Ze względu na wszechstronne działanie na skórę retinol jest jednym z najskuteczniejszych i najbardziej pożądanych składników aktywnych, stosowanych w pielęgnacji domowej i gabinetowej. Co sprawia, że pochodna witaminy A tak korzystnie wpływa na skórę? Na co należy uważać? Kiedy warto sięgnąć po witaminę młodości?

Krótka historia witaminy A

Trudno jednoznacznie stwierdzić, kiedy witamina A została odkryta, ponieważ procesy wyodrębnienia substancji i charakterystyki właściwości witaminy trwały ponad sto lat. Pierwsze udokumentowane wzmianki o witaminie A pochodzą z XIX wieku, kiedy wykazano, że mleko krowie zawiera substancje niezbędne do odżywiania i prawidłowego rozwoju dzieci. Na początku XX. Wieku japoński badacz Masamichi Mori zaobserwował, że podanie oleju z wątroby dorsza dzieciom na wiejskich obszarach Japonii skutecznie zmniejszyło występowanie biegunek i ślepoty wśród dzieci. Mori doszedł do wniosku, że te schorzenia nie są skutkiem (jak ówcześnie twierdzono) choroby zakaźnej, lecz wynikają z niedoboru tłuszczy w diecie. W 1911 roku Wilhelm Stepp udowodnił, że substancja odżywcza zawarta w mleku jest rozpuszczalna w tłuszczach. Kolejny przełom nastąpił w 1937 roku, kiedy Harry Homles i Ruth Corbet wyizolowali i skrystalizowali witaminę A. W 1947 roku Otto Isler wraz ze współpracownikami zsyntetyzowali witaminę A. Badanie roli witaminy A w organizmie człowieka trwa w zasadzie do czasów współczesnych.

Retinol – pochodna witaminy A

Pod względem chemicznym retinol to kwasowa pochodna witaminy A z grupy retinoidów. Organizm człowieka naturalnie wytwarza retinol w wątrobie z beta-karotenu, który jest prowitaminą witaminy A. Działanie retinolu opiera się na pobudzaniu komórek do podziałów i wzrostu, a także utrzymywaniu prawidłowego stanu błon śluzowych i skóry. Pod wpływem światła w siatkówce oka przekształca się on w retinal, będący składnikiem odopsyny, niezbędnej w procesie widzenia. Retinol bierze udział w powstawaniu szkliwa nazębnego, reguluje wzrost i rozwój kości. Jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach, jej nadmiar może odkładać się w tkance tłuszczowej i wątrobie. Nadmierna kumulacja działa toksycznie na organizm. Hiperwitaminoza objawia się bólami głowy, pobudzeniem, powiększeniem wątroby, zmianami skórnymi. Częściej jednak obserwuje się niedobór witaminy A. Wśród symptomów hipowitaminozy można wymienić spadek odporności, suchość i łuszczenie się skóry, pogorszenie widzenia (szczególnie po zmroku, tzw. kurza ślepota), a u dzieci także zahamowanie wzrostu i rozwoju. Według doktora Kuklinskiego, w przypadku niedoboru witaminy A w organizmie nasila się peroksydacja lipidów oraz utlenianie glutationu. Skutkiem tego jest wzrost stresu oksydacyjnego, częstsze stany zapalne, a także wzrost stężenia markera uszkodzeń DNA. Bez glutationu mitochondria nie są w stanie poprawnie funkcjonować. Zaburzenia przebiegu reakcji łańcucha oddechowego negatywnie wpływają na cały ustrój. Witamina A jest niezwykle ważna w zachowaniu homeostazy organizmu.

