Karnozyna – działanie, skutki uboczne i źródła w żywności

Karnozyna jest dipeptydem naturalnie występującym w organizmie o właściwościach przeciwutleniających. Dowiedz się, kiedy warto ją stosować.

Karnozyny – korzyści, skutki uboczne i źródła w żywności

Karnozyna jest naturalnym przeciwutleniaczem składającym się z dwóch aminokwasów. Jedną z jej ważnych funkcji jest neutralizowanie wolnych rodników oraz wspieranie pracy mitochondriów. Znajduje się w mięśniach, a także w sercu i mózgu.

Karnozyna jest ważna dla zachowania wielu prawidłowych funkcji organizmu, w tym pracy i rozwoju mięśni, serca, wątroby, nerek, mózgu i wielu innych narządów. Trwają badania nad stosowaniem karnozyny w procesie starzenia się, w cukrzycy i jej powikłaniach czy chorobach nerek. Jednak dotychczasowe badania naukowe nad karnozyną nie są wystarczające i nie popierają wszystkich tych zastosowań. Przedstawiamy dotychczasowe najbardziej wiarygodne badania naukowe nad karnozyną.

Karnozyna – czym jest?

Karnozyna jest naturalnie występującą cząsteczką złożoną z dwóch aminokwasów, histydyny i beta-alaniny1. Jest obecna w mózgu, nerkach i mięśniach szkieletowych zarówno człowieka, jak i ryb, ptaków i innych ssaków2,3.

Ponieważ karnozyna odgrywa ważną rolę w organizmie jej niedobór lub niedostateczna ilość w diecie może negatywnie wpływać na zdrowie.

Najlepsze źródło karnozyny w diecie stanowią mięso i ryby, dlatego weganie i wegetarianie są szczególnie narażeni na niedobór tego składnika.

Postuluje się także jej wpływ przeciwutleniający i ochronne działanie przed wolnymi rodnikami i reaktywnymi formami tlenu (takimi jak rodniki hydroksylowe i nadtlenek) oraz reaktywnymi formami azotu. Jednak dane kliniczne nie potwierdzają jeszcze tych efektów3.

Pewne badania wśród ludzi wskazują na związek między różnymi stanami chorobowymi a poziomem karnozyny. Brakuje jednak odpowiednich badań klinicznych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa suplementacji karnozyny4,5,6.

Ponadto brakuje wiarygodnych badań klinicznych potwierdzających korzystny wpływ suplementacji karnozyny. Dotychczasowe badania na modelach zwierzęcych i komórkowych stanowią obiecujące podstawy do dalszych badań.

Zalety

  • Prawdopodobne właściwości przeciwstarzeniowe.
  • Wpływ na gospodarkę glukozy we krwi.
  • Może promować zdrowie jelit.
  • Badany jest wpływ ochronny na mózg, funkcje poznawcze i pamięć.

Wady

  • Brakuje odpowiednio szerokich badań klinicznych.
  • Nieznane jest jej długoterminowe bezpieczeństwo stosowania.
  • Może zaburzać krzepnięcie krwi.
  • Może wchodzić w interakcje z lekami.

Karnozyna a mitochondria

Karnozyna uczestniczy w neutralizowaniu wolnych rodników i zmniejszaniu stresu oksydacyjnego, dzięki czemu może potencjalnie wpływać ochronnie na mitochondria7,8,9,10.

Badanie na modelu zwierzęcym sugeruje, że starzejące się myszy, którym podano karnozynę, miały mniejszą dysfunkcję mitochondriów związaną z wiekiem11.

Sugeruje się także wpływ karnozyny na mitochondria zwierząt z chorobą Alzheimera. Zaburzenia funkcji mitochondriów są jednym z postulowanych mechanizmów choroby Alzheimera. Suplementacja karnozyny u myszy sprzyjała zmniejszeniu wewnątrzkomórkowej akumulacji β – amyloidu w hipokampie i związane z wiekiem zaburzenia mitochondrialne12.

Postulowanym mechanizmem ochronnego działania karnozyny na mitochondria jest regulacja poziomu wapnia w komórkach. W badaniu na komórkach o podwyższonym stężeniu wapnia, karnozyna chroniła funkcje mitochondriów13.

Uważa się również, że karnozyna służy jako „bufor fizjologiczny”, który odgrywa kluczową rolę w regulacji aktywności enzymów i wapnia14.

