Witamina D w leczeniu i zapobieganiu depresji

Jaki wpływ mają niedobory witamina D3 na depresję? Poznaj rolę wtaminy D w leczeniu depresji.

Badania epidemiologiczne wskazują, że większość populacji Polski jest narażona na niedobory witaminy D. Składnik ten odpowiada nie tylko za prawidłową mineralizację kości i odporność, ale odgrywa także rolę w chorobach neurologicznych i psychicznych1. Czy witamina D wpływa na rozwój depresji? Jakie są skutki jej niedoboru?

W jaki sposób niedobory witaminy D mogą wpływać na rozwój depresji?

Witamina D jest produkowana w organizmie poprzez syntezę skórną lub dostarczana do niego z pokarmem i suplementację w formie nieaktywnych prekursorów – cholekalcyferolu (witamina D3) i ergokalcyferolu (witamina D2). Następnie w wątrobie jest przekształcana do, najczęściej oznaczanego w badaniach poziomu witaminy D we krwi, kalcydiolu (25-hydroksycholekalcyferol) i ostatecznie do aktywnego kalcytriolu (1,25-dihydrocholekalcyferol)1,2. Kalcytriol jest związkiem o działaniu hormonopodobnym zależnym od obecności receptorów VDR (vitamin D receptor). Receptory te są odpowiedzialne za transkrypcję ponad 200 genów (3% ludzkiego genomu), biorąc udział w różnicowaniu komórek i regulacji cyklów komórkowych1.

Obecność receptorów VDR, aktywowanych przez witaminę D, stwierdzono między innymi w komórkach obecnych w mózgu oraz obszarach centralnego i obwodowego układu nerwowego. W tym w regionach powiązanych z rozwojem depresji – hipokampie, korze przedczołowej, zakręcie obręczy, wzgórzu, podwzgórzu i istocie czarnej2,3. Wykazano, że witamina D bierze udział w procesach neuroprzekaźnictwa i neuroplastyczności mózgu. Działa neuroprotekcyjnie poprzez wpływ na różnicowanie, proliferację, przeżycie i wzrost komórek nerwowych, a także pełni ważną rolę w syntezie neuroprzekaźników (dopaminy, serotoniny i noradrenaliny). Badania prowadzone w modelu zwierzęcym sugerują, że witamina D może też uczestniczyć w regulacji ekspresji czynników neurotroficznych, takich jak czynnik wzrostu nerwów (NGF), czynnik neurotroficzny pochodzenia glejowego (GDNF) oraz neurotrofina-3 (NT-3)2,3.

Objawy neurologiczne niedoboru witaminy D

Wielokierunkowe działanie witaminy D na komórki mózgu i układu nerwowego sprawiają, że jej niedobory mogą sprzyjać rozwojowi chorób neurologicznych i psychicznych związanych z niskim poziomem neurotransmiterów (jak np. depresja, choroba Parkinsona) oraz uszkodzeniami i utratą komórek nerwowych (m.in. choroba Alzheimera i inne zespoły otępienne, stwardnienie rozsiane)1,3.

Objawy niedoboru witaminy D mogą obejmować symptomy neurologiczne, takie jak:

  • Zwiększona męczliwość, przewlekłe zmęczenie,
  • Problemy z zasypianiem i utrzymaniem prawidłowego snu,
  • Zaburzenia procesów poznawczych i zdolności przyswajania nowych informacji u osób starszych,
  • Przygnębienie, spadek nastroju,
  • Stany lękowe.

Niedobory witaminy D a zachorowalność na depresję — co mówią badania?

Związek między niedoborem witaminy D3 a depresją potwierdzają nie tylko eksperymenty badające jej mechanizm działania, ale także badania kliniczne z udziałem ludzi. Meta-analizy publikacji naukowych z ostatnich lat wskazują na istotny statystycznie związek pomiędzy niedoborem witaminy D i objawami oraz nasileniem depresji odnotowany w większości objętych przeglądem prac. Badania laboratoryjne porównujące poziom witaminy D we krwi u osób zdrowych i cierpiących na depresję potwierdzają, że u chorych jej stężenie jest zauważalnie niższe niż w grupie kontrolnej3-5. Problem stanowi jednak jednoznaczne określenie kierunku zależności pomiędzy poziomem witaminy D a depresją. Należy mieć na uwadze, że zaburzenia depresyjne same w sobie mogą sprzyjać niedoborowi tego składnika, m.in. poprzez nieprawidłową dietę (spadek i zaburzenia apetytu) czy unikanie wychodzenia na słońce (anhedonia, zmęczenie, brak energii)4. Za suplementacją przemawiają jednak także obiecujące wyniki badań nad stosowaniem witaminy D w leczeniu i zapobieganiu depresji.

