Zgodnie z najnowszym raportem z 2024 roku w Australii do trzech najczęstszych przyczyn uszkodzenia wątroby należą paracetamol, antybiotyki oraz ziołowe suplementy diety ¹. Tak, dobrze przeczytałeś. Lista top 3 nie obejmuje alkoholu (co nie oznacza, że możemy korzystać z tej używki bez umiaru). Okazuje się, iż nie wszystkie ziołowe suplementy diety są absolutnie bezpieczne dla naszego zdrowia. Jak zwykle – to dawka czyni truciznę. Które spośród popularnych roślinnych preparatów wymagają zachowania szczególnej ostrożności podczas stosowania? Odpowiedź znajdziesz w naszym dzisiejszym artykule.

We współczesnym świecie, gdzie niezliczone suplementy diety, preparaty witaminowe i mineralne oferują naturalne rozwiązanie dla naszych problemów zdrowotnych, łatwo zapomnieć o potencjalnym niebezpieczeństwie, jakie wiąże się z nieprawidłowym doborem substancji czynnych lub stosowaniem. Szczególnie substancje stymulujące, jak chociażby efedra, o której opowiemy sobie poniżej, kryją w sobie zagrożenia dla naszego zdrowia i przy niewłaściwym stosowaniu mogą wywołać poważne uszkodzenia zdrowia. Poniżej znajdziesz wyszczególnienie różnych preparatów roślinnych, przy których stosowaniu należy zachować szczególną ostrożność².

Substancje roślinne o groźnych skutkach ubocznych

Pluskwica groniasta

Black cohosh (Cimicifugaracemosa, Actaearacemosa) w medycynie naturalnej przez wieki stosowano przy leczeniu malarii, problemów ginekologicznych, zaburzeniach pracy nerek, a nawet reumatyzmie. Jednak współczesne obserwacje wskazują, iż stosowanie tej rośliny może prowadzić do klinicznego uszkodzenia wątroby, które przejawia się poprzez podwyższenie poziomu markerów wątrobowych i wzrost poziomu cholesterolu. Pierwsze objawy związane ze stosowaniem pluskwicy stają się dostrzegalne już od 2 do 12 tygodni od rozpoczęcia suplementacji. Najczęściej obserwuje się przy tym łagodne symptomy, które ustępują wraz z odstawieniem pluskwicy. Zlekceważone – mogą zakończyć się koniecznością przeszczepu wątroby³.

Katalog roślin stosowanych w ziołolecznictwie klasyfikuje pluskwicę groniastą do kategorii A: dobrze udokumentowane przypadki klinicznego uszkodzenia wątroby.

Tamaryndowiec malabarski

Znany również jako Garcinia cambogia to owoc tamaryndowca, azjatyckiej rośliny, leczniczej, która w ostatnich latach zyskała na popularności jako „skuteczny środek na odchudzanie”. Jednak nieostrożne stosowanie produktów z tamaryndowcem może zdaniem uczonych powodować ciężkie uszkodzenia wątroby. Garcinię kojarzy się też z zespołem serotoninowym oraz rabdomiolizą (rozkładem mięśni poprzecznie prążkowanych). Prawdopodobieństwo uszkodzenia wątroby z powodu przyjmowania wyciągu z tamaryndowca szacuje się na około 1:10.000. Dolegliwości wątrobowe pojawiają się zazwyczaj od 1 do 4 tygodni od rozpoczęcia suplementacji i przybierają postać nadmiernego zmęczenia, mdłości, zażółcenia skóry oraz podwyższonego poziomu aminotransferazy we krwi^{4, 5,6}.

Katalog roślin stosowanych w ziołolecznictwie klasyfikuje tamaryndowiec malabarski jako kategorię B: raczej rzadkie przypadki klinicznego uszkodzenia wątroby.

Wyciąg z zielonej herbaty

Niepoddane fermentacji suszone liście Cameliasinensisz pewnością znasz pod nazwą zielona herbata. O ile picie zielonej herbaty w formie naparu kojarzone jest z jednoznacznym pozytywnym wpływem na nasze zdrowie, głównie dzięki wysokiej zawartości katecholi, które nadają temu rodzajowi herbaty silne właściwości antyoksydacyjne. Konsumpcja naparu z niefermentowanych liści Cameliasinensis wiąże się z udowodnionym naukowo zapobieganiem powstawaniu nowotworów oraz profilaktyką chorób serca i układu krążenia. Jednocześnie regularne popijanie zielonej herbaty kojarzone jest ze stymulowaniem utraty wagi. Ze względu na tak pozytywne właściwości Cameliasinensisw ostatnich latach ogromną popularność zyskały preparaty z wyciągiem z tej rośliny. Maksymalna tolerowana dawka dobowa ekstraktu z zielonej herbaty to 9,9 g, co odpowiada 24 filiżankom naparu. Ponieważ rzadko kto jest w stanie wypić aż tyle herbaty, standardowo parzona zielona herbata nie jest kojarzona z uszkodzeniami wątroby. Wręcz na odwrót – jej regularna konsumpcja może obniżać poziom wątrobowych parametrów ALT oraz AST. Inaczej wygląda to w przypadku długookresowego przyjmowania wyciągu z zielonej herbaty, na przykład jako składnika preparatów na odchudzanie. Literatura opisuje wiele przypadków wystąpienia uszkodzeń wątroby po upływie od 1 do 6 miesięcy stosowania tego suplementu diety. Zdaniem badaczy, przynajmniej za część przypadków uszkodzenia wątroby może odpowiadać mutacja genetyczna^7,8,9,10.

