Superfoods to kategoria żywności o szczególnie bogatej zawartości składników odżywczych i dobroczynnym wpływie na organizm. Najpopularniejsi przedstawiciele superżywności to w dużej mierze egzotyczne składniki o wysokich cenach. Jednak czy superfoods na pewno muszą pochodzić z drugiego końca świata? Poznaj ich lokalne odpowiedniki!

Czym są superfoods? Definicja i geneza pojęcia „superżywność”

Współczesna dietetyka i nauki o żywieniu coraz częściej zwracają uwagę na produkty o wyjątkowym składzie i korzystnym wpływie na zdrowie. W tym kontekście pojawia się termin „superfoods” – czyli „superżywność” – który zyskał popularność na fali globalnych trendów promujących zdrowy styl życia i naturalne odżywianie.

Nie istnieje jednoznaczna, naukowo ugruntowana definicja superżywności. W ogólnym rozumieniu są to produkty naturalne, bogate w niezbędne składniki odżywcze, takie jak witaminy, minerały, kwasy tłuszczowe, przeciwutleniacze czy błonnik. Ich regularne spożywanie może wspierać organizm na wielu poziomach – wzmacniać układ odpornościowy, poprawiać funkcjonowanie mózgu, wspomagać metabolizm czy działać przeciwzapalnie. Superfoods często są przedstawiane jako żywność o ponadprzeciętnej wartości odżywczej, choć nie zawsze oznacza to, że są niezastąpione czy lepsze od innych produktów.

Początki zdrowych produktów

Historia pojęcia „superfoods” sięga początków XX wieku, kiedy to zaczęto badać wpływ określonych składników diety na zdrowie i profilaktykę chorób. Już w latach 40. i 50. ubiegłego wieku naukowcy interesowali się rolą antyoksydantów, witamin oraz tłuszczów omega-3 w zapobieganiu chorobom przewlekłym. Jednak prawdziwy rozkwit koncepcji superżywności nastąpił dopiero w ostatnich dekadach, głównie za sprawą intensywnych kampanii marketingowych i rosnącej świadomości konsumentów.

Nie bez znaczenia jest również fakt, że wiele egzotycznych superfoods, takich jak jagody goji, nasiona chia czy spirulina, pochodzi z krajów tropikalnych, gdzie od wieków stanowią ważny element diety. Współczesna nauka potwierdziła ich wysoką wartość odżywczą, co stało się impulsem do globalnej popularyzacji tych produktów.

Superfoods – czy to naprawdę taka „super” żywność?

Choć superżywność często przedstawiana jest jako klucz do długowieczności i doskonałego zdrowia, warto podchodzić do tego tematu z umiarem. Owszem, produkty określane jako superfoods są bogate w cenne składniki, ale nie oznacza to, że stanowią jedyny czy najważniejszy element zdrowej diety. Co więcej, wiele z nich ma swoje lokalne odpowiedniki o równie wysokiej wartości odżywczej.

Przykładem może być popularna spirulina, ceniona za wysoką zawartość białka i żelaza – podobne właściwości wykazuje znana nam pokrzywa. Nasiona chia, słynące z zawartości kwasów omega-3 i błonnika, można z powodzeniem zastąpić siemieniem lnianym, które jest nie tylko tańsze, ale i łatwiej dostępne.

Reklama

BasicOne-Intercell® Sprawdź

Witamina C MSE matrix Sprawdź

QuinoMit® Q10 Fluid – Ubichinol MSE Sprawdź

Chrom trójwartościowy MSE Sprawdź

Cynk dwuwartościowy MSE Sprawdź

Magnesium-Intercell® 400 Sprawdź

Właściwości zdrowotne superfoods

Superżywność zdobyła popularność przede wszystkim dzięki przypisywanym jej wyjątkowym właściwościom prozdrowotnym. Produkty te są uznawane za bogate źródło witamin, minerałów, antyoksydantów, błonnika i innych substancji bioaktywnych, które mogą wspierać organizm na wielu poziomach – od poprawy odporności po wspomaganie pracy mózgu i ochronę serca.

Chociaż marketing często podkreśla niemal cudowne działanie superfoods, warto spojrzeć na nie przez pryzmat nauki i sprawdzić, jakie właściwości rzeczywiście mogą przynieść korzyści zdrowotne. Dodatkowo warto zwrócić uwagę na lokalne produkty, które często posiadają równie wysoką wartość odżywczą, a ich spożycie wiąże się z mniejszym obciążeniem środowiska i większą dostępnością.