Witamina D w zapobieganiu depresji i innym chorobom psychicznym

Chociaż witamina D nie wykazuje bezpośrednio działania antydepresyjnego, jej suplementacja może pomóc w profilaktyce i leczeniu schorzeń psychicznych z towarzyszącym jej niedoborem. Stosowanie dużych dawek witaminy D u osób chorych na depresję przynosi pozytywne efekty poprzez uzupełnienie braków witaminy D. Wraz z eliminacją niedoboru tego składnika poprawie ulegają także neurologiczne skutki jego braku – odnotowuje się zmniejszenie nasilenia depresji, poprawę nastroju oraz działanie neuroprotekcyjne. Korzystne rezultaty obserwowano także w wyniku suplementacji witaminy D u kobiet w ciąży, przekładającej się na zmniejszone ryzyko wystąpienia depresji poporodowej w porównaniu ze stosowaniem placebo3,4.

Rola witamin z grupy D w leczeniu depresji

Suplementacja witaminy D w leczeniu depresji może także poprawić skuteczność terapii z wykorzystaniem klasycznych leków przeciwdepresyjnych. Poprzez wpływ na transkrypcję genów związanych z regulacją poziomu neurotransmiterów, w tym serotoniny, witamina D działa synergistycznie z szeroko wykorzystywanymi w leczeniu depresji lekami SSRI (inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny), nasilając ich działanie i zwiększając poziom serotoniny we krwi. Działanie to zostało potwierdzone w badaniach porównujących skuteczność stosowania fluoksetyny podawanej pojedynczo oraz w połączeniu z witaminą D – włączenie do leczenia suplementacji witaminy D istotnie statystycznie wpłynęło na podwyższenie skuteczności terapii2,4.

Witamina D a depresja — dawkowanie w chorobie

Zgodnie z obowiązującymi wytycznymi, mieszkańcom Europy Środkowej zaleca się wszystkim dorosłym całoroczną suplementację witaminy D w dawkach 800-2000 j.m. dziennie1. W badaniach klinicznych oceniających rolę tego składnika w przebiegu depresji stosowane są różne dawki i schematy leczenia – od standardowej suplementacji (400-1500 j.m./dobę), po podawanie bardzo wysokich dawek w większych odstępach czasowych (np. 20 000-50 000 j.m 1x w tygodniu lub jednorazowo 300 000 j.m.) [2-4]. Suplementacja witaminy D w depresji ma jednak na celu przede wszystkim uzupełnienie i zniwelowanie jej niedoboru – o ile lekarz nie zaleci inaczej, wskazane jest więc stosowanie standardowych dawek 800-2000 IU niezależnie od obecności depresji.

Oprócz suplementacji warto pamiętać także o innych, naturalnych źródłach witaminy D. Jej poziom we krwi można zwiększyć nie tylko poprzez zwiększoną ekspozycję na słońce, ale także wzbogacenie diety w produkty bogate w ten składnik. Najlepszym źródłem cholekalcyferolu są ryby (w szczególności węgorz, łosoś, śledź), zaś w przypadku wegetarian z pomocą mogą przyjść, zawierające ergokalcyferol, dalekowschodnie grzyby – maitake (żagwica listkowata) i shitake (twardnica japońska).

  1. Szeja N. Witamina D jako związek o działaniu plejotropowym – przegląd aktualnych badań. Pomeranian Journal of Life Sciences 2017; 63(4): 128-134.
  2. Parker GB, Brotchie H i Graham RK. Witamin D and depression. Journal of Affective Disorders 2017; 208: 56-61.
  3. Kurowska K, Antosik K, Decyk A i Kobylińska M. Znaczenie witaminy D w zapobieganiu i leczeniu depresji. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu 2021; 27(2): 121-125.
  4. Wilczyński KM, Chęcińska K, Kulczyk K i Janas-Kozik M. Witamina D i objawy depresji: metaanaliza badań. Psychiatria Polska 2020; 205: 1-18.
  5. Anglin RES, Samaan Z, Walter SD i McDonald SD. Vitamin D deficiency and depression in adults: systematic review and meta-analysis. The British Journal of Psychiatry 2013; 202: 100-107.
0:00
0:00