Wpływ retinoidów na skórę

Retinoidy należą do grupy najintensywniej badanych składników kosmetycznych. Działają na skórę wieloaspektowo. Są stosowane głównie w terapiach przeciwzmarszczkowych, rozjaśniających, przeciwtrądzikowych, profilaktyce starzenia, redukcji przebarwień i przebudowy skóry. Skąd tak szerokie działanie? Retinol to substancja, która może stymulować fibroblasty i pobudzać produkcję kolagenu i elastyny. Skóra staje się wówczas jędrna, sprężysta i gładsza. Retinol jest substancją o silnych właściwościach antyoksydacyjnych, dzięki czemu znalazł zastosowanie w walce z wolnymi rodnikami i stresem oksydacyjnym, odpowiedzialnymi m.in. za starzenie się skóry. Poprzez aktywację receptorów kwasu retinowego, retinol usprawnia różnicowanie komórek i moduluje ekspresję genów. Przyśpiesza procesy keratynizacji komórek naskórka, a w większych stężeniach działa silnie złuszczająco, dzięki czemu może nastąpić odnowa skóry właściwej. Dodatkowo retinol jest skuteczny w łagodzeniu wizualnych objawów starzenia się skóry, takich jak drobne linie, zmarszczki czy plamy pigmentacyjne. Chroni również przed fotostarzeniem. Retinol wpływa na aktywność czynników wzrostu i cytokin biorących udział w procesie zapalenia. Produkty z retinolem, stosowane w pielęgnacji skóry problematycznej, pomagają pozbyć się zaskórników.

Retinoidy wykazują korzystne działanie w przypadku cery trądzikowej. Stosowane miejscowo na skórę zmniejszają stan zapalny, normalizują procesy różnicowania się komórek skóry oraz ograniczają tworzenie się zaskórników. W cięższych przypadkach przebiegu trądziku retinoidy mogą być stosowane jako leki doustne. Mechanizm działania wewnętrznego opiera się na zahamowaniu aktywności gruczołów łojowych, zmniejszeniu produkcji dihydrotestosteronu (dzięki czemu skóra wytwarza mniej sebum), hamowaniu namnażania się nowych keratynocytów, zmniejszeniu stanu zapalnego oraz ograniczeniu namnażania się bakterii z rodzaju Propionibacterium acnes. Doustne leczenie trądziku zawsze należy skonsultować z lekarzem.

Formy witaminy A w kosmetykach

Współczesny rynek kosmetyczny oferuje szeroki wybór produktów z różnymi formami witaminy A. Różnią się one między sobą formą chemiczną, mechanizmami działania, skutecznością oraz ryzykiem podrażnienia skóry. Warto pamiętać, że efektywność kosmetyku nie zależy tylko od użycia substancji aktywnej, ale również od zastosowanej technologii produkcji, stabilizacji cząsteczek i doboru pozostałych składników.

 Do najłagodniejszych form witaminy A należą estry, np.: Retinyl Palmitate, Retinyl Acetate, Retinyl Propionate, które można spotkać w składzie wielu kosmetyków. Charakteryzują się one niskim potencjałem drażniącym, przez co uważane są za wysoce bezpieczne dla skóry. Ich działanie jest delikatne, głównie regenerujące oraz antyoksydacyjne. Kolejnym wykorzystywanym składnikiem jest aldehyd retinowy, czyli retinal. Ta forma wyróżnia się intensywniejszym działaniem na skórę, bez większego ryzyka podrażnień, natomiast jest dość niestabilna chemicznie. Najskuteczniej działającym na skórę składnikiem jest retinol. Działa najlepiej, jednak ma też wady: jest niestabilny, wrażliwy na światło i niesie największe ryzyko podrażnień. Skuteczną pielęgnację przeciwstarzeniową zapewniają nowoczesne retinoidy: uwodorniony retinol i retinoinian hydroksypinakolonu. Uwodorniony retinol działa równie skutecznie co czysty retinol, przy czym mniej podrażnia skórę i jest bardziej stabilny chemicznie. Retinoinian hydroksypinakolonu opóźnia procesy starzenia skóry już w niskich stężeniach, przy czym wyróżnia się niskim potencjałem drażniącym.

