Najważniejsze informacje na temat wapnia

Wapń - poznaj najważniejsze informacje

wapń, kości, mitochondria, osteoporowa, miażdżyca, witamina D, K,

Wapń odgrywa rolę w wielu podstawowych funkcjach organizmu. Potrzebują go zwłaszcza komórki twoich kości, serca i mózgu do prawidłowego działania. Ponadto jest niezbędny do krążenia krwi, pracy mięśni i sygnalizacji międzykomórkowej. Bardzo istotna jest jego równowaga w organizmie oraz prawidłowe wykorzystanie. W przeciwnym razie nadmiar wapnia może być szkodliwy. Przedstawiamy korzyści i ryzyko suplementacji wapnia.


Czym jest wapń?

Wapń jest minerałem najobficiej występującym w organizmie człowieka. Każda komórka - w kościach, sercu, mięśniach
i układzie nerwowym - potrzebuje go do działania. Wapń jest podstawowym materiałem budulcowym kości
i zębów. Znaczna większość całkowitej puli wapnia znajduje się w kościach i zębach [1].

Poza układem szkieletowym, wapń bierze udział w skurczu i rozszerzeniu naczyń krwionośnych, kurczliwości mięśni, przewodnictwie nerwowym, sygnalizacji wewnątrzkomórkowej i wydzielaniu hormonów [2].

Jest niezbędny do prawidłowej pracy serca i układu  naczyniowego, aktywacji niektórych enzymów. Zmniejsza także przepuszczalność błon komórkowych,  jak również ma znaczenie w obniżaniu ciśnienia krwi [3].

Wapń przyjmuje postać jonów dodatnich w komórkach  i służy do komunikacji między komórkami w mózgu. Ponadto wapń jest głównym składnikiem włosów, paznokci i kości i zmagazynowany jest głównie w mitochondriach.


Wapń a mitochondria

Najważniejszymi magazynami wapnia w naszym organizmie są mitochondria, ponieważ wpływają na regulację wielu procesów [Kuklinski. B. Mitochondria [...] 2017]. Wapń uczestniczy w prawidłowej polaryzacji i depolaryzacji błony mitochondrialnej. W fazie normalnego poziomu potencjału membrany mitochondria spełniają rolę buforów wapnia.

Natomiast podczas fazy spadku potencjału błony, wapń zostaje uwolniony z mitochondriów dzięki czemu emitowane są ważne sygnały dla naszego organizmu [Kuklinski. B. Mitochondria [...] 2017]. Zmiany poziomu wapnia regulują także stosunek ATP – ADP (przenośników energii w mitochondriach) [Kuklinski. B. Mitochondria [...] 201 ].

Jony wapnia są uwalniane z mitochondriów także w wyniku wzrostu ilości reaktywnych form tlenu. Powoduje to rozprzężenie łańcucha oddechowego i spadek potencjału błony mitochondrialnej. W konsekwencji słabnie efektywność syntezy energii ATP [4].

W wyniku nadmiernej ilości stanów zapalnych i zbyt niskiej produkcji energii ATP wapń nie może być prawidłowo wypompowywany z komórek i staje się toksyczny.


Wapń i witamina D

Witamina D i wapń są wspólnie zaangażowane w wiele procesów w organizmie: od budowy kości po regulacje funkcji komórkowych. Dlatego deficyt wapnia może wynikać także z niedoboru witaminy D. 

Witamina D i wapń współposiadają za aktywność enzymów, które sterują równowagą pomiędzy podziałami komórkowymi, dojrzewaniem i różnicowaniem komórek oraz apoptozą.

Witamina D pełni nadzwyczaj istotną rolę w uwalnianiu wapnia z mitochondriów.  Jednak witamina D działa prawidłowo jedynie w warunkach wystarczającego stężenia wapnia we krwi. Badania wykazały, iż składniki te jedynie razem mogą w pełni rozwinąć swoje działanie [Kuklinski. B. Mitochondria [...] 201 ]


Korzyści zdrowotne wapnia

Wapń pomaga zachować zdrowe kości

Wapń bierze udział we wzroście i zachowaniu gęstości kości wraz z innymi niezbędnymi minerałami, witaminą K
i witaminą D [5]. Bez wystarczającej ilości wapnia obecnego w organizmie kości są podatne na złamania.