Stwierdzono, że karnozyna łagodzi zaburzenia mitochondrialne indukowane amoniakiem. Dane sugerują, że ten peptyd jest potencjalnym środkiem ochronnym przeciwko niewydolności metabolizmu energetycznego indukowanej hiperamonemią15.

Jak działa karnozyna podczas ćwiczeń?

Glukoza jest rozkładana w procesie glikolizy i stanowi główne źródło energii podczas ćwiczeń o wysokiej intensywności. Podczas ćwiczeń mięśnie rozkładają glukozę na kwas mlekowy, który następnie przekształcany jest w mleczan, który wytwarza jony wodoru (H+). Jony wodoru obniżają poziom pH mięśni, powodując ich kurczenie i zmęczenie15,16,17. Wtedy karnozyna zaczyna działać jak bufor przeciwko wytwarzanym jonom, normalizując pH i zmniejszając ilość kwasu mlekowego wytwarzanego w mięśniach17,18.

Karnozyna zmniejsza gromadzenie się kwasu mlekowego w mięśniach podczas ćwiczeń, co prowadzi do poprawy wyników sportowych19,20.

Karnozyna – działanie i korzyści dla zdrowia

Poniższe korzyści są poparte jedynie ograniczonymi badaniami klinicznymi. Nie ma wystarczających dowodów na stosowanie karnozyny w poniższych sytuacjach.

1. Aktywność fizyczna

Nie ma wystarczających dowodów, aby ocenić wpływ karnozyny na sprawność fizyczną. Istniejące dane są mieszane.

W jednym badaniu wśród zdrowych trenujących mężczyzn pojedyncza dawka karnozyny (2 gramy, beta-alanina 2 gramy) 4 godziny przed badaniem zwiększyła niektóre pomiary sprawności fizycznej (maksymalną zdolność skurczu mięśni i wysokości skoku). Jednak zwiększyło również ból mięśni po 24 godzinach21.

W innym badaniu pojedyncza doustna dawka zawierająca 1,5 g karnozyny nie wpływała na moc podczas intensywnych sprintów u zdrowych mężczyzn w porównaniu z grupą placebo22.

Ograniczone badania donoszą, że suplementacja β-alaniny (prekursora karnozyny) może zwiększyć wydajność ćwiczeń o wysokiej intensywności, przyrost masy mięśniowej, pułap tlenowy (zdolność pochłaniania tlenu przez organizm VO2 max.) i szybkość adaptacji treningowych. Naukowcy podejrzewają, że mechanizm ten może przynajmniej częściowo wynikać ze zdolności karnozyny do zwiększenia zdolności buforowania mięśni23.

2. Choroba Alzheimera

Wciąż potrzebne są dalsze badania kliniczne, ale jak dotąd badania na zwierzętach i modelach komórkowych wskazują na zdolność karnozyny do zmniejszania nagromadzenia się beta amyloidu, który jest głównym składnikiem w mózgach pacjentów z chorobą Alzheimera24.

Ponadto randomizowane, kontrolowane badanie kliniczne z podwójnie ślepą próbą wykazało, że u zdrowych osób w wieku podeszłym, które przyjmowały suplement zawierający karnozynę i anserynę – metylowaną pochodną karnozyny, zaobserwowano poprawę związanego z wiekiem spadku przepływu krwi w mózgu (co występuje w chorobie Alzheimera) po trzech miesiącach suplementacji. Wśród 39 zdrowych starszych ochotników (w wieku 60–78 lat) zaobserwowano poprawę pamięci25.

3. Pamięć

Pewne badania postulują korzyści stosowania l-karnozyny w problemach z pamięcią, choć potrzebne są badania kliniczne na dużą skalę.

Jedno z badań wykazało, że po 3 miesiącach suplementacji karnozyną w dawce 500 mg / dobę pacjenci osiągali lepsze wyniki w testach pamięci26.

Podobnie podanie karnozyny w połączeniu z anseryną wykazało poprawę pamięci u osób starszych27.

Naukowcy badają również połączenie karnozyny z innymi związkami – takimi jak polifenole z jagód i zielonej herbaty oraz innych aminokwasów – i ich wpływ na zdrowie neuronów i neurogenezę w komórkach28.

