Witamina B1 – wszystko na jej temat

Przedstawiamy informacje o witaminie B1 poparte badaniami naukowymi.

Wszystko na temat witaminy B1

Tiamina inaczej witamina B1 jest niezbędnym składnikiem odżywczym dla organizmu. Była pierwszą witaminą z grupy B odkrytą przez naukowców, dlatego jego nosi numer 1. Podobnie jak inne witaminy z tej grupy jest rozpuszczalna w wodzie i pomaga przekształcać pokarm w energię. Przedstawiamy, jakie ma inne korzyści zdrowotne.

Czym jest witamina B1?

Witamina B1 – inaczej tiamina jest często nazywana witaminą „uspokajającą ducha”, ponieważ wspomaga działanie układu nerwowego oraz funkcje psychologiczne.

W wysokim stężeniu znajdują się głównie w mięśniach szkieletowych, sercu, wątrobie, nerkach oraz mózgu [1]. Odgrywa istotną rolę w przemianie materii. Uczestniczy w metabolizmie aminokwasów i węglowodanów jako koenzymem dla enzymów [2].

Może występować jako wolna tiamina albo w połączeniu z resztą fosforanową jako: mono-, di- lub trifosforan [3]. Tiamina przekształcana jest w wątrobie do formy aktywnej – TPP (pirofosforanu tiaminy) [4].

Witamina B1 a mitochondria

Tiamina (B1) usprawnia metabolizm pirogronianu i produkcję energii, działa jako kofaktor enzymu PDH – dehydrogenazy pirogronianowej [5].

Tiamina pomaga utrzymać prawidłowy metabolizm. Jest niezbędna do produkcji energii ATP – głównego nośnika energii. Pomaga w przekształcaniu węglowodanów w glukozę, jak również metabolizowaniu białka i tłuszczy [6].

Tiamina jest kofaktorem dla wielu enzymów: transketolazy, dehydrogenazy pirogronianowej (PDH) i dehydrogenazy
alfa-ketoglutaranu [7].

Difosforan tiaminy katalizuje następujące reakcje:

  • dekarboksylacji dehydrogenazy α-ketoglutarowej w cyklu Krebsa,
  • przemiany węglowodanów z udziałem dehydrogenazy pirogronianowej,
  • przemiany aminokwasów: waliny, izoleucyny, leucyny, z działem dehydrogenazy ketokwasów o rozgałęzionych łańcuchach [8],
  • uczestniczy w szlaku pentozofosforanowym, jest koenzymem transketolazy [9].

Ponadto, witamina B1 jest niezbędna enzymom do ochrony komórek i mitochondriów przed stresem oksydacyjnym [10]. Niedobór tiaminy może prowadzić do uszkodzenia komórek w ośrodkowym układzie nerwowym.

Niedobór witaminy B1 powoduje zmiany w metabolizmie węglowodanów, (w szczególności zmniejszenie aktywności
α – KGDH), które mogą prowadzić do uszkodzenia mitochondriów.

Ponadto zmieniony metabolizmu węglowodanów mogą prowadzić do stresu oksydacyjnego, uszkadzającego mitochondria [11].

Właściwości witaminy B1

Tiamina może wspomagać odporność

Witamina B1 jest nazywana witaminą „antystresową„, ponieważ wzmacnia układ odpornościowy i poprawia zdolność organizmu do radzenia sobie w stresujących sytuacjach [12].

Tiamina może chronić mózg

Witamina B1 pomaga w tworzeniu osłonki mielinowej, która chroni nerwy przed uszkodzeniem u szczurów
z niedoborem tiaminy [13].

Dowiedziona, że niski poziom tiaminy wiąże się z dysfunkcją dehydrogenazy pirogronianowej u pacjentów z ataksją
– choroba neurologiczną objawiającą się zaburzona koordynacja ruchów ciała. Długotrwałe leczenie tiaminą wykazało znaczną poprawę stanu zdrowia pacjentów [14].

Wysoka dawka tiaminy zmniejszają zmęczenie u pacjentów po udarze mózgu [15].

Badania wykazały, że enzymy zależne od tiaminy mają zmniejszoną aktywność u osób z chorobą Alzheimera [16].

Terapia witaminą B1 działa ochronnie na układ nerwowy, a także ma korzystny wpływ na choroby neurodegeneracyjne, takie jak choroba Parkinsona, choroba Alzheimera, encefalopatia Wernickego, czy choroba Huntingtona [17].

Tiamina może wspierać pracę układu sercowo-naczyniowego

Tiamina jest skuteczna w walce z chorobami serca. Wspiera pracę serca i pomaga w leczeniu niewydolności mięśnia sercowego [18].

Tiamina może zapobiegać cukrzycy

Osoby chorujące na cukrzycę typu 1 lub 2, mają obniżony poziom tiaminy. Badania wykazały, że zwiększenie spożycia witaminy B1 zmniejsza nasilenie objawów związanych z wczesną cukrzycą [19].