Naukowcy ostrzegają przy tym przed wznowieniem kuracji wyciągiem z C.Sinensis przy uszkodzeniu wątroby, do którego doszło już wcześniej w wyniku stosowania tego suplementu diety. Zlekceważenie tego uszkodzenia może zakończyć się nawet koniecznością transplantacji wątroby.

Katalog roślin stosowanych w ziołolecznictwie klasyfikuje wyciąg z zielonej herbaty do kategorii A: dobrze udokumentowane przypadki klinicznego uszkodzenia wątroby.

Tarczyca bajkalska

Pochodząca z Chin tarczyca bajkalska (Scutellariabaicalensis) oraz jej amerykańska siostra tarczyca bocznokwiatowa (Scutellarialateriflora) to roślina, której suszone liście i łodygi stosuje się jako naturalny środek przeciwko stanom lękowym oraz bezsenności. Tarczycę bajkalską wykorzystuje się też od wieków przy łagodzeniu objawów stresu, stanach nadmiernej nerwowości i wewnętrznego niepokoju, zaburzeniach menstruacji, problemach trawiennych oraz dla regulacji pracy nerek. Podstawowy mechanizm działania tarczycy bajkalskiej / bocznokwiatowej wiąże się z jej funkcją agonisty receptorów kwasu gamma-aminomaslowego (GABA). Wprawdzie w literaturze można znaleźć opisy przypadków uszkodzenia wątroby w wyniku stosowania tarczycy, jednak większość z nich uwzględnia preparaty kombinowane, a nie samą tarczycę bajkalską. Najczęściej stany zapalne wątroby oraz żółtaczka pojawiały się w okresie od 1 do 3 miesięcy od rozpoczęcia stosowania preparatów z tarczyca bajkalską/ bocznokwiatową^11,12. Jak podkreślają autorzy pewnej pracy przeglądowej z 2021 roku, wyciąg z tarczycy bajkalskiej może nasilać działanie niektórych leków (na przykład metforminy, leku stosowanego przy cukrzycy, co może grozić niebezpiecznymi stanami hipoglikemii¹³).

Katalog roślin stosowanych w ziołolecznictwie klasyfikuje tarczycę bajkalską / bocznokwiatową do kategorii B: raczej rzadkie przypadki klinicznego uszkodzenia wątroby.

Dziurawiec

Dziurawiec (lac. Hypericum) to zioło cenione w medycynie naturalnej od wielu wieków. Popularne szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Jednak przyjmując suplementy z dziurawcem uważaj na zwiększoną wrażliwość skóry na słońce (fototoksyczność) oraz na możliwe reakcje krzyżowe z innymi lekami, szczególnie z antydepresantami – inhibitorami MAO-I, które mogą doprowadzić do niebezpiecznego zespołu serotoninowego. Jednocześnie dziurawiec osłabia też działanie leków przeciwzakrzepowych, antykoncepcyjnych oraz immunosupresyjnych. Ponadto autorzy publikacji z 2022 roku ostrzegają przed łączeniem wyciągu z Hypericum z lekami, które szczególnie obciążają nasz system detoksu P450. W opinii uczonych dziurawca nie należy stosować między innymi w połączeniu z inhibitorami proteazy (HIV), cyklosporyną, oksykodonem, warfaryną, imatinibem (lekiem stosowanym przy terapii nowotworów) ¹⁴.

Żywokost

Symphytum L. to roślina, której medycyna ludowa przypisuje zdolność stymulowania wzrostu tkanki kostnej i tkanki łącznej, czyniąc z niej cenny środek przy złamaniach, bólu mięśni oraz zranieniach. Okłady z żywokostu stosowano już w starożytnym Rzymie, aby przyspieszyć gojenie ran u żołnierzy. Roślina ta cechuje się szczególnie wysoką zawartością kwasu rozmarynowego. Jednak, jak ostrzegają współczesne publikacje naukowe, przyjmowanie żywokostu może okazać się niebezpieczne dla zdrowia¹⁵. Chodzi o to, iż żywokost może wykazywać działanie kancerogenne oraz toksyczne wobec wątroby¹⁶. Szczególne zagrożenie dla naszego zdrowia stanowią ukryte w żywokoście alkaloidy. Dlatego też współcześni badacze pracują nad opracowaniem procesu chemicznego oczyszczania żywokostu celem zwiększenia bezpieczeństwa jego stosowania przy zachowaniu bezcennych właściwości leczniczych tej rośliny¹⁷. W większości krajów wewnętrzne stosowanie żywokostu nadal pozostaje oficjalnie zabronione¹⁸, natomiast w sprzedaży można znaleźć maści i żele zawierające wyciąg z Symphytum L. Planując ich stosowanie, koniecznie zasięgnij porady lekarza.

