oddechowych, jest to szczególnie ważne. Jak witamina D wpływa na leczenie i profilaktykę COVID-19?

Wpływ witaminy D na układ odpornościowy

Witamina D, dostępna w suplementach i lekach jako cholekalcyferol (witamina D3), odgrywa kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego. Chociaż przez wiele lat była kojarzona głównie z układem kostnym, tak naprawdę charakteryzuje się wielokierunkowym działaniem w obrębie całego organizmu. Receptory oddziałujące z witaminą D (vitamin D receptor; VDR) są obecne w licznych tkankach i narządach ludzkiego organizmu, w tym w prawie wszystkich komórkach układu odpornościowego1. Za ich pośrednictwem witamina D reguluje geny biorące udział w różnicowaniu komórek i regulacji cyklów komórkowych. Odgrywa ona rolę między innymi w dojrzewaniu makrofagów, przeciwdziała nadmiernej ekspresji cytokin prozapalnych oraz stymuluje produkcję cytokin przeciwzapalnych. Dodatkowo uczestniczy w produkcji katelicydyn – naturalnych białek o działaniu przeciwbakteryjnym występujących w monocytach, komórkach NK (natural killer), limfocytach T i B, neutrofilach oraz komórkach prezentujących antygen (makrofagi i komórki dendrytyczne)1,2.

Witamina D a profilaktyka zachorowania na koronawirusa

Suplementacja witaminą D przynosi wyraźne korzyści w profilaktyce zakażeń górnych dróg oddechowych, takich jak przeziębienie, grypa czy COVID-19. Potwierdzają to badania prowadzone w przeszłości na dużych – liczących po kilkanaście tysięcy osób – populacjach. Ich wyniki wskazują, że osoby cierpiące na niedobór witaminy D znacznie częściej zapadają na infekcje grypowe i przeziębienia. Podobne wyniki przyniosły badania prowadzone wśród fińskich rekrutów (800 osób) i japońskich uczniów (334 dzieci), w obydwu grupach wyższe stężenie witaminy D we krwi było skorelowane z mniejszą liczbą nieobecności2. Z dotychczasowych publikacji dotyczących stosowania witaminy D w profilaktyce zakażeń koronawirusem SARS-CoV-2 płyną zbliżone wnioski. Niedobór tego składnika jest wiązany z większą zachorowalnością, cięższym i dłuższym przebiegiem choroby oraz wyższym ryzykiem zgonu u osób starszych3,5.

Stężenie witaminy D we krwi a zachorowalność na koronawirusa

Prawidłowe stężenie witaminy D we krwi oznacza się poprzez pomiar stężenia kalcydiolu – 25(OH)D. W zależności od wytycznych niedobór jest stwierdzany, kiedy spada on poniżej 20-30 ng/ml1,4. Badania prowadzone wśród pacjentów przechodzących infekcję COVID-19 wskazują, że poziom witaminy D we krwi był u nich średnio około dwukrotnie niższy niż w przypadku grupy kontrolnej – wśród obywateli Szwajcarii kolejno: 11,1 ng/ml i 24,6 ng/ml3, w badaniach prowadzonych wśród osób starszych (ok. 76 roku życia): 7,9 ng/ml i 16,3 ng/ml4.

Witamina D w leczeniu COVID-19

Suplementacja witaminy D może być pomocna nie tylko w profilaktyce zakażeń koronawirusem, ale też ich leczeniu. Dotychczasowe badania prowadzone na niewielkich grupach pacjentów wskazują, że podawanie witaminy D w trakcie przebiegu COVID-19 zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu choroby i hospitalizacji3,5. Badania in vitro wskazują, że witamina D może wykazywać działanie ochronne przed ostrym uszkodzeniem płuc poprzez modulację ekspresji genów ACE2 (acetylocholinoesterazy 2) w tkance płucnej. Dodatkowo, dzięki regulacji proliferacji, różnicowania i apoptozy komórek śródbłonka naczyń kalcytriol może odgrywać rolę w profilaktyce powikłań zakrzepowo-zatorowych w przebiegu zakażenia koronawirusem5.

Suplementacja witaminy D w czasie wzmożonej zachorowalności na COVID-19

Chociaż wciąż głównym zaleceniem w celu redukcji ryzyka zakażenia COVID-19 są szczepienia, warto pamiętać także o innych metodach profilaktyki i wzmacniania odporności. Szczególnie ważna jest prawidłowa, zróżnicowana dieta, zapewniająca organizmowi odpowiedni poziom substancji odżywczych i witamin. Witamina D, chociaż kojarzy się głównie z syntezą skórną pod wpływem promieni słonecznych, jest dostarczana organizmowi także z żywnością. W celu wzmocnienia odporności w okresie wzmożonej zachorowalności na COVID-19 czy inne zakażenia górnych dróg oddechowych, warto wzbogacać dietę w produkty zawierające duże ilości witaminy D. Jako, że jest to witamina rozpuszczalna w tłuszczach, należą do nich przede wszystkim tłuste ryby i tran, w mniejszych dawkach jest obecna także w grzybach shiitake i produktach pochodzenia zwierzęcego, takich jak jajka, mleko, sery3.

Niestety zgodnie z danymi epidemiologicznymi większość populacji zamieszkującej rejon Europy Środkowej cierpi na niedobory witaminy D. Obowiązujące zalecenia wskazują na konieczność suplementacji u wszystkich grup wiekowych. Jakie jest zalecane dawkowanie witaminy D?

  • Niemowlęta (0–6 mies.) 400 j.m/dzień
  • Niemowlęta (6–12 mies.) 400–600 j.m/dzień
  • Dzieci (1–10 lat) 600–1000 j.m/dzień
  • Młodzież (11–18 lat) 800–2000 j.m/dzień
  • Dorośli (19–75 lat) 800–2000 j.m/dzień
  • Seniorzy (> 75 lat) 2000–4000 j.m/dzień 3,5.

To, ile witaminy D należy przyjmować dziennie może się także różnić od stylu życia. Wśród zdrowych dzieci, młodzieży i dorosłych do 65. r.ż. przebywających w okresie od maja do września codziennie co najmniej 15 min na słońcu w godzinach 10-15 (z odkrytymi przedramionami i podudziami, bez kremów z filtrem) konieczna jest jedynie suplementacja w okresie jesienno-zimowym (od września do maja). Podczas gdy u pozostałych grup zalecane jest całoroczne przyjmowanie witaminy D 5.

  1. Szeja N: Witamina D jako związek o działaniu plejotropowym – przegląd aktualnych badań. Pomeranian Journal of Life Sciences 2017; 63(4): 128-134.
  2. Sajkowska-Kozielewicz JJ, Paradowska K: Witamina D – składnik o wielokierunkowym działaniu. Herbalism 2016; 1(2): 35-58.
  3. Sawicki K, Skawiński W: Witamina D3 – fundamentalny komponent zdrowia człowieka oraz potencjalny suplement w zapobieganiu i terapii COVID-19. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu 2021; 27(3): 227-234.
  4. Sulli A, Gotelli E, Casabella A i wsp.: Vitamin D and Lung Outcomes in Elderly COVID-19 Patients. Nutrients 2021; 13(3): 717.
  5. Balwierz RJ, Niedźwiecka A, Biernat P i wsp.: Znaczenie i rola witaminy D w praktyce farmaceutycznej. Farmacja Polska 2022; 78(2): 81-92.
0:00
0:00