Składniki kosmetyczne niebezpieczne w ciąży — lista i praktyczne zalecenia

Ciąża to wyjątkowy okres w życiu każdej kobiety. Jest to czas intensywnych zmian hormonalnych i metabolicznych w organizmie matki oraz szeregu procesów rozwojowych u dziecka. Wpływają one nie tylko na samopoczucie, ale także mogą powodować odmienną niż zazwyczaj reakcję organizmu na substancje chemiczne obecne w kosmetykach.

Produkty kosmetyczne, poddawane szczegółowym testom i tworzone zgodnie z obowiązującymi normami, są bezpieczne dla ogółu populacji. Jednak nie wszystkie składniki aktywne są neutralne dla rozwijającego się płodu. W szczególnym czasie ciąży warto postawić na świadome i bezpieczne wybory w pielęgnacji kosmetycznej

Dlaczego w ciąży należy uważać na skład kosmetyków?

Ze względu na zmiany hormonalne w ciąży skóra mamy może stać się bardziej wrażliwa, przez co silniej niż dotychczas reagować na substancje aktywne. Część z substancji chemicznych może przenikać przez skórę do krwiobiegu i potencjalnie zaburzać rozwój płodu.

Wpływ substancji chemicznych na płód

Niektóre składniki kosmetyków mają zdolność wnikania w głębsze warstwy skóry, a ich metabolity mogą przedostawać się do krwiobiegu. Wysoka wchłanialność jest pożądaną cechą substancji, aby mogły one skutecznie zadziałać, regulując skórę “od środka”. W przypadku ciąży, substancje mogą przez łożysko przedostać się do rozwijającego się organizmu dziecka. Udowodniono, że część substancji kosmetycznych wpływa teratogennie na rozwój płodu. Mówiąc prościej, źle dobrane kosmetyki mogą przyczyniać się do wystąpienia wad wrodzonych, zaburzeń neurologicznych, większej podatności na alergie. Niektóre substancje działają podobnie do hormonów, przez co zakłócają ich prawidłowe działanie, wpływając na rozwój układu rozrodczego, hormonalnego i nerwowego rozwijającego się dziecka. Płód jest szczególnie wrażliwy nawet na znikome dawki szkodliwych substancji.

Rola bariery skórnej i metabolizmu w czasie ciąży

Prawidłowo funkcjonująca bariera skórna chroni organizm przed nadmierną przeznaskórkową utratą wody, wnikaniem patogenów chorobotwórczych oraz czynnikami środowiskowymi. W ciąży pod wpływem hormonów (głównie progesteronu, estrogenów i kortyzolu) zmienia się funkcjonowanie bariery skórnej. Zwiększa się przepuszczalność skóry, przez co przenikanie składników kosmetycznych w głębsze tkanki może być nasilone. Tym samym rośnie ryzyko przedostania się większych ilości szkodliwych substancji z krwiobiegu mamy do organizmu dziecka. Skóra ciężarnej staje się bardziej reaktywna i wrażliwa. Rośnie także ukrwienie tkanek i tempo metabolizmu substancji chemicznych. Z tego powodu reakcja skóry na stosowane kosmetyki może być bardziej gwałtowna, skutkując podrażnieniami, alergiami, zwiększonym ryzykiem przebarwień.

W ciąży metabolizm organizmu matki zmienia się dynamicznie, aby zapewnić jak najlepszy rozwój płodu. Zwiększa się zapotrzebowanie na składniki odżywcze. Zaburzenia metaboliczne, na przykład dość często występująca w trakcie ciąży cukrzyca ciążowa, mogą pogarszać stan skóry, przez co jej bariera traci swoje funkcje ochronne.

Najważniejsze składniki kosmetyczne, których należy unikać

Których składników kosmetycznych należy bezwzględnie unikać, a które stosować ze szczególną ostrożnością, będąc w ciąży?

Retinoidy (retinol, retinal, tretinoina)

Pochodne witaminy A, czyli retinoidy, są grupą składników, których zupełnie nie powinno się używać w trakcie ciąży. Zaleca się unikanie zarówno stosowania miejscowego, jak i przyjmowania preparatów doustnych. Wyniki wielu badań naukowych dowodzą, że retinoidy wykazują silne działanie teratogenne, to znaczy mogą wywoływać wady rozwojowe płodu, w niektórych przypadkach prowadząc nawet do poronień. Silniejsze stężenia retinoidów są często stosowane w leczeniu dermatologicznym. Warto pamiętać, że odstęp między zakończeniem leczenia preparatami pochodnych witaminy A a bezpiecznym zajściem w ciążę powinien wynosić od miesiąca do nawet trzech lat, w zależności od dawki i stężenia przyjmowanego leku.