4. Autyzm

Nie ma wystarczających dowodów na poparcie stosowania l-karnozyny w autyzmie. Jednak w jednym małym badaniu klinicznym z udziałem 31 dzieci z autyzmem, L-karnozyna (800 mg / dzień) zmniejszała nasilenie i poprawiała objawy autyzmu (takie jak socjalizacja, komunikacja i wysławianie) po 8 tygodniach. Nie można jednak wyciągnąć jednoznacznych wniosków z tego pojedynczego badania, z powodu braku grupy kontrolnej29.

5. Zdrowie skóry

Badania na niewielkiej grupie osób wskazują na pewne właściwości L-karnozyny na poprawę stanu skóry.  

W jednym badaniu klinicznym z udziałem 50 osób z cukrzycą i silnie wysuszoną skórą stóp krem ​​zawierający 5% mocznik, argininę 0,5% i karnozynę 0,01% poprawił nawilżenie skóry i zmniejsza jej suchość. W porównaniu z kontrolnym kremem zmiękczającym, pacjenci, którzy stosowali krem z ​​karnozyną dwa razy dziennie przez 8 miesięcy, zredukowali suchość skóry o 91%30.

Z drugiej strony brakuje danych klinicznych potwierdzających stosowanie l-karnozyny do gojenia się ran. Dostępne są tylko dane dotyczące zwierząt i nie możemy wyciągać żadnych wniosków, dopóki nie zostaną przeprowadzone badania na ludziach.

W jednym badaniu wśród zwierząt karnozyna stosowana wewnętrznie i miejscowo poprawiała gojenie się ran. Naukowcy podejrzewają, że zwiększyło to ekspresję korzystnych czynników wzrostu i cytokin31.

Naukowcy badają także wpływ karnozyny na skórę i komórki naczyń krwionośnych u osób z wysokim poziomem glukozy32.

6. Zdrowie serca

Sugeruje się wpływ karnozyny na zdrowie serca u osób z niewydolnością. W jednym badaniu klinicznym z udziałem pacjentów z niewydolnością serca karnozyna w połączeniu ze standardowym leczeniem poprawiła niektóre parametry czynności serca33.

Naukowcy sugerują, że karnozyna może poprawić czynność serca poprzez regulację poziomu wapnia w komórkach, na podstawie wyników badań na zwierzętach. Trwają także badania nad ochronnym wpływem karnozyny na miażdżycę tętnic34,35,36.

7. Cukrzyca i otyłość

Pewne dowody wskazują na zastosowanie karnozyny u osób z otyłością lub cukrzycą. Pilotażowe, randomizowane badanie kliniczne z podwójnie ślepą próbą, oceniało wpływ suplementacji karnozyny u 30 osób z nadwagą lub otyłością. Połowa badanych przyjmowała 2 gramy karnozyny dziennie, a druga połowa przyjmowała placebo przez okres 12 tygodni. U osób, które przyjmowały karnozynę, zmniejszyła się insulinooporność oraz poziom glukozy w porównaniu do osób przyjmujących placebo. Wniosek ten sugeruje, że suplementacja karnozyny może wspomagać zapobieganie cukrzycy typu 237,38.

Niektórzy naukowcy sugerują, że osoby z cukrzycą lub ze stanem przedcukrzycowym mają niskie stężenie (63% poniżej normy) karnozyny w komórkach mięśniowych i mózgowych. Badania na dużą skalę nie potwierdziły jednak tych założeń39.

W jednym małym badaniu u osób otyłych, którym podano karnozynę, stwierdzono obniżenie poziomu cukru we krwi. Jednak wyniki te nie zostały powtórzone na większej grupie40.

Naukowcy sugerują związek miedzy karnozyną a układem unerwienia odpowiadającym za komunikację z nadnerczami, wątrobą, nerkami, trzustką, żołądkiem oraz tkanką tłuszczową, które wpływają na poziom cukru we krwi, kontrolę ciśnienia krwi, apetytu i spalanie tłuszczu. Teorie te pozostają jednak niepotwierdzone41.

Badany jest również wpływ karnozyny na powikłania cukrzycy u zwierząt oraz w modelach komórkowych. Badania dotyczą powikłań takich, jak: ból neuropatyczny, niewydolność narządów, utrata słuchu, osteoporoza, problemy ze wzrokiem i uszkodzenie serca42,43,44,45,46.

W badaniach na komórkach oceniany jest wpływ karnozyny na zapobieganie tworzenia się glikowanej lipoproteiny o niskiej gęstości, która może stymulować tworzenie komórek piankowatych, które są powiązane z zaburzeniami krążenia często obserwowanymi u diabetyków47.