Wapń zmniejsza ryzyko złamań

Jak donosi jeden z najobszerniejszych przeglądów prac naukowych suplementy wapnia przyjmowane razem
z witaminą D zmniejszają ryzyko złamań. [6]

Suplementy najskuteczniej redukują złamania w grupach wysokiego ryzyka niedoboru wapnia i witaminy D:

  • U osób starszych (powyżej 50 lat),
  • U kobiet w okresie menopauzy
  • U osób leczonych z powodu osteoporozy [7].

Wapń u osób intensywnie ćwiczących

Sugeruje się, że wapń może poprawić zdrowie kości u osób aktywnych fizycznie: sportowców, personelu wojskowego
i pracowników fizycznych.

Ponieważ podczas intensywnych ćwiczeń poziom pH krwi spada, a wzrasta poziom mleczanu. Aby zrekompensować zakwaszenie, organizm uwalnia wapń, a jeżeli jego poziom w organizmie jest zbyt niski wapń jest uwalniany z kości powodując zwiększoną utratę masy kostnej. Dlatego w okresie intensywnego wysiłku suplementy wapnia mogą być pomocne. [8,9,10].

W jednym badaniu z udziałem 243 osób personelu wojskowego, wapń i witamina D poprawiły gęstość kości i siłę [11].

Wapń zapobiega osteoporozie

Wapń pomaga utrzymać prawidłowy stan kości i gęstość kości [12].

Zwiększa również gęstość masy kostnej zarówno u mężczyzn jak i u kobiet po menopauzie, a także zmniejsza częstość występowania osteoporozy u kobiet po menopauzie [13].

Około 80% pacjentów ze złamaniem wywołanym osteoporozą spożywało wapń i witaminę D poniżej zalecanej normy. Przyjmowanie suplementów z witaminą D wykazało pozytywny wpływ na gęstość mineralna kości [14].

Dieta bogata w wapń lub jego suplementacja zwiększa gęstość mineralna kości o ponad 1,8% u osób powyżej 50 roku życia [15].

Wapń pomocny w nadciśnieniu

Wapń bierze udział w regulacji pracy serca oraz w rozszerzaniu naczyń krwionośnych przez co wpływa na krążenie
i ciśnienie krwi.

Uważa się, że wapń może zmieniać ciśnienie krwi, zmieniając metabolizm innych elektrolitów i odgrywając rolę
w aktywności naczyń krwionośnych i mięśni. [16]

Wykazano, że zarówno uzupełniając wapń w diecie jaki i stosując jego suplementację można obniżyć wysokie ciśnienie krwi. [17, 18]

W badaniu u ponad 14 000 otyłych osób dorosłych zaobserwowano wyraźny wpływ spożycia wapnia na obniżenie ciśnienia krwi [19]. Naukowcy zgadzają się, że należy przeprowadzić dalsze badania w celu zbadania wpływu  wapnia.

Wapń może być korzystny dla mózgu

Rozregulowanie kanałów jonowych wapnia prowadzi do choroby Alzheimera [20].

W jednym z badań wykazano, że wapnia odgrywa kluczową rolę w przekazywanie sygnału, procesach pamięci zależnych od hipokampu, co oznacza, że podwyższony poziom wapnia może pomóc w walce z chorobami wpływającymi na pamięć, takimi jak choroba Alzheimera [21].

Może poprawić stan wątroby

W dwóch badaniach z udziałem 120 osób z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby wapń i witamina D poprawiły kilka markerów uszkodzenia wątroby i zdrowia serca (ALAT, AST, trójglicerydy i cholesterol LDL). Sama witamina D nie poprawiała zdrowia wątroby [22, 23].

Niedobór witaminy D jest powszechny u osób z chorobami wątroby. Niski poziom witaminy D ostatecznie zmniejsza wchłanianie wapnia i może prowadzić do chorób kości [23].

Odkrycia te podkreślają ścisłą synergię między wapniem i witaminą D oraz ich znaczenie dla zdrowia wątroby, kości
i serca.

Wapń wspomaga wzrost u dzieci

Zwiększone spożycie wapnia oraz witaminy D może wspomagać wzrost dzieci [24].

Naukowcy odkryli, że niewystarczające spożycie wapnia z mleka może skutkować zahamowaniem wzrostu u dzieci
w wieku od 2 do 5 lat [25].

Wapń zmniejsza objawy PMS

Wapń okazał się pomocny w łagodzeniu objawów PMS, takich jak: wzdęcia, skurcze, bóle głowy, tkliwość piersi, bóle mięśni, zmęczenie [26]. Poziom wapnia zmienia się podczas cyklu miesiączkowego, ponieważ wraz ze wzrostem poziomu estrogenów spada stężenie wapnia, dlatego spożywanie wystarczającej ilości wapnia pomaga zrównoważyć te zmiany i zmniejszyć bolesne objawy.

Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS) jest niezwykle powszechny, a jego przyczyny są zróżnicowane. Według obszernego przeglądu 28 badań, niski poziom witaminy D i wapnia może wywołać PMS i jego objawy [27].

Wapń i witamina D a nowotwory

Badania eksperymentalne wykazały, że wapń ma działanie przeciwnowotworowe ze względu na jego udział w regulacji proliferacji komórek, różnicowaniu komórek i indukowaniu śmierci komórek (apoptozy) w komórkach nowotworowych. [28].

Według badań istnieje bardzo istotny związek między spożyciem wapnia i witaminy D, a obniżonym ryzykiem zgonu
z powodu co najmniej 15 rodzajów nowotworów m.in.: raka jelita grubego, odbytu, sutka, żołądka, śluzówki macicy, nerek i jajnika [29].

Należy jednak pamiętać, że suplementacja wapnia nie jest obecnie stosowana jako środek zapobiegawczy w leczeniu raka. Potrzebne są dalsze dowody, a niektóre badania pokazują nawet, że wysokie spożycie wapnia z niektórych źródeł, takich jak produkty mleczne, może w rzeczywistości zwiększyć ryzyko raka prostaty.

Wapń i witamina D a ryzyko raka okrężnicy

Zaobserwowano zmniejszone ryzyko zachorowania na raka jelita grubego przez zwiększenie spożycia wapnia
u mężczyzn i kobiet [30, 31].

Nieprawidłowe funkcjonowanie szlaku APC / β-kateniny jest powszechne w raku okrężnicy. Jednak suplementacja witaminy D i wapnia wykazała, że poprawia ten szlak i zmniejsza ryzyko raka [32].

Badania udowadniają ochronny związek między spożyciem wapnia a rakiem jelita grubego. W przypadku wystarczającego spożycia wapnia każde zwiększenie dawki o 300 mg / dobę wiązało się z około 8% zmniejszonym ryzykiem zachorowania na raka jelita grubego [33].


Niedobór wapnia

Objawy niedoboru wapnia

Niektóre z najczęstszych objawów niedoboru wapnia obejmują:

  • Osłabienie i zmęczenie
  • Większe ryzyko złamań kości lub osteoporozy
  • Problemy z prawidłowym krzepnięciem krwi
  • Skurcze mięśni
  • Drażliwość
  • Opóźnienia w rozwoju u dzieci
  • Problemy z pracą serca, ciśnieniem krwi

Konsekwencje niedoboru wapnia w organizmie

Normalny zakres stężenia wapnia u dorosłych wynosi od 8,5 do 10,5 mg/dl. Wartości te mogą się nieznacznie różnić
w zależności od laboratorium.

Hipokalcemię (niedobór wapnia) definiuje się jako całkowity poziom wapnia we krwi poniżej 8,5 mg/dl . Jeśli stężenie wapnia we krwi spada poniżej 7 mg/dl, hipokalcemia jest uważana za ciężką [34,35].

Objawy mogące wskazywać na niedobór wapnia:

  • Skurcze i osłabienie mięśni [36, 37]
  • Drętwienie i mrowienie kończyn [38, 39, 40]
  • Zmęczenie [41, 42]
  • Zaburzenia pracy serca [43, 44]
  • Choroby zębów i dziąseł [45, 46]

Podczas długotrwałego niedoboru wapnia może dojść do rozwoju: [47, 48].

  • krzywicy u dzieci
  • osteomalacji i osteoporozy u dorosłych

Ponadto niedobory wapnia powodują zwiększenie pobudliwości organizmu, tężyczkę, zaburzenia neurologiczne, jak również mogą prowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego krwi

Objawy nadmiaru wapnia

Typowe objawy poziomów hiperkalcemii obejmują [49]:

  • Bóle mięśni
  • Ból brzucha
  • Nudności i wymioty
  • Nadmierne pragnienie
  • Częste oddawanie moczu

Konsekwencje nadmiaru wapnia w organizmie

W wyniku nadmiernego spożycia wapnia mogą wystąpić efekty niepożądane w postaci: [50, 51, 52

  • chorób nerek (niewydolność, kamica, zespół alkaliczny),
  • zwapnienia naczyń,
  • uszkodzenia struktury narządów
  • zwiększonego ryzyka chorób sercowo-naczyniowych
  • zwiększonego ryzyka raka prostaty,
  • zaburzenia wchłaniania innych składników mineralnych, np. żelaza, magnezu i cynku

Źródła wapnia w diecie

Dobrze przyswajalnym źródłem wapnia jest mleko i jego przetwory (ser, jogurt) [53]

Znaczące ilości tego składnika zawierają także ryby [54, 55].