Salicylany (kwas salicylowy w wysokich stężeniach)

Wysokie stężenia kwasu salicylowego, stosowane szczególnie na duże powierzchnie skóry przyszłej mamy, mogą przenikać przez łożysko do organizmu dziecka. Salicylany zwiększają ryzyko wystąpienia problemów krążeniowo-oddechowych oraz wad rozwojowych serca. W niskich stężeniach (do 2%) stosowane punktowo pod kontrolą lekarza są uznawane za bezpieczne.

Parabeny

Parabeny są powszechnie stosowane w kosmetykach jako substancje konserwujące, odpowiedzialne za trwałość i bezpieczeństwo mikrobiologiczne produktu. Z tego powodu możemy je znaleźć praktycznie w każdej grupie kosmetyków: kremach, szamponach, produktach do włosów, dezodorantach czy też kosmetykach do makijażu. Ryzyko ich stosowania w ciąży wiąże się z potencjalnym wpływem na układ hormonalny. Pod względem budowy chemicznej parabeny są bardzo podobne do estrogenów, co pozwala im zajmować miejsce hormonów w receptorach estrogenowych i zakłócać działanie naturalnych estrogenów. Chociaż działanie parabenów jest o wiele słabsze, codzienne narażenie i ich kumulacja w organizmie może zaburzać działanie układu hormonalnego mamy i rozwój ciąży. W badaniach naukowych potwierdzono obecność parabenów w moczu matek i krwi pępowinowej, co wskazuje na przechodzenie tych substancji z łożyska do płodu. Wskazano także na różnice w masie urodzeniowej, zmiany w poziomie hormonów tarczycy i wolniejszy rozwój płciowy u dzieci narażonych na działanie parabenów w życiu płodowym. Chociaż wyniki różnych badań nie są jednoznaczne, z całą pewnością wyższe stężenia parabenów mają wpływ na kształtowanie się płodu i dalszy rozwój dziecka.

Ftalany (DBP, DEP)

Ftalany są szeroko wykorzystywaną grupą syntetycznych związków chemicznych. Ich zadaniem jest nadawanie elastyczności i trwałości różnym tworzywom. Możemy je spotkać m.in. w lakierach do paznokci, kosmetykach kolorowych i perfumach. Duże źródło narażenia stanowią przedmioty codziennego użytku, zawierające w składzie ftalany, takie jak plastikowe opakowania żywności, folie, różne plastikowe przedmioty, farby, kleje. Ftalany niestety bardzo łatwo mogą przenikać z otoczenia do organizmu człowieka. Narażenie płodu na kontakt z ftalanami niesie za sobą ryzyko wystąpienia zaburzeń hormonalnych dziecka, wad narządów rozrodczych, możliwość przedwczesnego porodu i niższej masy urodzeniowej. Dzieci narażone w życiu płodowym na obecność ftalanów częściej cierpią z powodu alergii, astmy i nadwagi.  Przy wyborze kosmetyków, ale także przedmiotów codziennego użytku, warto zwracać uwagę na składy produktów i wybierać świadomie artykuły o naturalnym składzie, w opakowaniach pochodzących z certyfikowanych materiałów.

Formaldehyd i jego donory (DMDM Hydantoin, Quaternium-15)

Formaldehyd, jako substancja potencjalnie rakotwórcza, silnie drażniąca i alergizująca, jest zabroniony jako bezpośredni składnik produktów kosmetycznych. Jego donory – uwalniacze – są jednak dozwolone. To substancje, które stopniowo uwalniają minimalne ilości formaldehydu w produkcie, działając konserwująco i zwiększając trwałość kosmetyku. Chociaż donory formaldehydu uważane są za bezpieczne, w większych ilościach mogą powodować podrażnienia i alergie skórne. Zaleca się unikanie stosowania produktów zawierających donory formaldehydu zarówno podczas ciąży, jak i w pielęgnacji skóry niemowląt i dzieci.