8. Zdrowie oczu i jaskra

W niewielkim badaniu roczna suplementacja z dodatkiem karnozyny, jako dodatkiem do standardowej terapii zmniejszała ciśnienie śródgałkowe u pacjentów z jaskrą48.

W skład suplementu wchodził: wyciąg z pokrzywy indyjskiej (150 mg), homotauryna (100 mg), L-karnozyna (50 mg), witamina B1 (1,1 mg), witamina B2 (1,4 mg), witamina B6 (1,4 mg), kwas foliowy (0,2 mg) i magnez (150 mg). Jednak wpływ samej karnozyny na obserwowany efekt jest nieznany48.

Sugeruje się, że karnozyna może zapobiegać zaćmie poprzez połączenie jej właściwości przeciwutleniających i antyglikacyjnych, ale brakuje danych klinicznych na dużą skalę49.

Stosowanie przez 2 do 6 miesięcy kropli do oczu zawierających karnozynę zmniejszało problemy ze wzrokiem takie, jak: zmętnienie soczewki i osłabioną ostrość wzroku, które są zwykle skutkiem ubocznym zaćmy50,51.

Wstępne badania na modelach komórkowych i zwierzęcych

Przedstawione podsumowanie istniejących badań na zwierzętach i komórkach wymaga potwierdzenia w badaniach klinicznych. Wnioski te wskazują na potencjalne korzyści karnozyny, ale nie stanowią podstaw do stosowania jej w wymienionych niżej stanach.

9. Długość życia i proces starzenia

Niektórzy naukowcy sądzą, że karnozyna może mieć właściwości przeciwstarzeniowe. Sugerują, że poziom karnozyny spada wraz z wiekiem u szczurów52.

Karnozyna może poprawiać funkcje starzejących się komórek (etap tuż przed śmiercią komórki), powodując, że wyglądają i zachowują się młodziej niż komórki, którym brakuje karnozyny. Nie możemy jednak wyciągać żadnych wniosków w odniesieniu do ludzi z badań przeprowadzonych na komórkach53,54.

Badany jest także wpływ karnozyny na glikację białek – reakcję białka i cukrów we krwi, która jest potencjalnym czynnikiem starzenia się. Dotychczas przeprowadzone badania na komórkach donoszą, że karnozyna działa poprzez:

  • Wiązanie z grupami karbonylowymi / aldehydowymi, które inaczej wiązałyby się z białkami i uszkadzały je55.
  • Ogranicza powstawanie utlenionych cukrów, powszechnie znanych jako zaawansowane produkty końcowe glikozylacji (AGE), działając jako przeciwutleniacz56,57.
  • Zmniejszenie uszkodzeń lipidów, DNA i białek poprzez chelatowanie metali58.

Żaden z tych mechanizmów nie został jednak potwierdzony.

10. Zdrowie jelit

Naukowcy badają wpływ karnozyny na kosmki jelitowe, zmniejszanie stanów zapalnych jelit i ochronę przed indometacyną, lekiem przeciwzapalnym, który może uszkodzić błonę śluzową jelit58.

Inny zespół badawczy analizuje wpływ karnozyny na cytokiny prozapalne w komórkach jelitowych narażonych na Helicobacter pylori59.

11. Neurodegeneracja

Aldehyd malonowy (MDA) jest toksycznym produktem peroksydacji lipidów. Badanie na szczurach sugeruje, że karnozyna chroni przed toksycznością indukowaną przez MDA u zwierząt i hamuje modyfikację białek spowodowaną przez MDA60.

Przyjmowanie zwykłych środków znieczulających często powoduje wzrost melanoidu pochodzącego z serotoniny (SDM). Karnozyna może chronić przed neurotoksycznym działaniem SDM u zwierząt.

Poprawiła również funkcję neurologiczną po zdarzeniu podobnym do udaru i chroniła przed pogorszeniem funkcji poznawczych, spowodowanym dietą wysokotłuszczową. Miała także działanie przeciwdepresyjne u szczurów, ale brakuje danych na temat jej działania u ludzi61,62,63,64.

Transportery specyficzne dla karnozyny znajdują się w częściach bariery krew-mózg65.

Naukowcy badają, czy karnozyna może chronić mitochondria hodowanych komórek mózgowych (astroglej) przed uszkodzeniami wywołanymi przez tlenek azotu66.

Ponieważ karnozyna wiąże się z cynkiem, niektórzy badacze uważają, że odgrywa ona pewną rolę w kontrolowaniu dostępności jonów cynku w tkance neuronalnej67.

