Niedoczynność tarczycy z niedoborów?

Czego potrzebuje tarczyca do sprawnego funkcjonowania? Przedstawiamy przyczyny i objawy niedoczynności tarczycy. Jak uniknąć chorób tarczycy?

Niedoczynność tarczycy z niedoborów?

Schorzenia tarczycy są dziś powszechnym problemem, głównie z powodu obecnego stylu życia i zanieczyszczeń środowiska. Na skalę problemu dodatkowo wpływają błędy w diagnozie i pochopnie przepisywanie leków. Powierzchowność i nieskuteczność procedur diagnostycznych sprawia, że pacjenci odsyłani są do wielu specjalistów nie otrzymując skutecznej pomocy. Często trwa to latami.

Choroby tarczycy są ceną jaką płacimy za postęp cywilizacyjny. Zanieczyszczenia, spadek jakości żywności, życie w ciągłym stresie odbijają się na zdrowiu. Nadmiar szkodliwych substancji w organizmie i niedobór niezbędnych składników prowadzą do zaburzenia homeostazy. Rozwija się nierównowaga hormonalna, która skutkuje pojawieniem się niedoczynności tarczycy.

Jak to jest z tymi hormonami?

Dlaczego tak ważna jest prawidłowa praca tarczycy? Poza tym, że reguluje metabolizm to w każdej komórce naszego ciała znajduje się receptor dla hormonów tarczycy. Zatem niedobór hormonów tarczycy będzie oddziaływał na wiele narządów prowadząc do schorzeń wieloukładowych i rozwoju licznych chorób towarzyszących.

Aby zrozumieć jak ważna jest dla organizmu sprawnie działająca tarczyca przyjrzyjmy się jej działaniu. Produkcja hormonów tarczycy rozpoczyna się sygnałem z mózgu. Dokładnie w podwzgórzu wydzielany jest hormon TRH – sygnał który pobudza przysadkę mózgowa do wydzielania hormonu TSH – ten z kolei informuje tarczycę, że powinna wyprodukować określoną ilość hormonów. Wtedy tarczyca produkuje głównie T4 czyli tyroksynę z której powstaje hormon T3 – aktywnie wpływający na metabolizm komórek. Konwersja T4T3 odbywa się m.in. w wątrobie, nerkach, czy jelitach.

Niedoczynność tarczycy

Nieprawidłowe działanie hormonów tarczycy lub ich brak prowadzi do zmniejszenia aktywności metabolicznej w całym ciele – z tego względu może dojść do wielu zaburzeń i niekorzystnych objawów zarówno na poziomie fizycznym jak i psychicznym. Nieefektywna praca tarczycy może prowadzić do jej niedoczynności. Istnieje kilka rodzajów niedoczynności. Najczęstszą jest choroba Hashimoto, w której występuje autoimmunologiczna reakcja organizmu skierowana przeciwko tarczycy. Jednak niezależnie od klasyfikacji niedoczynności  podłoże jest często wspólne. Wydzielanie hormonów ulega zmniejszeniu, ponieważ zredukowaniu uległa produkcja energii w mitochondriach (wiecej na temat tej zalażności w artykule: Tarczyca, mitochondria, a produkcja energii.) Taką korelację uznajemy za reakcję obronną organizmu.

Niedoczynność to stan w którym poziom wytwarzanych hormonów tarczycy jest zbyt niski w stosunku do potrzeb organizmu. Jest to obecnie jeden z najczęstszych problemów zdrowotnych i dotyka on od 4% do 10% populacji, a liczb ta stale wzrasta1. Co powinno nas zaniepokoić?

Objawy niedoczynność tarczycy

Po objawach dość trudno postawić jednoznaczną diagnozę – jeśli proces chorobowy nie jest bardzo mocno nasilony, niezwykle łatwo pomylić go z depresją, co zresztą bardzo często się dzieje. Symptomami, które mogą wskazywać na problemy z tarczycą są:

  • zmęczenie
  • sucha skóra
  • obniżone samopoczucie
  • wahania nastroju
  • wrażliwości na zimno
  • przybieranie na wadze
  • depresja
  • zaparcia
  • nieregularny cykl menstruacyjny

Niestety przyczyny niedoczynności tarczycy nie są przedmiotem zainteresowania medycyny konwencjonalniej i przeważnie jest ona leczona farmakologicznie, nie zawsze jednak odnosi to pożądany skutek. Dlaczego? Ponieważ geneza tej choroby może mieć różne podłoże, a każdy rodzaj niedoczynności wymaga indywidualnego podejścia do pacjenta.