Filtry chemiczne (np. oxybenzone)

Ochrona przeciwsłoneczna skóry w trakcie ciąży jest szczególnie ważna. Zmiany hormonalne w organizmie mamy i zwiększona produkcja melaniny sprawiają, że rośnie ryzyko powstawania przebarwień posłonecznych, tzw. ostudy. Szacuje się, że ostuda dotyczy ponad połowy ciężarnych. Aby zapobiec pojawieniu się plam pigmentacyjnych, niezbędne jest stosowanie ochrony przeciwsłonecznej.  Wybór odpowiedniego preparatu to połowa sukcesu. Najlepszym wyborem będą kosmetyki z filtrami mineralnymi. Tworzą one na skórze warstwę ochronną, odbijającą promieniowanie UV i nie wnikają w głąb naskórka. Unikajmy filtrów chemicznych, które przenikają w głębsze warstwy skóry. Niektóre z nich, np. oxybenzone, przedostają się do krwiobiegu i mogą zaburzać naturalne działanie hormonów. W badaniach na obecność oxybenzone we krwi pępowinowej i moczu był on obecny.

Hydrochinon

Hydrochinon jest skutecznym składnikiem rozjaśniającym przebarwienia. Jego stosowanie w ciąży jest całkowicie zabronione ze względu na wysoki stopień wchłaniania przez skórę (nawet do 45%) i potencjalne ryzyko teratogennego działania na płód. Hydrochinon najlepiej odstawić już w trakcie planowania ciąży, a także wstrzymać się z jego stosowaniem do czasu zakończenia karmienia piersią.

Reklama

Adrenal-Intercell® Sprawdź

Tarczyca i mitochondria Sprawdź

QuinoMit® Q10 Fluid – Ubichinol MSE Sprawdź

Kompendium Medycyny Mitochondrialnej Sprawdź

Olejek rozmarynowy, szałwiowy i niektóre olejki eteryczne (w nadmiarze)

Aromaterapia w trakcie ciąży nie jest całkowicie zabroniona, jednak należy z uwagą wybierać stosowane olejki. W badaniach naukowych udowodniono, że olejek cytrynowy, z mięty pieprzowej czy lawendowy korzystnie wpływają na stan emocjonalny mamy, hamują mdłości, działają relaksująco i łagodzą bóle głowy, przy czym są bezpieczne dla dziecka. Ograniczone możliwości prowadzenia badań na grupie ciężarnych sprawiają, że większość dostępnych olejków nie została przebadana pod kątem ich wpływu na płód. Uważa się, że używane w nadmiarze olejki rozmarynowy, z szałwii lekarskiej, goździkowy, anyżowy czy brzozowy wykazują działanie neurotoksyczne na rozwijające się dziecko i mogą wpływać na skurcze macicy. W trakcie ciąży najlepiej nie testować olejków, których nie używaliśmy wcześniej, aby zmniejszyć ryzyko działań niepożądanych. Poza tym nie zaleca się stosowania wewnętrznego, a olejki najlepiej używać w inhalacjach lub kąpielach.

Aluminium

Chlorek glinu jest powszechnie wykorzystywany w produkcji dezodorantów i antyperspirantów. Aluminium przenika przez skórę w ograniczonym stopniu i może kumulować się w organizmie. Chociaż badania na temat wpływu glinu na płód nie są jednoznaczne, bezpieczniejszym wyborem w trakcie ciąży będą dezodoranty bez aluminium w składzie. Glin nie jest zakazany do stosowania przez kobiety w ciąży i karmiące, lepiej jednak wybierać alternatywne kosmetyki, aby zminimalizować ryzyko toksyczności dla dziecka.

SLS/SLES – możliwe podrażnienia

Sodium Lauryl Sulfate (SLS) i Sodium Laureth Sulfate (SLES) występują w żelach pod prysznic, szamponach do włosów i mydłach do rąk. Są silnymi substancjami myjącymi, dodatkowo odpowiedzialnymi za pienienie się produktów. Nie są niebezpieczne dla rozwijającego się dziecka, jednak mogą podrażniać i wysuszać wrażliwą skórę i zaburzać barierę hydrolipidową. W ciąży zaleca się używanie produktów myjących z bardziej naturalnym składem.

Składniki kosmetyczne, których warto używać ostrożnie

Niacynamid

Witamina B3 jest bezpieczna i dozwolona do stosowania w trakcie ciąży i karmienia piersią. Działa przeciwzapalnie i regulująco na wydzielanie sebum, a także wzmacnia barierę hydrolipidową i rozjaśnia przebarwienia. Jest świetnym zamiennikiem dla aktywnych substancji kosmetycznych, niewskazanych w ciąży. Niacynamid należy jednak używać ostrożnie, najlepiej nie przekraczając 5% stężenia w kosmetyku. Wyższe stężenia mogą nadmiernie wysuszać wrażliwą w trakcie ciąży skórę, powodując podrażnienia i zaczerwienienia.