Niektóre produkty roślinne zwłaszcza zielone warzywa liściaste (jarmuż, liście pietruszki, szpinak, suche nasiona fasoli) także zawierają duże ilości wapnia  [56, 57]

Dobrym źródłem jest również tofu i orzechy [58, 59, 60]

Mniejsze ilości wapnia znajdziemy w ziarnach i mięsie [61, 62]

Do czynników zwiększających wchłanianie wapnia należą: [63]

  • witamina D,
  • fosfopeptydy z mleka,
  • laktoza,
  • niektóre aminokwasy,

Badanie poziomu wapnia

Najczęstszym badanie jest całkowity poziom wapnia w surowicy i może go oceniać na podstawie kilku pomiarów: [64, 65]:

  • Wapń związany z białkami, głównie albuminą (około 40%)
  • Wapń skompleksowany z fosforanem i cytrynianem (około 10%)
  • Zjonizowany wapń, inaczej wolny lub aktywny wapń (około 50%)

Dawkowanie wapnia

Zalecana dzienna dawka wapnia: 1000-1300 mg

Wapń jest lepiej wchłaniany przez organizm i rzadziej wywołuje zwapnienia w nerkach przy jednoczesnym przyjmowaniu witaminy D [66].


Suplementacja

Decydując się na suplement wapnia warto poznać jego różne formy i synergistyczne działanie z innymi składnikami.

Dwie główne formy wapnia w suplementach to węglan i cytrynian. Najlepiej zbadaną i najczęściej spotykaną solą jest węglan wapnia. Jednak jego absorpcja jest stosunkowo niska około 22%. Węglan wapnia jest wchłaniany najskuteczniej, gdy jest przyjmowany z jedzeniem, podczas gdy cytrynian wapnia jest wchłaniany równie dobrze, przyjmowany bez jedzenia [67].

Cytrynian wapnia jest również lepiej przyswajany przez osoby z achlorhydrią, nieswoistymi zapaleniami jelit lub zaburzeniami wchłaniania [68].

Zwłaszcza osoby z niskim poziomem kwasu żołądkowego (np. przyjmujący leki: na refluks blokery kwasu solnego
i inhibitory pompy protonowej) mogą mieć problemy z absorbowaniem węglanu wapnia [69, 70].

Nie należy przyjmować suplementów wapnia jednocześnie z preparatami magnezu i/lub cynku.

Normy spożycia wapnia [71]

Dzieci 
1−3                 700 mg
4−6                  1000 mg
7−9                 1000 mg

Dziewczęta i chłopcy
10 −12            1300 mg
13 −15            1300 mg
16 −18            1300 mg

Kobiety
19 −30            1000
31−50             1000
51− 65            1200
66 −75            1200
>75                 1200
Ciąża               1000-1300
laktacja           1000-1300

 

Dieta może wpływać na nasze geny

Czy wiesz, jak ważne są składniki roślinne w diecie? W naszej krwi oraz tkankach krążą roślinne microRNA, które służą przekazywaniu informacji między komórkami. Są odporne jest na działanie temperatury i soków żołądkowych. Szczególnie bogate w mikro-RNA są warzywa kapustne, które w zależności od potrzeb organizmu mogą aktywować lub dezaktywować nasze geny.

