Dla wielu pacjentów z chorobą nowotworową chemioterapia (często w połączeniu z radioterapią) oznacza jedyną szansę na pokonanie raka. Podejście to nabiera szczególnego znaczenia, jeżeli w ocenie lekarzy sama operacja wycięcia guza może nie wystarczyć dla osiągnięcia całkowitego sukcesu terapeutycznego. Jednocześnie chemioterapia to obosieczna broń o niszczycielskim działaniu nie tylko wobec komórek nowotworowych, lecz również w odniesieniu do zdrowych tkanek i narządów. W szczególności wspomniane zjawisko dotyka komórek krwi, szpiku kostnego, jamy ustnej, jelit, włosów, paznokci oraz komórek nerwowych. Przyjrzyjmy się temu zagadnieniu nieco bliżej.

Wpływ terapii przeciwrakowej na organizm

Chemioterapia wywiera niszczycielski wpływ nie tylko na komórki rakowe, lecz również na zdrowe komórki organizmu. Najczęściej negatywne skutki terapii antyrakowej obejmują:

Układ odpornościowy

Zazwyczaj najwrażliwiej na działanie leków cytostatycznych reagują białe ciałka krwi (krwinki białe). Spadek ilości pełnosprawnych białych krwinek zwiększa w organizmie ryzyko infekcji, dlatego pacjenci w trakcie chemioterapii, a także przez pewien czas po jej zakończeniu wykazują istotne osłabienie pracy układu odpornościowego. Przeciętnie układ odpornościowy regeneruje się po upływie około 28 dni¹.

Podstawowy filar naszej pierwszej linii obrony odpornościowej stanowią neutrofile – jeden z rodzajów krwinek białych. Monitorowanie ich poziomu jest zalecane zarówno między kolejnymi cyklami chemioterapii, a także po jej zakończeniu, ponieważ neutropenia, czyli niedobór neutrofilów sprzyja infekcjom bakteryjnym oraz grzybiczym, na przykład przerostem Candidy czy Aspergillusa oraz epizodom wysokiej gorączki. W przypadku dużego niedoboru neutrofilów lekarz prowadzący może zadecydować o zwiększeniu odstępów między kolejnymi wlewami, a przy innych objawach towarzyszących zalecić antybiotykoterapię.

W przypadku wystąpienia gorączki neutropenicznej konieczne może być zastosowanie leków z grupy czynników stymulujących tworzenie kolonii granulocytów, G-CSF, CSF-3 (ang. granulocyte colony-stimulating factor). Preparaty te w naturalny sposób stymulują układ odpornościowy do nasilenia produkcji ciałek odpornościowych. Jednocześnie sprawną pracę układu odpornościowego wspierają także zdrowe mitochondria. Chodzi o to, iż neutrofile oraz inne komórki odpornościowe cechują się wysokim zapotrzebowaniem energetycznym, które może pokryć właśnie mitochondrialna produkcja ATP. Ale uwaga! Ze względu na zjawisko oporności na działanie chemoterapii, jakie powoduje zhackowanie mitochondriów przez komórki rakowe, w tym miejscu pragniemy zaznaczyć konieczność konsultacji zamiaru przyjmowania mitoceutyków, włącznie z koenzymem Q10, z lekarzem prowadzącym terapię. Podczas chemioterapii zalecamy szczególną dbałość o higienę i czystość (jednak bez stosowania agresywnych środków czystości na bazie chociażby chloru organicznego, które dodatkowo osłabiają funkcjonowanie mitochondriów), unikanie miejsc w których możemy łatwo „złapać” infekcję (centra handlowe, publiczne środki komunikacji, szkoła i przedszkole, itd.). Jeżeli mimo środków ostrożności w fazie neutropenii doszło do zakażenia, możesz spodziewać się dłuższego oraz intensywniejszego przebiegu infekcji niż zazwyczaj, a także wydłużonego okresu rekonwalescencji. W sytuacji gdy przy spadku poziomu neutrofili wystąpi u Ciebie wysoka gorączka, nie zwlekaj i zgłoś się do lekarza – osłabiony organizm może nie być w stanie zwalczyć lokalnej infekcji i bez odpowiedniej interwencji medycznej, ryzykujesz wystąpienie powikłań, w tym sepsy. W tym szczególnym okresie, jakim jest chemioterapia, lepiej „dmuchać na zimne”.

