Witamina B3 – niedobór i suplementacja

Jak objawia się niedobór witaminy B3? W jaki sposób skutecznie uzupełnić braki tej witaminy?

Witamina B3 – niedobór i suplementacja

Witamina B3, inaczej niacyna, to jedna z niezbędnych witamin, która pomaga przekształcać spożywany pokarm na energię.  Jej odpowiedni poziom wspiera pracę mózgu i układu nerwowego, a także stan skóry i błon śluzowych. Co dzieje się w przypadku jej niedoboru? Jakie objawy mogą wskazywać na potrzebę jej suplementacji?

Witamina B3 stanowi wspólną nazwę dla dwóch substancji chemicznych: kwasu nikotynowego i nikotynamidu. Witamina B3 jest prekursorem do tworzenia związków: NAD i NADP, dwóch koenzymów zaangażowanych w metabolizm komórkowy. Z ich pomocną odbywa się przenoszenie elektronów w łańcuchu oddechowym w mitochondriach i wytwarzanie energii. Ponadto NAD+ umożliwia zachodzenie wielu kluczowych procesów biologicznych, takich jak1,2:

  • Przekształcanie żywności w energię,
  • Naprawa uszkodzonego DNA,
  • Ochrona komórek przed wolnymi rodnikami,
  • Utrzymywanie rytmu dobowego.

Niedobór niacyny jest najczęściej spowodowany niewłaściwą dietą, problemami ze wchłanianiem niacyny lub jej zmniejszonym wytwarzaniem z aminokwasu – tryptofanu. Niedobór witaminy B2 (ryboflawiny) i / lub B6 (pirydoksyny) zmniejsza syntezę niacyny z tryptofanu i może prowadzić do wtórnego niedoboru witaminy B3. Inną przyczyną może być nadużywanie alkoholu, zaburzenia układu trawiennego lub długotrwałe stosowanie leków takich jak izoniazyd czy leki przeciw gruźlicy.

Objawy i skutki niedoboru B3

Niedobór witaminy B3 może zakłócać wiele procesów zachodzących w organizmie i prowadzić do dolegliwości, a nawet chorób. Najbardziej znaną konsekwencją niedoboru niacyny jest pelagra, która wpływa na stan skóry, układu nerwowego, układ trawiennego i błon śluzowych.

Objawy pelagry obejmują:

  • Zmiany zapalne skóry przypominające oparzenia słoneczne, przebarwienie głównie na twarzy, dłoniach, szyi. 
  • Ból, obrzęk i podrażnienie jamy ustnej lub błon śluzowych. Poważny niedobór może powodować opuchliznę języka lub rany w jamie ustnej.
  • Ból i pieczenie w gardle, klatce piersiowej lub żołądku.
  • Problemy trawienne takie jak wymioty, nudności, biegunka i zaparcia, a nawet wrzody w jelitach i krwawienia z przewodu pokarmowego.
  • Zaburzenia zdrowia psychicznego, w tym psychoza, splątanie, problemy z pamięcią, depresja.
  • Czasami objawy te mogą zostać nieprawidłowo zdiagnozowane jako choroba psychiczna.

Obecnie choroba ta występuje rzadko w krajach rozwiniętych3.

Do mniej poważnych sygnałów niedoboru witaminy B3 zaliczane są widoczne, łagodniejsze zmiany na skórze oraz problemy w obszarze układu nerwowego czy układu trawiennego. Początkowe stadium niedoboru niacyny może dawać objawy takie jak4:

  • łagodne zmiany skórne,
  • bóle głowy,
  • bolesność ust oraz języka,  
  • zmęczenie,
  • problemy trawienne,
  • problemy z krążeniem,
  • problemy z nastrojem, takie jak lęk lub stany depresyjne.

Objawy i skutki nadmiaru witaminy B3

Witamina B3 jest rozpuszczalna w wodzie, a jej nadmiar wydalany jest z moczem3. Nadmierne spożycie niacyny może objawiać się uderzeniami gorąca oraz zaczerwienieniem skóry (tzw. zjawisko „flush”)5. Efekt ten może obejmować różne obszary ciała, najczęściej głowy, twarzy i uszu, z towarzyszącym uczuciem pieczenia, ciepłej skóry, mrowienia i / lub swędzenia. Dzieje się tak, ponieważ naczynia włosowate pod wpływem dużej dawki witaminy B3 rozszerzają się i zwiększają przepływ krwi przy powierzchni skóry. Zazwyczaj zaczyna się od 15 do 30 minut po przyjęciu niacyny i trwa około godziny. Komitet Naukowy UE ds. Żywności ustalił dzienny limit spożycia tej witaminy dla: nikotynamidu – 900 mg/dobę i dla kwasu nikotynowego 10 mg/dobę3.

Jak zbadać poziom witaminy B3?

Ewentualny niedobór witaminy B3 można zbadać, określając poziom NAD+ w erytrocytach3. Równie skutecznym badaniem, które przedstawia rzeczywisty poziom witaminy B3 w komórkach, jest pomiar wewnątrzkomórkowy6. Wykonuje się je z krwi. Prawidłowy zakres dla niacyny wynosi 8 – 52 µg/l. Badanie dostępne jest w specjalistycznych laboratoriach.

Suplementacja witaminy B3

W przypadkach stwierdzonego niedoboru witaminy B3 suplementacja tą witaminą może zmniejszać dolegliwości i przynosić dobre rezultaty. Suplementy niacyny dostępne są w obu postaciach: kwasu nikotynowego lub nikotynamidu i zostały zatwierdzone przez FDA. Zdarza się, że lekarze przepisują ją w celu wyrównania poziomu cholesterolu i trójglicerydów. Badania wskazują, że niacyna może obniżyć poziom „złego” cholesterolu LDL o 5–20%7,8,9. Stosowana jest przede wszystkim u osób, które nie tolerują statyn10. Stwierdzono również, że metabolit nikotynamidu ma znaczące właściwości przeciwzapalne, a suplementacja może zmniejszać objawy stanu zapalnego11. Jako rybozyd nikotynamidu – pochodna witaminy B3 – może zmniejszać poziom stresu oksydacyjnego12 i działać ochronnie wobec DNA13. Suplementacja powinna być dobierana pod kontrolą lekarza z uwzględnieniem wieku, masy ciała i stanu zdrowia.

Uwaga: Wysokie dawki witaminy B3 można przyjmować wyłącznie w przypadku stwierdzonego niedoboru, w przeciwnym razie prowadzi ona do zablokowania aktywności acetylo – CoA i pogorszenia metabolizmu węglowodanów6.

Autor: Paulina Żurek

  1. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29744033/
  2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26118927/
  3. https://ncez.pl/upload/normy-net-1.pdf
  4. https://ncez.pl/upload/normy-net-1.pdf
  5. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27012809/
  6. Kuklinski. B. Mitochondria […] 2017
  7. https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/fullarticle/216937
  8. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0002914998004482
  9. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14350806/
  10. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27793642/
  11. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12856834/
  12. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4905329/
  13. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27308492