1. Ochrona przed stresem oksydacyjnym

Wolne rodniki oraz reaktywne formy tlenu (ROS), powstają w organizmie w wyniku procesów metabolicznych, a także pod wpływem czynników zewnętrznych, takich jak stres, zanieczyszczenie powietrza, promieniowanie UV, niezdrowa dieta. W nadmiarze mogą uszkadzać komórki, przyspieszać procesy starzenia i zwiększać ryzyko chorób cywilizacyjnych, takich jak miażdżyca, nowotwory czy choroby neurodegeneracyjne.

Superfoods często są promowane jako żywność bogata w antyoksydanty – związki, które pomagają neutralizować wolne rodniki lub hamować ich produkcję. Wśród egzotycznych superfoods szczególną uwagę zwraca się na jagody acai, jagody goji czy zieloną herbatę. Jednak lokalne alternatywy, takie jak aronia, czarna porzeczka, dzika róża czy borówki, również dostarczają ogromnych ilości polifenoli, flawonoidów i witaminy C – jednych z najsilniejszych antyoksydantów.

Aronia jest wręcz rekordzistką pod względem zawartości antocyjanów, które, oprócz właściwości antyoksydacyjnych, mają silne działanie przeciwzapalne i ochronne dla układu sercowo-naczyniowego. Czarna porzeczka, z kolei, to skarbnica witaminy C, która wspiera odporność i przyspiesza regenerację organizmu.

2. Wspomaganie odporności

Układ odpornościowy wymaga odpowiedniego wsparcia, zwłaszcza w okresach zwiększonego ryzyka infekcji. Superfoods często reklamowane są jako produkty stymulujące odporność, a ich działanie wynika głównie z zawartości witamin (C, D, E), cynku, selenu oraz substancji o właściwościach przeciwzapalnych.

Jednym z popularnych egzotycznych superfoods jest spirulina – alga bogata w białko, chlorofil i mikroelementy, które wspomagają układ immunologiczny. Jednak podobne właściwości wykazują lokalne produkty, takie jak pokrzywa czy natka pietruszki, które również dostarczają żelaza i chlorofilu wspomagającego oczyszczanie organizmu.

Innym przykładem jest imbir, ceniony za swoje działanie przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe. Lokalną alternatywą może być chrzan – bogaty w glukozynolany, które wspierają walkę z infekcjami i działają antyseptycznie.

3. Zdrowie jelit – klucz do prawidłowego trawienia

Zdrowy układ pokarmowy to fundament dobrego samopoczucia i efektywnego wchłaniania składników odżywczych. Superfoods mogą wspierać mikrobiom jelitowy, głównie dzięki wysokiej zawartości błonnika, prebiotyków i probiotyków.

Nasiona chia oraz quinoa często są przedstawiane jako świetne źródła błonnika pokarmowego, który wspomaga perystaltykę jelit i sprzyja rozwojowi korzystnej mikroflory jelitowej. Jednak równie wartościowe mogą być lokalne produkty, takie jak siemię lniane, kasza gryczana, kiszona kapusta czy fermentowane produkty mleczne, np. kefir i maślanka.

Siemię lniane to jeden z najlepszych roślinnych prebiotyków – zawiera śluzy roślinne, które łagodzą podrażnienia przewodu pokarmowego i regulują wypróżnienia. Kiszonki natomiast dostarczają organizmowi bakterii probiotycznych, co ma ogromne znaczenie dla odporności i ogólnego zdrowia organizmu.

4. Zdrowie serca i mózgu – moc kwasów omega-3

Kwasy tłuszczowe omega-3 są niezbędne dla prawidłowej pracy serca, układu nerwowego oraz funkcji poznawczych. Wśród egzotycznych superfoods wyróżnia się nasiona chia, olej kokosowy i awokado.

Jednak w lokalnej diecie nie brakuje równie wartościowych źródeł zdrowych tłuszczów. Siemię lniane oraz orzechy włoskie to doskonałe roślinne źródła kwasów omega-3, które wspierają zdrowie serca, poprawiają pamięć i koncentrację oraz działają przeciwzapalnie. Olej rzepakowy natomiast, często niedoceniany, zawiera bardzo korzystny stosunek kwasów omega-3 do omega-6, co czyni go wartościowym elementem codziennej diety.