Krew

W trakcie oraz po zakończeniu chemioterapii organizm nie jest w stanie produkować wystarczającej ilości komórek odpornościowych, w szczególności leukocytów oraz limfocytów i jest szczególnie podatny na infekcje. Z kolei spadek ilości płytek krwi (trombocytów) osłabia krzepliwość krwi, co zwiększa ryzyko wewnętrznego krwawienia, na przykład w obrębie żołądka, jelit, nerek czy też warstwy podskórnej. Trombocytopenia zwiększa też ryzyko nadmiernego krwawienia przy wszelkiego rodzaju zranieniach.

Również ilość czerwonych ciałek krwi (erytrocytów) pada ofiarą chemioterapii. Ponieważ erytrocyty transportują tlen, obniżenie ich ilości objawia się dokuczliwym zmęczeniem, uczuciem wyczerpania, zawrotami głowy, problemami z oddychaniem a nawet omdleniami.

Układ nerwowy

Chemioterapia uratowała życie milionom ludzi, ale jednocześnie u wielu z nich wywołała ograniczenie ich funkcji kognitywnych, co przejawia się między innymi zaburzeniami koncentracji, spowolnieniem tempa przetwarzania informacji, kłopotami z pamięcią oraz wykonywaniem kilku czynności jednocześnie czy też z utrzymywaniem uwagi na jednym zadaniu przez dłuższy czas. Wielu pacjentów, którzy z powodzeniem pokonali raka, po zakończeniu leczenia nie jest w stanie podjąć normalnej pracy, a nawet samodzielnie funkcjonować w życiu codziennym w sposób, jaki czynili to przed chorobą nowotworową. Wspomniane tutaj zjawisko określa się w literaturze jako chemio-mózg czy też zamglenie mózgu po chemioterapii. Opisane problemy natury kognitywnej utrzymują się niekiedy przez dłuższy czas, a nawet przez całe życie.

Dlaczego tak się dzieje? Chemioterapia niszczy komórki pnia mózgowego oraz komórki substancji białej, która odpowiada za swego rodzaju infrastrukturę mózgową. Obecnie trwają badania nad opracowaniem terapii wspierającej odnowę uszkodzonych komórek mózgowych na poziomie molekularnym, co ma zastąpić stosowane substancje psychostymulujące³.

Neuropatia obwodowa

Innym problemem, z którym boryka się wielu pacjentów po przebytej chemioterapii jest neuropatia obwodowa, czyli uczucie drętwienia, mrowienia, a nawet pieczenia i bólu w obrębie dłoni i/lub stóp. Wśród leków, które sprzyjają wystąpieniu tego zaburzenia należy wymienić chociażby cisplatynę, karboplatynę a także taksany. Mikroskładniki odżywcze, które wywierają pozytywny wpływ na łagodzenie objawów związanych z neuropatią to chociażby witamina B1, B6, B12 oraz witamina E⁴. Jeżeli objawy neuropatii obwodowej będą stanowiły powód do niepokoju, lekarz prowadzący może rozważyć zmniejszenie dawki stosowanego leku. Medycyna alternatywna zaleca akupunkturę jako relatywnie bezpieczny sposób radzenia sobie z neuropatią, jaką spowodowała chemioterapia.

W wielu przypadkach neuropatia obwodowa ma charakter przejściowy i ustępuje wraz z ogólnym powrotem do zdrowia. Oprócz wymienionych witamin na funkcjonowanie obwodowego (ale także i centralnego) układu nerwowego pozytywny wpływ wywierają również kwasy tłuszczowe omega-3 oraz magnez. W dłuższym okresie, przy zachowaniu wystarczająco dużego odstępu czasowego po pomyślnym zakończeniu chemioterapii, za zgodą lekarza prowadzącego możesz spróbować terapii koenzymem Q10. Chodzi o to, iż koenzym Q10 uważa się za mikroskładnik odżywczy nr 1 w walce z neuropatią obwodową. W tym konkretnym przypadku pozytywne właściwości koenzymu Q10 wiążą się zarówno z jego właściwościami antyoksydacyjnymi, jak również ze wspieraniem komórkowej produkcji energii. Pewne badanie z 2022 roku wskazywało na jednoznacznie pozytywny wpływ tego mikroskładnika odżywczego na stan pacjentów z neuropatią spowodowaną terapią winkrystyną (alkaloidem stosowanym przy chemioterapii)⁵.