Przyczyny niedoczynności tarczycy:

1. Najczęstszą przyczyną niedoczynności  jest choroba Hashimoto. To choroba autoimmunologiczna związana z układem odpornościowym. W tarczycy zaczyna tworzyć się stan zapalny wywołany atakiem własnych komórek odpornościowych, który w konsekwencji „rozpuszcza” tarczycę. Tutaj zatem pojawia się pytanie co jest przyczyną zaburzonego układu odpornościowego? Niestety dzisiejsza medycyna konwencjonalna nie jest w stanie określić skąd bierze się choroba Hashimoto. Wiadomo jedynie, że jest związana z genetyką, infekcjami oraz stresem. Źle wpływa na nią gluten oraz zespół nieszczelnego jelita.

2. Niedoczynność tarczycy może również wystąpić gdy przysadka mózgowa nie działa właściwe lub gdy występuje problem w podwzgórzu – części podkorowej mózgowia odpowiedzialnej za komunikację układu nerwowego i hormonalnego.

3. Japoński lekarz dr Datis Kharrazian twierdzi, że przyczynami niedoczynności tarczycy mogą być niedobory serotoniny i dopaminy. Wiążą się one z depresją czy apatią. Zaniżone poziomy tych substancji mogą także wpływać na czynność tarczycy lub zakłócać pracę podwzgórza, a to z kolei sprawia, że pojawia się problem w komunikacji między mózgiem a tarczycą, co w konsekwencji skutkuje insulinoodpornością, hipoglikemią czy już rozwiniętą cukrzycą. Pojawia się pytanie: co może być przyczyną takich braków i zaburzeń? Tutaj odpowiedź jest prosta – złe odżywianie i niekorzystnie zbilansowana dieta prowadzące do niedoborów substancji i energii w komórkach.

Warto zwrócić uwagę na inne czynniki mające wpływ na rozwój niedoczynności tarczycy.

  • Zapalenie tarczycy może być spowodowane przewlekłymi infekcjami, infekcjami jelitowymi – szczególnie jeśli zaburzona zostanie flora jelitowa, zanieczyszczeniem środowiska, grzybami i pleśnią czy nietolerancją pokarmową. Może ono uszkodzić podwzgórze i zahamować  przekształcenie hormonu T4 w aktywny T3.
  • Przewlekły stres to problem wielu osób, sam stres w dzisiejszym świecie towarzyszy nam praktycznie codziennie. Może być on powodem podwyższonego poziomu kortyzolu (czyli hormonu stresu produkowanego w nadnerczach), który zaburza prawidłowe funkcjonowanie przysadki mózgowej przez co spada poziom TSH. Podwyższony poziom kortyzolu może powodować również oporność na hormon tarczycy.
  • Nieprawidłowa dieta obciążająca wątrobę – organ który odpowiada za 60% konwersji T4T3
  • Niedobór progesteronu wpływa na zmniejszenie aktywności TPO – enzymu odpowiedzialnego za produkcję hormonów tarczycy w samej tarczycy – tym samym zmniejsza produkcję hormonów tego narządu.
  • Nadmiar estrogenu – dominacja estrogenu występuje przy niedoborze progesteronu i jest przeważnie spowodowany przyjmowaniem środków zawierających estrogeny. Zatem terapia hormonalna czy  pigułki antykoncepcyjne także mogą wpływać na niedoczynność tarczycy.
  • Nadwyżka testosteronu wywołuje u kobiet przekształcanie zbyt dużej ilości T4T3, a także rodzi oporność na hormon tarczycy. Właśnie z tego względu mamy do czynienia z zespołem policystycznych jajników.

Tarczyca produkuje głównie hormon T4, natomiast aktywny hormon T3 powstaje z przekształcenia T4. Konwersja ta jest niezmiernie ważna ponieważ gwarantuje odpowiednią ilość aktywnego T3. Dlatego przed przyjęciem sztucznych hormonów upominajmy się o zbadanie czy przemiana T4T3 zachodzi prawidłowo.

Jeżeli wyniki wskażą, że poziomu T4 jest w normie, a T3 jest niski należy szukać przyczyny np. w problemach mitochondrialnych, stresie nitrozacyjnym, kłopotach z trawieniem i wchłanianiem, niskim poziomem kwasu solnego oraz niedoborach: selenu, cynku, magnezu, czy witaminy B12. Wobec tego jak usprawnić przemianę hormonów tarczycy, a zatem jej pracę? Uzupełniając to co jest potrzebne do zachodzenia przemiany T4T3.

Co jest potrzebne do konwersji hormonów tarczycy?