Warto pamiętać, że dla zdrowia mózgu istotne są także inne składniki odżywcze, np. witaminy z grupy B, magnez czy antyoksydanty. W ich dostarczaniu mogą pomóc produkty takie jak kasza gryczana, jaja, natka pietruszki i rośliny strączkowe.

5. Wsparcie w walce z przewlekłymi chorobami

Wiele produktów zaliczanych do superfoods wykazuje właściwości wspomagające profilaktykę chorób cywilizacyjnych, takich jak cukrzyca, nadciśnienie, miażdżyca czy choroby neurodegeneracyjne.

Przykładem jest kurkuma, której składnik aktywny – kurkumina – wykazuje silne działanie przeciwzapalne i może wspierać organizm w walce z chorobami przewlekłymi. W lokalnej diecie podobne działanie mogą mieć siemię lniane, buraki czy czosnek, które wpływają korzystnie na poziom cukru we krwi, regulują ciśnienie i wspomagają detoksykację organizmu.

6. Superfoods w profilaktyce chorób cywilizacyjnych

Współczesny styl życia – szybkie tempo, przetworzona żywność, brak ruchu, stres – sprzyja rozwojowi tzw. chorób cywilizacyjnych, do których zalicza się m.in. nadciśnienie, miażdżycę, otyłość, insulinooporność, cukrzycę typu 2 czy choroby neurodegeneracyjne.

• Bogactwo antyoksydantów zawartych w superfoods, takich jak aronia, czarna porzeczka, siemię lniane czy orzechy włoskie, neutralizuje wolne rodniki – czynniki odpowiedzialne za stres oksydacyjny i przyspieszające procesy starzenia się komórek.

• Wysoka zawartość błonnika pokarmowego w produktach takich jak kasze, warzywa korzeniowe czy kiszonki poprawia pracę jelit, reguluje poziom cukru we krwi i wspiera prawidłowy profil lipidowy.

• Związki przeciwzapalne, obecne m.in. w chrzanie, czosnku, pokrzywie czy dzikiej róży, mogą łagodzić przewlekłe stany zapalne – uznawane dziś za wspólny mianownik wielu schorzeń cywilizacyjnych.

7. Superfoods w profilaktyce i terapii chorób nowotworowych

Coraz więcej badań naukowych wskazuje na to, że odpowiednia dieta, bogata w składniki antyoksydacyjne i przeciwzapalne, może obniżać ryzyko rozwoju nowotworów oraz wspierać organizm w trakcie terapii onkologicznej.

• Polifenole i antocyjany, np. z aronii, czarnej porzeczki, buraków czy dzikiej róży, wykazują zdolność do hamowania proliferacji komórek nowotworowych i wspomagania mechanizmów naprawczych DNA.

• Sulforafan i allicyna, zawarte w warzywach kapustnych i czosnku, aktywują enzymy detoksykacyjne i modulują odpowiedź immunologiczną organizmu.

• Błonnik i prebiotyki, obecne w kaszach, warzywach i kiszonkach, wspierają zdrową mikroflorę jelitową, która ma kluczowe znaczenie w regulacji procesów zapalnych i odpornościowych.

Warto zaznaczyć, że żywność bogata w bioaktywne składniki może nie tylko pełnić funkcję profilaktyczną, ale także łagodzić skutki uboczne leczenia (np. chemioterapii) oraz wspierać regenerację organizmu.

Rola superfoods w zdrowiu mitochondrialnym

Główną funkcją mitochondriów jest produkcja energii w postaci ATP (adenozynotrójfosforanu), niezbędnej do przebiegu niemal wszystkich procesów życiowych. Zaburzenia funkcji mitochondrialnych są dziś wiązane nie tylko z chorobami neurodegeneracyjnymi czy metabolicznymi, ale także z przewlekłym zmęczeniem, insulinoopornością, depresją, chorobami serca, a nawet nowotworami. W tym kontekście ogromne znaczenie zyskuje dieta – zwłaszcza bogata w składniki wspierające funkcjonowanie mitochondriów, czyli tzw. mitochondrialne superfoods.

Superfoods a stres oksydacyjny i funkcja mitochondriów

Jednym z głównych czynników upośledzających pracę mitochondriów jest stres oksydacyjny, czyli nadmiar wolnych rodników przy jednoczesnym niedoborze antyoksydantów. Nadmierna produkcja wolnych rodników prowadzi do uszkodzenia mitochondrialnego DNA, białek i błon komórkowych, co skutkuje pogorszeniem funkcji mitochondriów i spadkiem wydolności energetycznej komórek.