Leksykon Zdrowia
4 4-HNE 4-HYDROKSYNONENAL 5 5-MTHF A ACESULFAM K ACETON ACETYLACJA ACETYLO-COA ADDISONA, ZESPÓŁ ADENINA ADENOZYNOTRÓJFOSFORAN ADINOPEKTYNA ADIPOCYTY ADMA AGE AKONITAZA AKROLEINA AKTYWNY OCTAN ALFA, FALE MÓZGOWE ALLOSTERYCZNY MODULATOR AMD AMID KWASU NIKOTYNOWEGO AMPK AMYLAZA ANGIOGENEZA ANGIOTENSYNA ANTYOKSYDANTY APOPTOZA ASPARTAM ATP AUTOFAGOCYTOZA ATOPOWE ZAPALENIE SKÓRY (AZS) ANTYGEN B BABKA JAJOWATA BETA - OKSYDACJA KWASÓW TŁUSZCZOWYCH BETA, FALE MÓZGOWE BETA-BLOKERY BIAŁA TKANKA TŁUSZCZOWA BIAŁKO C-REAKTYWNE BŁONNIK POKARMOWY BRĄZOWA TKANKA TŁUSZCZOWA BRCA1 C CFS CHELATACJA CHROMOGRANINA A CIAŁA KETONOWE CISPLATYNA CK COMT CORICH CYKL COX CRP CYJANOKOBALAMINA CYKL CYTRYNIANOWY CYKL KREBSA CYKL KWASU CYTRYNOWEGO CYKL MOCZNIKOWY CYKL ORNITYNOWY CYKLAMINIAN CYKLOOKSYGENAZA PROSTAGLANDYNOWA CYP2D6 CYSTATIONINA CYTOCHROM C CYTOKINY STANU ZAPALNEGO CYTOZYNA CYTRULINA CZYNNIK INDUKOWANY HIPOKSJĄ CZYNNIK TOLERANCJI GLUKOZY CZYNNIK WZROSTU NASKÓRKA CZYNNIK WZROSTU NASKÓRKA CZYNNIK WZROSTU ŚRÓDBŁONKA NACZYNIOWEGO CHOLINA CYTOKINY CHEMOKINY CZYNNIK MARTWICY NOWOTWORÓW D DEHYDROGENAZA PIROGRONIANOWA DEHYDROGENAZY DEKSTRYNA DELTA, FALE MÓZGOWE DHA DIALDEHYD MALONOWY DINUKLEOTYD NIKOTYNOAMIDOADENINOWY DIOKSYGENAZA DIOKSYNY DOKSORUBICYNA DYSMUTAZA PONADTLENKOWA DYSTONIA DESATURACJA E EBV ECGF EEG ELEKTROENCEFALOGRAFIA ENDOTOKSYNA ENO ENTEROCYTY EPA EPIGENETYKA ERYTRYTOL F FAD FADH2 FENOLOWE KWASY FERMENTACJA MLECZANOWA FIBRATY FIBROMIALGIA FILOCHINON FITOSTERYNY FITOWY, KWAS FLAWONOIDY FLUPIRTYNA FMS FOSFATYDYLOSERYNA FOSFORAN-5-PIRYDOKSALU FOSFORYLACJA OKSYDACYJNA FRATAKSYNA FRUKTOZO-1,6-BIFOSFORAN FURANY FAGOCYTOZA G GABA GALAKTOZA GALENIKA GAMMA, FALE MÓZGOWE GASTRYNA GENISTEINA GLICEROLO-3-FOSFORAN GLIKOLIZA GLUKAGON GLUKOKORTYKOIDY GLUKONEOGENEZA GLUT GLUTAMINA GLUTAMINIAN GLUTATION GLUTATION ZREDUKOWANY GSH GSSG GTP GUANINA H HAPTOKORYNA HBA1C HDL HEMOGLOBINA HENLEGO, PĘTLA HIF1Α HIPOKSJA HISTONY HOLOTRANSKOBALAMINA HYDROPEROKSYLOWY, RODNIK HASHIMOTO I IGA IGE IGF-1 IGG IMMUNOGLOBULINA A IMMUNOGLOBULINA E IMMUNOGLOBULINA G INDEKS GLIKEMICZNY (IG) INDEKS INSULINOWY (FII) INHIBITORY ENZYMÓW INHIBITORY POMPY PROTONOWEJ INO INSULINA INSULINOOPORNOŚĆ INULINA INULINA K KALCYTRIOL KANCEROGEN KARBOKSYLAZA PIROGRONIANOWA KARDIOLIPINA KATECHOLO-O-METYLOTRANSFERAZA KERATYNA KETOGENEZA KINAZA KREATYNOWA KINAZA MTOR KOBALAMINA KOENZYM A KOENZYM Q10 KOFAKTOR KOMPLEKS DEHYDROGENAZY PIROGRONIANOWEJ KOZŁEK LEKARSKI KREATYNA KREATYNINA KSENOBIOTYKI KSYLITOL KUMARYNA KWAS ALFA - LINOLENOWY KWAS DOKOZAHEKSAENOWY KWAS EIKOZAPENTAENOWY