Którą z form najlepiej wybrać? Wszystko zależy od stanu skóry i oczekiwanych efektów. Przy cerze wrażliwej lepiej sięgnąć po substancję o mniejszym potencjale drażniącym, a więc wybrać kosmetyk zawierający estry retinolu, retinal, uwodorniony retinol lub retinoinian hydroksypinakolonu. Jeśli zależy nam na silnym działaniu i szybkich efektach, a nasza skóra dobrze znosi podrażnienia, warto postawić na czysty retinol.

Retinol w kosmetykach – jak stosować?

Retinol jest niezwykle cennym składnikiem kosmetyków, oferującym wiele korzyści dla skóry. Dobrze dobrana pielęgnacja z użyciem retinolu może znacząco poprawić kondycję skóry i jej wygląd. Kiedy więc najlepiej sięgnąć po retinol? Tak na prawdę preparaty z retinolem mogą być stosowane przez większości typów cer, w zależności od stanu i rodzaju skóry. Z pewnością warto wprowadzić ten składnik do codziennej pielęgnacji przy pierwszych oznakach starzenia (które mogą wystąpić już między 25 a 30 rokiem życia), a także w przypadku cery dojrzałej. Dzięki stymulacji produkcji kolagenu w skórze retinol znalazł zastosowanie jako krem przeciwzmarszczkowy, także w kremach pod oczy. Stosowanie retinolu na zmarszczki nie tylko spłyca istniejące już zmiany, ale także spowalnia pojawienie się nowych. Retinol pomaga w terapii zmian trądzikowych.

Używanie preparatów z retinolem najlepiej zacząć od najmniejszego możliwego stężenia jeden lub dwa razy w tygodniu. W zależności od reakcji skóry, stopniowo można zwiększyć częstotliwość stosowania. Zgodnie z rozporządzeniem Komisji Europejskiej z dnia 3 kwietnia 2024 r. stężenie retinolu w emulsjach do ciała nie powinno przekraczać 0.05%, oraz 0.03% w innych produktach niespłukiwanych i spłukiwanych. Na efekty stosowania trzeba natomiast cierpliwie poczekać. Kosmetyki z retinolem działają długofalowo, dlatego też wizualnie zmiany można zaobserwować dopiero po kilku miesiącach regularnego stosowania.

O czym jeszcze warto pamiętać? Podczas używania kosmetyków z retinolem bardzo ważne jest zadbanie o regularną regenerację i nawilżenie skóry. Skóra ze wzmocnioną barierą hydrolipidową będzie mniej podatna na wystąpienie działań niepożądanych i szybciej wytworzy tolerancję na retinol. W pielęgnacji wieczornej warto najpierw nałożyć na twarz krem nawilżająco-regenerujący, a następnie, w odstępie pół godziny, krem z retinolem. W odbudowie bariery hydrolipidowej skóry pomogą produkty zawierające w składzie ceramidy, pantenol, allantoinę, kwas hialuronowy, mocznik, trehalozę lub probiotyki.

Możliwe skutki uboczne

Choć retinol wykazuje bardzo pozytywne działanie na skórę, to, jak każda substancja, może też wywoływać działania niepożądane. Najczęściej zgłaszanymi są podrażnienia skóry, zaczerwienienie, nadmierna suchość i łuszczenie. Aby tego uniknąć, zaleca się rozpoczęcie pielęgnacji od niewielkich stężeń retinolu, aby przyzwyczaić skórę i wytworzyć tolerancję na retinol. Następnie, można stopniowo zwiększać stężenie używanego retinalu, a także częstotliwość stosowania. Retinol zaleca się stosować w pielęgnacji wieczornej, aby do minimum ograniczyć możliwość ekspozycji na słońce. Podczas kuracji retinolem w skórze zachodzą intensywne procesy przebudowy, przez co skóra może być cieńsza i bardziej narażona na działanie promieni słonecznych. Wskazane jest codzienne używanie kremu z wysokim filtrem przeciwsłonecznym, aby chronić skórę przed działaniem promieniowania ultrafioletowego.