W tym kontekście, szczególną rolę odgrywają superfoods bogate w naturalne antyoksydanty, takie jak:

• Polifenole i antocyjany – obecne m.in. w aronii, czarnej porzeczce, rokitniku, dzikiej róży czy burakach – chronią mitochondria przed uszkodzeniami oksydacyjnymi.

• Kwasy tłuszczowe omega-3 – zawarte w siemieniu lnianym czy orzechach włoskich – stabilizują błony mitochondrialne i wspomagają ich regenerację.

• Koenzym Q10 (ubichinon) – naturalnie występujący w brokułach, szpinaku czy rybach – bierze udział w transporcie elektronów w łańcuchu oddechowym mitochondriów i jest kluczowy dla produkcji ATP.

Mikroskładniki wspierające biogenezę i ochronę mitochondriów

Biogeneza mitochondriów – czyli proces tworzenia nowych organelli – oraz regulowane przez nie procesy metaboliczne zależą od dostępności niektórych witamin i minerałów, które często występują w lokalnych superfoods.

• Witamina B1 (tiamina) – niezbędna do przemian w cyklu Krebsa, obecna w kaszy gryczanej, orzechach i roślinach strączkowych.

• Witamina B3 (niacyna) – jako prekursor NAD⁺, bierze udział w procesie oddychania komórkowego. Znajdziesz ją w pestkach dyni, grzybach i pełnoziarnistych produktach zbożowych.

• Magnez i cynk – minerały niezbędne do aktywności enzymów mitochondrialnych. Ich źródłem są m.in. pestki dyni, siemię lniane, orzechy czy natka pietruszki.

• Kwas alfa-liponowy – silny przeciwutleniacz wspierający regenerację innych antyoksydantów (wit. C i E), obecny w brokułach i szpinaku.

Wpływ superfoods na zmęczenie i energię życiową

Jednym z najbardziej odczuwalnych efektów dysfunkcji mitochondrialnych jest przewlekłe zmęczenie – zarówno fizyczne, jak i psychiczne. Włączenie do diety produktów wspierających mitochondria może istotnie poprawić wydolność organizmu, poziom koncentracji i samopoczucie.

Produkty, które mogą realnie wspierać zdrowie mitochondrialne i poprawiać jakość życia to między innymi:

• buraki (źródło azotanów wspierających ukrwienie komórek),
• kiszonki (regulujące mikrobiotę jelitową, która ma wpływ na funkcjonowanie mitochondriów),
• rośliny zielone (źródła chlorofilu i magnezu),
• owoce jagodowe (naturalne źródła resweratrolu i flawonoidów).

Superfoods polskiej kuchni – korzyści dla zdrowia, środowiska i gospodarki

W świecie pełnym modnych trendów żywieniowych często zapominamy, że zdrowa dieta nie musi opierać się na produktach importowanych z odległych zakątków świata. Superfoods są reklamowane jako remedium na wiele dolegliwości, ale czy egzotyczne jagody, nasiona i algi rzeczywiście są niezastąpione?

Warto spojrzeć na superżywność w szerszym kontekście – nie tylko pod kątem wartości odżywczej, ale również jej wpływu na zdrowie, ekologię i lokalną gospodarkę. Czy lokalne odpowiedniki mogą dorównać egzotycznym produktom? Odpowiedź brzmi: tak!

1. Lepsza biodostępność – zgodność z mikroflorą jelitową

Jednym z najważniejszych argumentów przemawiających za lokalnymi superfoods jest ich lepsza biodostępność, czyli zdolność organizmu do przyswajania składników odżywczych. Nasze jelita zawierają unikalną mikroflorę, która przez lata ewoluowała w kontakcie z żywnością typową dla naszego klimatu i regionu.

Mikrobiom jelitowy ma kluczowe znaczenie dla zdrowia – reguluje trawienie, odporność i produkcję niektórych witamin. Spożywanie lokalnych produktów, do których nasz organizm jest genetycznie i ewolucyjnie przystosowany, sprzyja lepszemu wchłanianiu składników odżywczych i utrzymaniu zdrowej flory bakteryjnej.

Kiszonki, takie jak kapusta kiszona i ogórki kiszone, dostarczają naturalnych probiotyków, które poprzez regulację mikrobioty jelitowej poprawiają trawienie i wspierają odporność. W przeciwieństwie do egzotycznych superfoods, które mogą być obce dla naszej mikroflory, kiszonki działają zgodnie z naturalnym rytmem organizmu.