Tiamina może zmniejszyć ryzyko zaćmy

Witamina B1 w połączeniu z innymi mikroskładnikami odżywczymi może zmniejszać ryzyko wystąpienia zaćmy [20, 21]. Badania pokazują, że osoby, które spożywają dużą ilość białka wraz z witaminami A, B1, B2 i B3 w diecie rzadziej chorują na zaćmę [22].

Tiamina pomaga w trawieniu

Tiamina pomaga przekształcać węglowodany, które otrzymujemy z naszej żywności, w użyteczną energię dla naszego organizmu. Tiamina jest to potrzebna w reakcjach enzymatycznych z udziałem dehydrogenazy pirogronianowej, która umożliwia rozkładanie spożywanych cukrów [23].

Witamina B1 jest również konieczna dla funkcjonowania układu pokarmowego. Pomaga regulować wytwarzanie kwasu solnego, który jest niezbędny do prawidłowego i całkowitego  trawienia, jest niezbędny do całkowitego trawienia pokarmów i wchłaniania składników odżywczych [24].

Zapotrzebowanie na witaminę B1 (RDA) [25]

  • dla dzieci:
    1-3 roku życia – 0,5 mg;
    4-6 roku życia – 0,6 mg;
    7-9 roku życia – 0,9 mg;
    9-18 roku życia – 1 mg
    .
  • dla kobiet – 1,1 mg;
  • dla mężczyzn – 1,3 mg;
  • dla kobiet w ciąży – 1,4 mg;
  • dla kobiet karmiących – 1,5 mg.
     

Badanie poziomu witaminy B1 [Kuklinski. B. Mitochondria […] 2017]

 

Materiał

Wartości referencyjne

Witamina B1 (tiamina)           

krew pełna

2 – 95 pg/l

krew z heparyną (międzykomórkowa)

60 – 150 µg/l

Źródła tiaminy

Zawartość witaminy B1 (tiaminy) na 100 g suchego produktu

Produkt spożywczy

witamina B1

nasiona słonecznika

1,318

wieprzowina, schab

0,989

orzechy pistacjowe

0,820

groch, nasiona suche

0,770

kasza jaglana

0,730

fasola biała

0,670

orzechy arachidowe

0,660

kasza gryczana

0,541

ryż brązowy

0,480

orzechy włoskie

0,390

orzechy laskowe

0,300

bułki graham

0,247

chleb żytni pełnoziarnisty

0,212

migdały

0,210

kasza jęczmienna perłowa

0,186

cielęcina, udziec

0,180

kaczka, tuszka

0,177

żółtko jaja kurzego

0,173

chleb żytni jasny

0,128

bułki pszenne zwykłe

0,106

Opracowano na podstawie: H. Kunachowicz, I. Nadolna, K. Iwanow, B. Przygoda, Wartość odżywcza wybranych produktów spożywczych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1997

Objawy niedoboru witaminy B1

Oznakami niedoboru witaminy B1 mogą być:

  • zimne stopy,
  • ataki wilczego głodu na słodycze ,
  • konieczność zachowywania krótkich odstępów między posiłkami,
  • zaburzenia koncentracji,
  • zanik mięśni w kończynach (choroba beri-beri).

Wskutek niedoboru witaminy B1 zakłóceniu ulega metabolizm węglowodanów, pirogronianu, jak również aktywność enzymu dehydrogenazy alfa – ketoglutaranowej. Tiamina ulega wydaleniu z naszego organizmu przez nerki szczególnie w przypadku cukrzycy typu 2.

Suplementacja

Zaburzenia metabolizmu pirogronianu, którym ewentualnie może towarzyszyć jednoczesny wzrost stężenia mleczanu, stanowią podstawę do suplementacji witaminy B1.

  1. https://ncez.pl/upload/normy-net-1.pdf
  2. https://ncez.pl/upload/normy-net-1.pdf
  3. http://www.phmd.pl/api/files/view/116410.pdf
  4. https://ncez.pl/upload/normy-net-1.pdf
  5. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16765926
  6. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16550223
  7. https://pubs.niaaa.nih.gov/publications/arh27-2/134-142.htm
  8. https://ncez.pl/upload/normy-net-1.pdf
  9. https://ncez.pl/upload/normy-net-1.pdf
  10. https://pubs.niaaa.nih.gov/publications/arh27-2/134-142.htm
  11. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10499437
  12. https://link.springer.com/article/10.1007/BF00804782
  13. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2013350/?page=1
  14. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27488863
  15. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25192035
  16. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24357996?dopt=Abstract
  17. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24357996?dopt=Abstract
  18. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23910704
  19. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21564442?dopt=Abstract
  20. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11438049
  21. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4097885/
  22. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11438049
  23. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22116701
  24. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/716330
  25. https://ncez.pl/upload/normy-net-1.pdf