12. Odpowiedź immunologiczna i stany zapalne

U szczurów karnozyna obniża poziom IL-1a i normalizuje poziomy gamma-glutamylotransferazy68.

Naukowcy badają, czy karnozyna zmniejsza stan zapalny poprzez obniżenie TNF-a oraz syntezę tlenku azotu w tkance mózgowej69.

13. Badania nad rakiem

Większość badań wpływu karnozyny na raka ogranicza się do komórek, co uniemożliwia ich interpretację w odniesieniu do całego ludzkiego organizmu.

Naukowcy badają wpływ karnozyny na następujące szlaki w komórkach (lub u zwierząt):

  • Uszkodzenia DNA, które teoretycznie mogą przekształcić zdrowe komórki w komórki nowotworowe70,71,72.
  • Poziomy ATP w komórkach nowotworowych73.
  • Rozwój raka u szczurów z niedoborem witaminy E74.
  • Kaspaza 3 w komórkach nowotworowych75.
  • Mitochondrialny stres oksydacyjny w komórkach raka jajnika76.

Brakuje jednak danych na temat wpływu karnozyny na proces nowotworowy u ludzi, dlatego jej działanie pozostaje nieznane.  

14. Choroba Alzheimera

Pewne dane wskazują na niski poziom karnozyny we krwi u chorych na Alzheimera77. Karnozyna badana jest pod kątem przeciwdziałania gromadzeniu się aldehydów i płytek beta-amyloidowych, które są powszechnie uważane za główne przyczyny choroby Alzheimera78.

Uważa się, że karnozyna utrudnia tworzenie struktur włóknistych i beta-amyloidu poprzez zmianę sieci wiązań wodorowych zaangażowanych w fibrylogenezę79.

Ograniczone odkrycia sugerują, że anhydraza węglowa jest niższa w mózgach pacjentów z chorobą Alzheimera. Uważa się, że karnozyna działa jako aktywator anhydrazy węglanowej80.

Jedna z kontrowersyjnych teorii sugeruje, że nierównowaga naturalnie występujących metali, takich jak miedź, żelazo i cynk, odgrywa rolę w zaostrzeniu patologii Alzheimera. Sugerują, że karnozyna jest w stanie chelatować te metale, ale brakuje danych na poparcie tych twierdzeń81,82.

15. Choroba Parkinsona

Naukowcy badają, czy karnozyna ogranicza powstawanie i sprzyja rozkładowi nieprawidłowych białek, które mogą przyczyniać się do rozwoju choroby Parkinsona83. Badają również jej wpływ na hamowanie toksyczności aldehydu malonowego (MDA) w komórkach neuronalnych, co może ograniczać tworzenie zmodyfikowanych białek związanych z chorobą Parkinsona84.

W jednym z badań, połączenie leczenia L-dopą i karnozyną (1,5 g / dzień) poprawiło niektóre objawy neurologiczne, takie jak sztywność rąk i nóg oraz zwiększone drżenie dłoni85.

Dlatego niektórzy badacze sugerują, że przyszłe badania powinny koncentrować się na sprawdzeniu, czy karnozyna może zmniejszyć toksyczność L-dopa, co jest często stosowane jako sposób na utrzymanie poziomów dopaminy u osób cierpiących na chorobę Parkinsona. Niektóre produkty uboczne L-dopa są neurotoksyczne (np. zawierające grupy aldehydowe)86.

Według innych niesprawdzonych teorii dysfunkcja mitochondriów w wyniku uszkodzenia oksydacyjnego odgrywa rolę w chorobie Parkinsona. Karnozyna została postawiona w hipotezie, aby tłumić rodzaj uszkodzeń oksydacyjnych związanych z chorobą Parkinsona87.

16. Detox

Uważa się, że karnozyna chelatuje jony metali dwuwartościowych takich jak: arsen, ołów, kadm, rtęć, żelazo, magnez, mangan, stront, kobalt, nikiel, cyna i bar oraz beryl i tworzy kompleksy z jonami wapnia, miedzi i cynku88,89. Jednak jej działanie chelatujące, nie zostało potwierdzone u ludzi.

17. Padaczka

Badanie na szczurach z epilepsją wykazało, że podawanie karnozyny (w dawce 500 mg / kg) zmniejszało nasilenie i czas trwania ataków90,91.