Ziele przęśli

W naszym wykazie potencjalnie niebezpiecznych ziół nie sposób pominąć Ma-huang (Ephedrasinica) znany pod nazwą efedra lub przęśl, który w ostatnim czasie zdobywa coraz większą popularność na Tik-Toku. Medycyna Wschodu ceni efedrę za jej właściwości antyastmatyczne oraz pobudzające. Współcześnie Ma-huang zyskuje też na popularności jako monopreparat lub składnik złożonych preparatów na odchudzanie. Jednak zawarte w tej roślinie alkaloidy (głównie efedryna oraz śladowe ilości pseudoefedryny) stanowią poważne zagrożenie dla naszej wątroby¹⁹. O ile Ma-huang stosowano już wieki temu przeciwko astmie (miedzy innymi poprzez rozszerzanie oskrzeli i redukcję sekrecji śluzu), przeziębieniom oraz gorączce, naukowcy ostrzegają, iż roślina ta stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia naszej wątroby, układu naczyniowego²⁰ , a nawet układu krążenia i może wywoływać tachykardię, arytmię oraz zwiększać ryzyko zawału serca)²¹.

Dodatkowo, autorzy pracy przeglądowej z 2012 roku podkreślają, iż hepatotoksyczność efedry/przęśli ulega nasileniu w połączeniu z alkoholem, czekoladą, produktami zawierającymi kofeinę, a także niektórymi lekami²². Jest to szczególnie istotna informacja, gdyż efedrę chętnie kombinuje się z kofeiną dla nasilenia jej działania pobudzającego oraz termogenicznego²³. Tymczasem w opinii uczonych, mimo tak kuszącego działania, dla własnego bezpieczeństwa lepiej zrezygnować z przyjmowania suplementów zawierających efedrę i/lub efedrę w połączeniu z kofeiną. W Polsce można kupić zarówno nasiona efedry oraz preparaty z zawartością efedryny oraz i pseudoefedryny, podczas gdy amerykańska FDA zakazała sprzedaży produktów na bazie efedry / Ma-huang już w 2004 roku. Osobom, które cierpią z powodu dolegliwości wątrobowych stanowczo odradzamy stosowanie tego typu preparatów.

Reklama

Miedź MSE dr Enzmann Sprawdź

Potas MSE Sprawdź

Witamina B3 MSE Sprawdź

ADEK-Intercell® Sprawdź

B-Komplex MSE Sprawdź

Suplementy witaminowe, na które należy uważać

Spośród suplementów witaminowych szczególną uwagę zwracaj na przestrzeganie zalecanych przez producenta oraz organy służby zdrowia dawek dziennych w przypadku:

• witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: witaminy A, D oraz E – ich przedawkowanie może wynikać nie tylko z powodu krótkookresowego przyjmowania zbyt wysokich dawek, lecz stanowić też wynik chronicznego, niekontrolowanego stosowania w długim okresie. Przykładowo nadmiar witaminy A może prowadzić do poważnych problemów skórnych, u małych dzieci nieodpowiednie dawkowanie witaminy A jest toksyczne!²⁶. Szkodliwe może być też przyjmowanie wysokich dawek witaminy D, w szczególności odnosi się to do nerek²⁷. Beta-karoten z żywności sam w sobie nie jest niebezpieczny, jednak w zbyt wysokich ilościach, szczególnie w połączeniu z mutacją zakłócającą konwersję beta-karotenu do witaminy A może spowodować zażółcenie skóry, przypominające żółtaczkę.
• suplementów z potasem – przedawkowanie potasu może doprowadzić do hiperkaliemii, która zakłóca rytm pracy serca.
• miedzi – przedawkowanie tego pierwiastka, który w występuje w dużych ilościach także w naturalnych produktach spożywczych, może prowadzić do uszkodzenia wątroby.
• ostrożności wymaga też przyjmowanie witaminy B6, szczególnie jako pirydoksyny. Nadmiar witaminy B6 może powodować uszkodzenia włókien nerwowych (neuropatię), co objawia się drętwieniem i/lub utratą czucia, szczególnie w dłoniach lub nogach i stopach.
• wysokie dawki niacyny, ale nie amidu niacyny czyli amidu kwasu nikotynowego, bywają stosowane jako środek obniżający poziom cholesterolu oraz trójglicerydów we krwi. Jednak preparaty z tą postacią witaminy B3 mogą powodować zaczerwienienie skóry (red flush), uporczywe swędzenie, a w rzadkich przypadkach uszkodzenia wątroby²⁸.

Bez względu na substancję czynną, szczególną ostrożność zachowaj stosując preparaty u dzieci oraz osób starszych!