Podczas gdy nasiona chia są bogate w błonnik, siemię lniane zawiera oprócz niego także lignany – związki, które mają dodatkowe właściwości przeciwzapalne i są lepiej przyswajalne przez organizm mieszkańców stref umiarkowanych.

Lokalne produkty lepiej współpracują z naszym układem trawiennym, co oznacza, że organizm efektywniej wykorzystuje zawarte w nich składniki odżywcze.

2. Świeżość i pełna wartość odżywcza

Im krótsza droga od pola do stołu, tym więcej wartości odżywczych zachowuje żywność. Importowane superfoods często muszą przejść długą drogę – od zbiorów, przez obróbkę, transport i magazynowanie – zanim trafią na sklepowe półki. W tym czasie wiele cennych składników, zwłaszcza witamin i antyoksydantów, ulega degradacji.

Jagody acai, które uchodzą za potężne źródło antyoksydantów, często są transportowane w postaci sproszkowanej lub mrożonej pulpy. W procesie przetwarzania tracą część polifenoli i witamin. Tymczasem świeże jagody aronii, czarnej porzeczki i borówki amerykańskiej dostępne w Polsce zawierają równie wysoką ilość przeciwutleniaczy i mogą być spożywane bez strat odżywczych.

Awokado jest bogate w zdrowe tłuszcze, ale zanim dotrze do konsumenta, jest zbierane niedojrzałe i przechowywane w kontrolowanych warunkach. Orzechy włoskie i siemię lniane to świetne lokalne alternatywy, które dostarczają kwasów omega-3 w naturalnej postaci, bez konieczności długiego transportu.

Lokalne produkty są świeższe, mniej przetworzone i zachowują więcej wartości odżywczych niż egzotyczne superfoods poddane obróbce i długiemu przechowywaniu.

3. Ekologiczne korzyści – mniejszy ślad węglowy

Transport żywności na duże odległości wiąże się z wysoką emisją dwutlenku węgla i zużywa ogromne ilości zasobów, takich jak woda i energia. Produkcja niektórych egzotycznych superfoods prowadzi do degradacji środowiska, wycinki lasów deszczowych i wyjałowienia gleb.

Przykłady negatywnego wpływu upraw egzotycznych superfoods:

• Awokado – intensywna uprawa w Ameryce Południowej prowadzi do deforestacji i ogromnego zużycia wody.

• Quinoa – masowa produkcja tej rośliny w Ameryce Południowej podniosła ceny na lokalnym rynku, co ograniczyło dostępność dla rdzennych mieszkańców.

• Migdały – do wyprodukowania 1 kg migdałów potrzeba nawet 15 000 litrów wody!

Lokalne superfoods to bardziej ekologiczny wybór. Krótsza droga transportu oznacza mniejsze zużycie paliwa, a mniejsze gospodarstwa stosują często bardziej zrównoważone metody upraw.

4. Wspieranie lokalnych rolników i gospodarki

Kupując lokalne produkty, wspieramy rodzimych rolników i producentów, zamiast wielkich międzynarodowych korporacji. Dzięki temu pieniądze pozostają w lokalnej gospodarce, co pozwala na rozwój zrównoważonego rolnictwa i tworzenie miejsc pracy.

• Lokalne produkty są często tańsze – nie płacimy za import, cła ani kosztowne magazynowanie.

• Bezpieczeństwo żywnościowe – wspierając lokalnych producentów, uniezależniamy się od globalnych łańcuchów dostaw, które mogą być zakłócone przez kryzysy gospodarcze, wojny czy zmiany klimatyczne.

Wybór lokalnych superfoods to nie tylko zdrowa decyzja, ale także ekologiczne i ekonomiczne rozwiązanie, które wspiera zarówno organizm, jak i otaczające nas środowisko.

Polskie superfoods a egzotyczne

Egzotyczne superfoods zdobyły popularność dzięki swoim wyjątkowym wartościom odżywczym, ale często zapominamy, że równie wartościowe produkty znajdziemy na naszym własnym podwórku. Polska kuchnia obfituje w zdrowe składniki, które od wieków wspierają nasze zdrowie i są doskonale dostosowane do naszego organizmu.