  • selen
  • cynk
  • witamina D
  • witamina C
  • Witaminy B2, B3, B6
  • adaptogeny np. Rhadiola zmniejszające nadmierny stres
  • preparaty wspomagające pracę wątroby np. kurkuma
  • uzupełnienie mikrobiomu jelit – prebiotykoterapia

Witamina D3

Niezwykle ważna przy chorobach tarczycy okazuje się witamina D3. Jednak trudno dostarczyć odpowiedniej jej ilości z pożywieniem, a nawet ze słońca, ponieważ mamy ograniczony dostęp do odpowiednich promieni słonecznych w godzinach południowych, które najczęściej spędzamy w budynkach pracy czy szkoły. Dlatego coraz więcej osób ma niedobory witaminy D także latem. Aż u 92% chorych na Hashimoto występuje zbyt niski poziom D32, dlatego powinno się ją suplementować zarówno w celach leczniczych jak i profilaktycznie3,4. Witamina D jest niezbędna do aktywacji hormonów tarczycy wewnątrz komórki. Podczas niedoborów D3 możemy mieć objawy niedoczynności nawet przy prawidłowym jej poziomie w wynikach laboratoryjnych.

Selen

Selen ma silne działanie chroniące tarczycę przed wolnymi rodnikami oraz metalami ciężkimi, do tego stopnia, że jego niedobory bywają główną przyczyną w niektórych przypadkach niedoczynności czy Hashimoto.  Często okazuje się, że uzupełnienie niedoboru selenu pomaga leczyć te schorzenia5,6. Braki tego pierwiastka w naszej diecie mogą wynikać z deficytu selenu w glebach, a zatem i w żywności, która na niej rośnie. 

Rola selenu jest bardzo szeroka:

  • Przede wszystkim uczestniczy w metabolizmie hormonów tarczycy  
  • Chroni komórki przed wolnymi rodnikami i stresem oksydacyjnym
  • Uczestniczy w regeneracji witaminy C
  • Jest kofaktorem i wchodzi w skład wielu enzymów:
    5’- dejodazy jodotyroninowej
    peroksydaza glutationowa (GPX1, GPX3, GPX4)
    reduktaza tioredoksynowej (TrxR1)
  • Zapewnia prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego niezwykle istotne przy Hashimoto

Bez tego pierwiastka tarczyca nie może sprawnie funkcjonować. Selen przede wszystkim umożliwia konwersję hormonów z FT4 na FT37. Decydując się na suplementacje selenu warto wybrać skuteczny preparat. Najlepiej przyswajalną formą są: L-selenometionina oraz selenin sodu, co gwarantuje nam szybkie wysycenie organizmu. Znajdziemy je odpowiednio w preparatach Selen MSE – naturalny roślinny preparat pozyskiwany z algi Spiruliny Platensis oraz Selemit MSE. Oba produkty posiadają wysoką jakość, są wolne od glutenu i sztucznych dodatków co jest szczególnie ważne przy chorobach tarczycy. Mogą być spożywane przez wegetarian i wegan.

Cynk

Kolejnym niezbędnym pierwiastkiem dla tarczycy jest cynk, który oddziałuje na dwa sposoby.  Z jednej strony bierze udział w tworzeniu hormonów tarczycy, z drugiej zaś przy zbyt niskim poziomie hormonów tarczycy cynk nie może być przyswojony8. Zdarza się, że zdiagnozowana niedoczynność ustępuje po uzupełnieniu niedoboru cynku9,10.
Cynk wspomaga działanie układu odpornościowego, a więc może obniżać poziom przeciwciał tarczycy. Ponadto wraz z selenem, cynk przyczynia się do działania enzymu 5’-dejodazy.

Omega 3

Podczas chorób tarczycy powinniśmy zwrócić szczególną uwagę na zapobieganie wystąpienia reakcji autoimmunologicznych. Z nadczynności nie daleka droga do choroby autoagresywnej – Hashimoto. Bardzo skuteczną terapią w chorobach autoimmunologicznych jest suplementacja kwasami omega 3. Zdarza się nawet całkowita remisja autoimmunologicznych chorób tarczycy tylko dzięki omega 311. Badania dowodzą, że uzupełnienie niedoborów tych kwasów znacznie zmniejsza albo nawet całkowicie znosi choroby z autoagresją12,13,14.

Niezwykle istotne podczas suplementacji omega 3 jest unikanie ryzyka wprowadzenia do organizmu metali ciężkich, które mogą uszkodzić tarczycę. Dlatego suplement powinien być najwyższej jakości, pozyskany z małych ryb dalekomorskich i dokładnie oczyszczony (więcej na temat dobrych źródeł omega 3 w artykule: spożywanie ryb).

Druga część składowa terapii dotyczy zmian w trybie życia: odpowiedniej diety, wypoczynku nocnego, czy aktywności fizycznej, które są równie istotne w terapi tarczycy.

  1. Szwajkosz. K, Wawryniuk. A, Sawicka. K.: Niedoczynność tarczycy jako skutek przewlekłego autoimmunologicznego zapalenia gruczołu tarczowego. Journal of Education, Health and Sport. 2017;7(5):41-54
  2. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21751884
  3. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24563883
  4. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23894780
  5. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11932302
  6. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23046013
  7. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9096850
  8. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3746228/
  9. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10201332
  10. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2142391
  11. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17014011
  12. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17014011
  13. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17875549
  14. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12480795