Kwas azelainowy

Kwas azelainowy jest uważany za najbezpieczniejszy kwas, który można stosować w trakcie ciąży i karmienia piersią. Działa przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie, redukuje przebarwienia oraz zmniejsza zaskórniki. Kwas azelainowy pozwala na leczenie trądziku w trakcie ciąży, jako alternatywa dla zabronionych retinoidów. Najlepiej stosować go pod kontrolą lekarza, bazując na niższych stężeniach (10-15%).

Kwas migdałowy

Kwas migdałowy także jest uważany za bezpieczny wybór dla kobiet w ciąży. Działa antybakteryjnie i oczyszczająco, rozjaśnia delikatne przebarwienia. Nie wnika w głębsze warstwy skóry, dzięki czemu jest dobrze tolerowany przez cerę wrażliwą. Warto wybierać produkty o stężeniu do 5%, aby uniknąć ryzyka podrażnień.

Bezpieczne alternatywy kosmetyczne dla kobiet w ciąży

Jakie składniki kosmetyczne można i warto stosować, będąc w ciąży? Jest w czym wybierać!

Witamina C

Kwas askorbinowy jest świetnym i bezpiecznym wyborem w pielęgnacji skóry w trakcie ciąży. Działa silnie antyoksydacyjnie oraz stymulująco na syntezę kolagenu. Wspomaga walkę z przebarwieniami, które często pojawiają się w wyniku zmian hormonalnych. Wyrównuje koloryt skóry i wzmacnia naczynka krwionośne. Co najważniejsze, witamina C jest bezpieczna zarówno dla mamy, jak i dla rozwijającego się dziecka.

Ceramidy

Ceramidy to kolejny składnik polecany w pielęgnacji ciała w ciąży. Pomagają zachować elastyczność skóry, dzięki czemu zmniejszają powstawanie rozstępów. Poza tym odbudowują barierę ochronną naskórka, nawilżają skórę, zapobiegając przesuszeniu, a także łagodzą częste w ciąży suchość i swędzenie skóry.

Pantenol

Pantenol jest bardzo łagodnym i bezpiecznym produktem do pielęgnacji suchej i wrażliwej skóry. Doskonale łagodzi, nawilża i wspiera regenerację naskórka, przy czym jego stosowanie jest w pełni bezpieczne dla płodu i mamy.

Naturalne oleje

Oleje naturalne są zalecane w pielęgnacji skóry ciała w trakcie ciąży. Stosowane regularnie nawilżają, odżywiają, regenerują i uelastyczniają wymagającą skórę. Dostarczają jej cennych składników odżywczych, dzięki czemu skutecznie zapobiegają pojawianiu się rozstępów. Warto sięgnąć po kosmetyki zawierające olej migdałowy, z awokado, arganowy czy jojoba. Ważne, aby mieszanki nie zawierały dodatku w postaci niezalecanych olejków eterycznych.

Mineralne filtry SPF

Jak wcześniej wspomniano, ochrona przeciwsłoneczna w trakcie ciąży jest wręcz niezbędna. Warto postawić na mineralne filtry SPF, które zawierają w składzie tlenek cynku i dwutlenek tytanu. Tworząc na powierzchni skóry warstwę ochronną, odbijają one promienie słoneczne. Co istotne,  nie przenikają przez skórę, dzięki czemu chronią mamę przed negatywnym wpływem promieniowania UV, jednocześnie nie szkodząc dziecku.

Jak czytać etykiety kosmetyków w ciąży?

Czym kierować się przy wyborze kosmetyków w trakcie ciąży? Na pewno warto zwracać uwagę na składy INCI, nie tylko na hasła reklamowe produktów. Czytając skład, skup uwagę na początku listy – składniki wymienione jako pierwsze występują w produkcie w największej ilości. Szukaj przejrzystych, krótkich składów. Omijaj produkty zawierające składniki, których lepiej unikać, będąc w ciąży. W razie wątpliwości w wyborze kosmetyków do pielęgnacji, zwróć się o pomoc do dermatologa lub kosmetologa.

Podsumowanie i najważniejsze wskazówki bezpieczeństwa

W wyjątkowym czasie ciąży warto zadbać o siebie. Wybieraj kosmetyki świadomie, dbając o bezpieczeństwo swoje i maluszka. Zdecydowanie unikaj retinoidów, mocnych kwasów, parabenów i ftalanów. Pamiętaj o ochronie przeciwsłonecznej, stawiaj na filtry mineralne zamiast chemicznych. Świadoma pielęgnacja to lepsze samopoczucie i korzyści dla zdrowia!