18. Ciśnienie krwi

Naukowcy badają wpływ karnozyny na ciśnienie krwi, która może rozszerzać naczynia krwionośne poprzez zwiększenie produkcji tlenku azotu92,93.

19. Zdrowie wątroby

W badaniu na modelu zwierzęcym karnozyna chroniła wątroby myszy przed uszkodzeniem spowodowanym alkoholem: po 3 tygodniach zatrucia alkoholem leczenie karnozyną obniżyło poziom MDA w wątrobie (podwyższony podczas uszkodzenia wątroby) o 40%, zwiększyło poziomy glutationu w wątrobie i zmniejszyło produkcję cytokin zapalnych94.

W badaniu na szczurach z uszkodzoną wątrobą karnozyna zmniejszała stres oksydacyjny poprzez równoważenie poziomów Nrf-295.

Badany jest również wpływ karnozyny na śmierć komórek wątroby, obrzęk i pogrubienie tkanki łącznej w indukowanym chemicznie uszkodzeniu wątroby – zmiany, które mogą odpowiadać poziomom TNF-a i IL-1096.

Skutki uboczne karnozyny

Doustne suplementy karnozyny są prawdopodobnie bezpieczne, jeśli są odpowiednio stosowane97.

Prawdopodobnie karnozyna może zaburzać krzepnięcie krwi poprzez hamowanie enzymu, transglutaminazy w surowicy98.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny unikać karnozyny ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa.

Źródła w żywności

Najwięcej karnozyny zawiera mięso zwierząt (głównie wołowina), naturalnie wypasanych na trawie99.

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Carnosine
  2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10951099/
  3. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23442334/
  4. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8187813/
  5. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17522447/
  6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17031479/
  7. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9829262/
  8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3362866/
  9. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15955546/
  10. https://www.hindawi.com/journals/omcl/2016/2939087/
  11. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0017971
  12. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21423579/
  13. https://www.researchgate.net/publication/323559592_Regulation_of_Mitochondrial_Function_and_Energy_Metabolism_A_Primary_Mechanism_of_Cytoprotection_Provided_by_Carnosine
  14. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3257613/
  15. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2213434416300780
  16. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3257613/
  17. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7016549/
  18. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/13095299/
  19. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17690198/
  20. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4501114/
  21. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26308179/
  22. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16531904/
  23. https://www.mdpi.com/2072-6643/2/1/75/htm
  24. https://content.iospress.com/articles/journal-of-alzheimers-disease/jad121324
  25. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4927867/
  26. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4661275/
  27. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26682691/
  28. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20586644/
  29. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12585724/
  30. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25851453/
  31. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22451275/
  32. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22451275/
  33. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25287762/
  34. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9038968/
  35. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10951105/
  36. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26984320/
  37. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27040154/
  38. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5588946/
  39. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8187813/
  40. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27040154/
  41. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22367578/
  42. http://www.phmd.pl/fulltxt.php?ICID=991600
  43. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16046297/
  44. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19441807/
  45. https://diabetes.diabetesjournals.org/content/diabetes/56/10/2425.full.pdf
  46. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23442334/
  47. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17316626/
  48. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26771282/
  49. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18777243/
  50. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15588519/
  51. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16274259/
  52. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1478073/
  53. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8187813/
  54. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10197726/
  55. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10892341/
  56. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12946933/
  57. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10706607/
  58. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10951099/
  59. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1856764/
  60. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9464638/
  61. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21153702/
  62. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2805719/
  63. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0091305708000683
  64. https://alz-journals.onlinelibrary.wiley.com/journal/15525279
  65. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15056281/
  66. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18629638/
  67. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9180217/
  68. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26885252/
  69. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19540429/
  70. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11164474/
  71. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20053283/
  72. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18584487/
  73. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23442334/
  74. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S027153179800058X
  75. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27000946/
  76. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26851022/
  77. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17031479/
  78. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9744078/
  79. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23440928/
  80. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17522447/
  81. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10951097/
  82. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10951099/
  83. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23442334/
  84. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9464638/
  85. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18729814/
  86. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14697885/
  87. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0003394
  88. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10951097/
  89. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10951099/
  90. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16515835/
  91. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17919801/
  92. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17546663/
  93. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12132650/
  94. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18222027/
  95. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27094155/
  96. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27094155/
  97. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17919801/
  98. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17522447/
  99. https://www.alsearsmd.com/2013/11/your-brain-on-carnosine/

 

0:00
0:00