Sięgając po lokalne zamienniki, możemy czerpać korzyści zdrowotne, jednocześnie wspierając ekologiczne rolnictwo i ograniczając emisję CO₂ wynikającą z transportu żywności na długie dystanse.

Jak włączyć polskie superfoods do diety?

Lokalne superfoods to nie tylko zdrowsza alternatywa dla egzotycznych produktów, ale również łatwy sposób na wzbogacenie codziennej diety. Dzięki ich dostępności możemy w prosty sposób poprawić swoją kondycję zdrowotną, dostarczając organizmowi niezbędnych składników odżywczych.

Praktyczne wskazówki, jak wykorzystać polskie superfoods w codziennym jadłospisie:

Śniadanie: energetyczny początek dnia

Siemię lniane zamiast nasion chia

Dodaj łyżkę zmielonego siemienia lnianego do owsianki, jogurtu lub smoothie. Dzięki wysokiej zawartości błonnika poprawisz trawienie i dostarczysz zdrowych kwasów omega-3.

Kasza jaglana zamiast egzotycznych płatków

Kasza jaglana gotowana na mleku roślinnym z dodatkiem aronii, jabłek i orzechów włoskich to sycący posiłek bogaty w antyoksydanty i witaminy.

Orzechy włoskie jako zamiennik migdałów

Posyp kanapki, owsiankę lub dodaj do pasty twarogowej. Orzechy włoskie są doskonałym źródłem kwasów omega-3 i wspierają pracę mózgu.

Lunch: pełnowartościowy posiłek

Kasza gryczana zamiast quinoa

Kasza gryczana doskonale komponuje się z warzywami, białkiem roślinnym (np. soczewicą) lub mięsem. Jest bogata w białko, magnez i błonnik, a jej regularne spożywanie wspiera zdrowie serca.

Kiszona kapusta jako naturalny probiotyk

Dodaj kiszonki (kapustę, ogórki, zakwas buraczany) do obiadu – wspierają mikroflorę jelitową i odporność, podobnie jak modne probiotyczne napoje, np. kombucha.

Rokitnik jako naturalne źródło witaminy C

Wykorzystaj sok z rokitnika jako dodatek do surówek lub sosów. Jego wysoka zawartość witaminy C wspiera układ odpornościowy i działa antyoksydacyjnie.

Przekąski: zdrowa alternatywa dla przetworzonej żywności

Suszona aronia zamiast jagód goji

Można ją dodać do musli, jogurtu lub jeść samodzielnie jako zdrową przekąskę. Aronia zawiera mnóstwo przeciwutleniaczy, które chronią organizm przed stresem oksydacyjnym.

Pestki dyni zamiast egzotycznych nasion

Idealne jako dodatek do sałatek, domowego chleba czy past kanapkowych. Pestki dyni są bogate w cynk, wspierają odporność i zdrową skórę.

Orzechy laskowe zamiast nerkowców

Doskonałe jako baza do domowego masła orzechowego lub jako dodatek do ciast i deserów. Są źródłem witaminy E, wspierającej zdrową skórę i układ nerwowy.

Kolacja: lekkostrawne i odżywcze dania

Olej lniany zamiast oleju kokosowego

Doskonały do sałatek i past kanapkowych. Zawiera zdrowe kwasy tłuszczowe omega-3, wspierające układ nerwowy i sercowo-naczyniowy.

Zupa krem z buraka zamiast egzotycznych superfoods

Buraki to bogate źródło żelaza i betaniny, wspomagające układ krążenia. Możesz dodać do zupy mleko makowe lub konopne, by uzyskać aksamitną konsystencję.

Chrzan jako naturalny antybiotyk

Dodaj go do sosów lub past do pieczywa – ma działanie antybakteryjne i wspomaga trawienie, podobnie jak imbir.

Napoje: superfoods w płynie

Zakwas buraczany zamiast kombuchy

Zakwas buraczany jest naturalnym probiotykiem, wspomagającym florę bakteryjną jelit. Doskonale wzmacnia odporność i poprawia trawienie.

Herbata z pokrzywy zamiast zielonej herbaty

Pokrzywa działa oczyszczająco, wzmacnia włosy i poprawia metabolizm. Można pić ją samodzielnie lub w połączeniu z innymi ziołami.

Napój z miodem i cytryną zamiast egzotycznych soków

Miód, cytryna i ciepła woda to naturalne wsparcie dla odporności. Możesz dodać rokitnik lub dziką różę dla większej dawki witaminy C.