Retinol – przeciwwskazania

Pomimo licznych korzyści, jakie niesie za sobą stosowanie retinolu w pielęgnacji, warto wiedzieć, kiedy nie powinno się używać aktywnej postaci witaminy A. Przede wszystkim, retinol nie jest zalecany dla kobiet w ciąży i karmiących piersią. Może on przenikać z organizmu matki do organizmu dziecka, potencjalnie wpływając na rozwój płodu. Osoby z cerą bardzo wrażliwą i skłonną do podrażnień, po zastosowaniu retinolu, mogą narazić swoją skórę na jeszcze intensywniejsze podrażnienia, złuszczanie i zaczerwienienie. W takim przypadku lepiej zastosować mniej inwazyjne substancje. U osób uczulonych na witaminę A i jej pochodne zastosowanie retinolu mogłoby wywołać reakcje alergiczne: silne zaczerwienienie, obrzęk, wysypkę skórną. Retinol może wchodzić w interakcje z innymi substancjami, dlatego też nie powinno się go łączyć z preparatami o podobnym działaniu, takimi jak witamina C, kwasy AHA i BHA czy niacynamid. Pielęgnacja łącząca takie składniki może prowadzić do dodatkowych podrażnień skóry, reakcji krzyżowych między substancjami lub neutralizacji działania którejś z nich. Stosowanie retinolu razem z kwasami, także o działaniu złuszczającym, zintensyfikuje keratynizację naskórka, czego efektem będzie widoczne nadmierne łuszczenie się skóry. Witamina C, jako substancja o kwasowym pH, w połączeniu z retinolem o pH neutralnym, będą nawzajem neutralizować swoje działanie. Rozwiązaniem jest stosowanie preparatów witaminy C w kremach do twarzy rano, zaś retinolu w pielęgnacji wieczornej. Stosowanie niacynamidu (o zasadowym pH) w połączeniu z retinolem także nie jest najlepszym pomysłem, gdyż możemy narazić się na nadmierne podrażnienia skóry.

Naturalne źródła witaminy A

Rozważając wprowadzenie retinolu do pielęgnacji skóry, warto zastanowić się nad dostatecznym zaopatrzeniem organizmu w witaminę A także od wewnątrz. Źródłem tego mikroskładnika są produkty pochodzenia zwierzęcego: wątróbka, żółtka jaj, mleko i produkty mleczne, tran oraz ryby (łosoś, tuńczyk). Duże ilości witaminy znajdziemy również w zielonych i pomarańczowych warzywach i owocach: w szpinaku, jarmużu, sałatach, marchewce, papryce, dyni, awokado, morelach czy brzoskwiniach. A co z suplementacją? Przedawkowanie witaminy jest równie groźne jak jej niedobór, dlatego też przyjmowanie witaminy A w formie suplementów powinno wynikać ze wskazań oraz być skonsultowane ze specjalistą i dopasowane do indywidualnych potrzeb. Wieloaspektowe pozytywne działanie witaminy A wspiera zarówno homeostazę organizmu, jak i dobrostan skóry. Zaopatrzenie organizmu w ten mikroskładnik jednocześnie od wewnątrz jak i od zewnątrz pozwoli na uzyskanie najlepszych efektów działania witaminy A.

Reklama

Witamina A + D3 MSE Sprawdź

Witamina C MSE matrix Sprawdź

Kollagen-Intercell® Sprawdź

Glutathion MSE Sprawdź

BasicOne-Intercell® Sprawdź

Kompendium Medycyny Mitochondrialnej Sprawdź

ADEK-Intercell® Sprawdź

Podsumowanie

Czy retinol słusznie jest nazywany „witaminą młodości”? Z pewnością tak, jego działanie na skórę i cały organizm daje efekty godne pozazdroszczenia. Kluczem do uzyskania najlepszych rezultatów jest odpowiednie dawkowanie i regularność stosowania, a także ochrona przed słońcem. Dobrze dobrana pielęgnacja z użyciem retinolu może znacząco poprawić kondycję skóry i jej wygląd.