Reklama

Magnez MSE Sprawdź

EnzOmega ® MSE Sprawdź

K2-Intercell plus D3 Sprawdź

Neuro-Intercell® Sprawdź

B-Komplex MSE Sprawdź

Witamina B12 MSE 250µg Sprawdź

QuinoMit® Q10 Fluid – Ubichinol MSE Sprawdź

Dodatkowe wsparcie organizmu podczas chemioterapii

Zarządzanie poziomem stresu oraz emocjami

Diagnoza choroby nowotworowej, operacja oraz ewentualna chemoterapia i radioterapia to absolutny stan wyjątkowy, zarówno dla samego pacjenta, jak też jego rodziny. W tej ekstremalnej sytuacji niezwykle ważne i pomocne może okazać się wsparcie nie tylko ze strony doświadczonego psychologa, lecz również nauka samodzielnego radzenia sobie ze stresem oraz trudnymi emocjami, przede wszystkim strachem, zwątpieniem oraz uczuciem złości (dlaczego ja?). Poznanie technik, które pomagają uspokoić umysł, ukoić emocje i powrócić do stanu wewnętrznej równowagi to niezwykle istotny filar wygranej z rakiem. Przysłowie: „w zdrowym ciele, zdrowy duch” działa tak naprawdę w obie strony – pozytywne myślenie, wiara w zwycięstwo oraz empatyczne zaadresowanie (nie tłumienie!) trudnych emocji odgrywa ogromne znaczenie w sukcesie terapeutycznym, gdyż jak twierdził sam Einstein: „Wszystko jest energią”. Co pomaga Ci „odetchnąć”? Co działa na Ciebie kojąco? Może jest to przytulenie, dotyk? Rozmowa z przyjacielem? Może masaż? Konkretny kolor bądź zapach? Spacer, sesja jogi, zabawa ze zwierzęciem domowym? Cokolwiek pomaga Ci się uśmiechnąć choćby na chwilę, jest tak samo ważnym lekarstwem, jak sama chemioterapia! Dodatkowo możesz rozważyć medytację, a nawet hipnozę.

Dieta podczas chemioterapii

Jednym z najczęściej obserwowanych negatywnych skutków chemioterapii są mdłości, wymioty oraz ogólna utrata apetytu. Jednocześnie organizm, który znajduje się w stanie walki, jest szczególnie silnie zdany na wystarczające zasoby energii. Za wystąpienie uczucia mdłości podczas terapii antyrakowej odpowiada między innymi wzmożone wydzielanie tak zwanej substancji P w mózgu. Substancja P to neurotransmiter odpowiedzialny za odczuwane przez nas mdłości. Antagoniści receptora NK1, tacy jak aprepitant, skutecznie eliminują mdłości zarówno te wczesne (do 24h po zabiegu), jak i późne (pojawiające się po 24 godzinach od wlewu i utrzymujące się przez kolejnych kilka dni). Oprócz przyjmowania przepisanych przez lekarza farmaceutyków, ograniczenia ekspozycji na drażniące zapachy oraz spożywania częstych, a niewielkich posiłków, możesz spróbować akupunktury, hipnozy, a także specjalnych odżywek w formie płynnej⁶.

Wracając zaś do samej diety podczas chemioterapii, musimy zwrócić uwagę na jej szczególną rolę we wspieraniu pracy układu odpornościowego, dostarczaniu niezbędnych organizmowi do prawidłowego funkcjonowania mikroskładników odżywczych, łagodzeniu odczuwanych skutków ubocznych (m. In. wspomniane wyżej mdłości), jak również w sprzyjaniu regeneracji zdrowych komórek i tkanek. Zadanie, które wcale nie jest takie łatwe, jednak przy zachowaniu kilku prostych zasad – absolutnie wykonalne.