KWAS GAMMA-AMINOMASŁOWY KWAS LINOLOWY KWAS LIPONOWY KWASICA KETONOWA KWASICA METABOLICZNA KWASICA MLECZANOWA KWASU MLEKOWEGO CYKL KWAS MLEKOWY KATALAZA KLASTER Ł ŁAŃCUCH ODDECHOWY L LDL LEKTYNY LEPTYNA LEPTYNOOPORNOŚĆ LIGAND LIGNANY LIKOPEN LIMONINA LINDAN LINDANY LIPAZA LIPOLIZA LIZOSOM LIMFOCYTY M MALONOWY, DIALDEHYD MALTODEKSTRYNA MAŚLAN MASŁOWY, KWAS MCS MDA MDR – P MEDYCYNA MITOCHONDRIALNA METYLACJA METYLOKOBALAMINA MITOCHONDRIUM MITOFAGIA MLECZAN MRNA MRNA MTDNA MTHFR MTNO MTRNA N NAD NAD+ NADH NADPH NADTLENEK WODORU NADTLENOAZOTYN NEFRONU, PĘTLA NFKB NIACYNA NIESTEROIDOWE LEKI PRZECIWZAPALNE NIEZBĘDNE NIENASYCONE KWASY TŁUSZCZOWE NLPZ NMDA NNO O OKSYDAZA CYTOCHROMU C OKSYDOREDUKTAZY OKSYGENAZA HEMOWA 1 ORAC OROTOWY, KWAS OSTROPEST PLAMISTY OŚ HPA P PEKTYNY PEPSYNA PEPTYDY PEROKSYDAZY PET PIEPRZ METYSTYNOWY PIROFOSFORAN TIAMINY PIROGRONIAN PIRYDOKSYNA PIRYMIDYNY PLUSKWICA GRONIASTA POCHP PODSTAWNIK POJEMNOŚĆ ANTYOKSYDACYJNA ORGANIZMU POLIFENOLE POLISACHARYDY POSZARPANE CZERWONE WŁÓKNA PPI PRODUKT ZAAWANSOWANEJ GLIKACJI PROTEAZY PROTEOLIZA PRZECIWUTLENIACZE PURYNY PARESTEZJA PRZECIWCIAŁA Q QTC R REAKCJA ANAPLEROTYCZNA REPERFUZJA RESWERATROL RÓŻENIEC RYBOFLAWINA RYBOZA REAKCJA AUTOIMMUNOLOGICZNA RECEPTORY KOMÓRKOWE S S-100, BIAŁKA SAPONINY SIRT3 SIRTUINY SOD SOD-1 SOD-2 SOMATOLIBERTYNA SOMATOSTATYNA SSRI STATYNY STRES NITROZACYJNY STRES OKSYDACYJNY SUKRALOZA SYLIMARYNA SZCZAWIOOCTAN SIBO Ś ŚRÓDBŁONKOWY CZYNNIK WZROSTU T T3 T4 TEOBROMINA THETA, FALE MÓZGOWE TIAMINA TLENEK AZOTU (NO) TORSADE DE POINTES TRANSKOBALAMINA I TRANSKOBALAMINA II TRIJODOTYRONINA TRÓJGLICERYDY TRYPSYNA TYMINA TYROKSYNA TNF - ALFA U U, ZAŁAMEK URACYL UTLENIONE GSH V VEGF W WIELOKSZTAŁTNY CZĘSTOKURCZ KOMOROWY WOLNE RODNIKI Z ZESPÓŁ PRZEWLEKŁEGO ZMĘCZENIA ZESPÓŁ WRAŻLIWOŚCI NA WIELORAKIE SUBSTANCJE CHEMICZNE ZWYRODNIENIE PLAMKI ŻÓŁTEJ
Reklama
Osteo
Kompleks witamin i minerałów z cytrynianem wapnia wspomagający utrzymanie zdrowych kości.
Osteo
Kompleks witamin i minerałów wspierających utrzymanie zdrowych kości.
K2-Intercell plus D3
Wysokiej jakości preparat złożony zawierający wysokie stężenie witaminy K2 oraz zapewniającą efekt synergii witaminę D.
Reklama
Osteo
Kompleks witamin i minerałów z cytrynianem wapnia wspomagający utrzymanie zdrowych kości.
Osteo
Kompleks witamin i minerałów wspierających utrzymanie zdrowych kości.
K2-Intercell plus D3
Wysokiej jakości preparat złożony zawierający wysokie stężenie witaminy K2 oraz zapewniającą efekt synergii witaminę D.
Redakcja:
mail: redakcja@mito-med.pl
Reklama:
mail: reklama@mito-med.pl
2017 © Mito Med