• W okresie regeneracji komórkom organizmu potrzebne jest pełnowartościowe i lekkostrawne białko – jeżeli tylko możesz, sięgnij po ekologiczne jaja oraz chudy nabiał, ciecierzycę i soczewicę (strączkowe, które są bardziej lekkostrawne od fasoli), niektóre ryby, chude białe mięso.
• Zdrowe tłuszcze – źródła kwasów tłuszczowych omega-3 oraz jednonienasyconych kwasów tłuszczowych wspierają prawidłową pracę komórek, sprzyjają prawidłowym procesom odpornościowym i chronią błony komórkowe. Podczas chemoterapii, a także przez kilka miesięcy po niej zwróć szczególną uwagę, aby na Twoim talerzu często gościły takie produkty jak: oliwa z oliwek, olej z orzechów włoskich oraz orzechy włoskie, siemię lniane, tłuste ryby pełnomorskie, awokado, inne tolerowane orzechy (ale nie orzechy ziemne – zbyt dużo prozapalnych kwasów tłuszczowych omega-6). Cenny jest także olej kokosowy, który dostarcza komórkom mózgowym łatwo przyswajalnej energii.
• Nawodnienie organizmu – woda, ziołowe herbaty, soki warzywno-owocowe – pomagają również oczyścić organizm z toksyn.
• Unikaj cukru i glutenu, aby maksymalnie odciążyć układ odpornościowy, zrezygnuj też z wysoko przetworzonych produktów spożywczych, a także tych posiłków, które przed wystąpieniem choroby powodowały u Ciebie objawy ze strony układu pokarmowego lub odpornościowego (nietolerancja fruktozy czy laktozy) – naszym zadaniem jest w maksymalny możliwy sposób odciążyć organizm, a jednocześnie dostarczyć mu energii oraz niezbędnych substancji odżywczych.
• W przypadku mdłości pomóc może Ci: świeży imbir, spożywanie posiłków w temperaturze pokojowej (nie gorących), unikanie posiłków o intensywnym smaku i zapachu (sięgnij lepiej po krakersy, ryż, kasze bezglutenowe, banany), spożywanie niewielkich porcji na raz, dokładne wietrzenie pomieszczeń, unikaj dużych ilości błonnika.
• Absolutnie wyeliminuj alkohol oraz słodycze z diety – wymienione produkty zakłócają prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego oraz osłabiają produkcję energii w organizmie.
• Obciążony chemioterapią organizm nie jest w stanie prawidłowo spełniać funkcji odpornościowych, dlatego zrezygnuj ze spożywania surowych produktów spożywczych, np. mleka, ryb, mięsa, surowych żółtek jaj. Dokładnie myj warzywa i owoce. Unikaj pleśni.
• Po zakończeniu chemioterapii pomóż organizmowi odbudować naturalną barierę antyoksydacyjną, celowo włączając do diety produkty o wysokim indeksie tak zwanego potencjału antyoksydacyjnego (ORAC). Na czele tej listy znajdują się między innymi: goździki, cynamon, jagody acai, ciemne kakao⁷. Gorąco polecam Ci również tak zwane sirt-foods, czyli te produkty spożywcze, które aktywują działanie tak zwanych sirtuin w naszym organizmie i w naturalny sposób przyczyniają się do uruchomienia autoregeneracji na poziomie komórkowym. Do najcenniejszych produktów z tej kategorii zalicza się chociażby jarmuż, kaszę gryczaną, oliwę z oliwek, kurkumę, zieloną herbatę, czarne jagody i inne owoce jagodowe, niskofruktozowe jabłka, czerwoną cebulę, natkę pietruszki, brokuły, czerwone winogrona i czerwone wino, tłuste ryby morskie^8,9.
• W przypadku wątpliwości i/lub nadmiernej utraty wagi, koniecznie zasięgnij porady doświadczonego dietetyka.