Witamina C – niezbędny element odporności

W jaki sposób witamina C wspiera nasz układ immunologiczny? Czy może zwiększyć naszą barierę ochronną przed wirusami?

Witamina C – niezbędny element odporności

Witamina C to antyoksydant, po który sięgamy w pierwszej kolejności podczas infekcji oraz profilaktycznie w okresie wzmożonych przeziębień. I słusznie! Wiele badań potwierdza jej wpływ na odporność. To jednak nie wszystko, witamina C odgrywa ważną rolę w wielu różnych procesach w całym ciele – od pomocy w infekcjach po wsparcie nadnerczy w stresie.

Witamina C, inaczej kwas L-askorbinowy jest rozpuszczalna w wodzie, a zatem bezpieczna w stosowaniu, gdyż jej ewentualny nadmiar usuwany jest wraz z moczem. Wykazuje działanie przeciwzapalne, wpływa na zdrowie skóry i kości. Pomaga utrzymać dobry nastrój, uczestnicząc w wytwarzaniu hormonów i neuroprzekaźników. Jest pomocna przy całej gamie problemów zdrowotnych, takich jak wysokie ciśnienie krwi, stany zapalne, schorzenia wątroby, otyłość, a nawet udar i miażdżyca1,2.

Witamina C jest jednym z najskuteczniejszych przeciwutleniaczy we krwi, dzięki zdolności do wychwytywania szerokiego spektrum reaktywnych form tlenu1,2. Chroni komórki i mitochondria przed wolnymi rodnikami i stresem oksydacyjnym. Ponadto uczestniczy w szeregu mechanizmów odpornościowych.

Powody, dla których witamina C nazywana jest „witaminą odporności”.

Układ odpornościowy to sieć wielu powiązań i zależności. Tworzą ją wyspecjalizowane narządy, tkanki, komórki, białka i związki chemiczne, które ewoluowały wraz z człowiekiem w celu ochrony przed szeregiem patogenów, takich jak bakterie, wirusy, grzyby i pasożyty3.

Układ odpornościowy dzieli się na wrodzony – pierwsza linia obrony w postaci m.in.: skóry, błon śluzowych i wytwarzanych przez nie substancji bakteriobójczych, oraz adaptacyjny – który rozpoznaje antygeny przez przeciwciała i receptory komórek. Ponad pół wieku badań wykazano, że witamina C odgrywa kluczową rolę w różnych aspektach układu odpornościowego4,5. Mobilizuje go do walki z infekcjami, wspierając różne funkcje komórkowe6:

  • Witamina C pomaga stymulować produkcję białych krwinek (m.in limfocytów B i T), które pomagają chronić organizm przed infekcją7.
  • Witamina C gromadzi się w dużych ilościach w komórkach odpornościowych i pomaga im skuteczniej działać. Może nasilać chemotaksję – przyciąganie patogenów, aby następnie komórki mogły je pochłonąć i zwalczyć. 
  • Aktywuje komórki do wytwarzania reaktywnych form tlenu, które mogą niszczyć bakterie i wirusy.
  • Wspomaga proces apoptozy i usuwania martwych komórek, aby nie doszło do zakażenia i rozwoju stanów zapalnych.
  • Witamina C jest niezbędną częścią systemu obronnego skóry. Jest aktywnie transportowana do jej komórek, gdzie może działać jako przeciwutleniacz i pomaga wzmocnić barierę nabłonków również dróg oddechowych i jelit8.

Niedobór witaminy C i osłabienie odporności działają na zasadzie sprężenia. Braki witaminy C powodują upośledzenie odporność i większą podatność na infekcje. Z kolei infekcje znacząco obniżają poziom witaminy C z powodu nasilonego stanu zapalnego i większego zapotrzebowania metabolicznego9,10,11.

Niedobór witaminy C – kogo dotyczy?

Niedobór witaminy C osłabia funkcje odpornościowe i zwiększa ryzyko infekcji, dlatego jej uzupełnianie stanowi pierwszą pomoc w zapobieganiu przeziębieniom. Badania epidemiologiczne wykazały, że niedobór witaminy C, czyli poziom witaminy C w osoczu poniżej 11 μmol / litr, jest powszechny nawet w krajach rozwiniętych i stanowi czwarty wiodący niedobór składników odżywczych w Stanach Zjednoczonych12. Nasz organizm nie ma zdolności do wytwarzania ani magazynowania witaminy C. Z tego względu konieczne jest regularne jej przyjmowanie w celu zapobiegania niedoborom.

Istnieje wiele przyczyn takiego stanu i nie są one, jak dawniej, spowodowane brakiem dostępu do odpowiedniej żywności. Obecnie to raczej nasze niewłaściwe wybory żywieniowe winne są deficytom, ale także inne czyhające na nas utrudnienia wynikające z obecnego stylu życia. Przede wszystkim czynniki, które zwiększają zapotrzebowanie na mikroelementy np. stres, wysokoprzetworzona dieta, palenie tytoniu i nadużywanie alkoholu, choroby, narażenie na zanieczyszczenia i dym13,14. Również proces starzenia może być przyczyną niedoborów witaminy C i osłabionej odporności, dlatego osoby po 65 roku życia są bardziej narażone na ryzyko infekcji i zakażenia np. wirusem grypy15.

Witamina C moduluje odporność

Krwinki odpornościowe takie jak leukocyty (granulocyty obojętnochłonne i monocyty), limfocyty B i T oraz neutrofile, gromadzą duże ilości witaminy C, co wskazuje na jej ważną funkcję w tych komórkach16. Witamina C skraca czas trwania i zmniejsza nasilenie przeziębienia i jego symptomów17,18,19. Podawanie witaminy C podczas przeziębienia zmniejszyło spadek jej poziomu leukocytach, co sugeruje, że jej stosowanie może być korzystne dla procesu powrotu do zdrowia20.

Jednym z objawów niedoboru witaminy C jest zwiększona podatność na infekcje, szczególnie dróg oddechowych21. W jednym z badań, podanie witaminy C pacjentom z ostrymi infekcjami układu oddechowego przywracało jej prawidłowy poziom w osoczu i zmniejszało nasilenie objawów ze strony układu oddechowego22.

Szeroka metaanaliza badań z udziałem ponad 11 000 uczestników wykazała, że ​​suplementacja witaminy C w dawkach 200 mg dziennie skutecznie zmniejsza nasilenie i czas trwania przeziębienia, a także częstość zachorowań. Suplementacja witaminą C wśród dorosłych skróciła czas trwania ich przeziębienia o 8%, a u dzieci o 14%, czyli około jednego dnia23. Działanie witaminy C było szczególnie widoczne u osób narażonych na stres i wysiłek fizyczny np. sportowców24. Nasilenie przeziębienia zostało zmniejszone o połowę dzięki regularnemu przyjmowaniu witaminy C24.

Witamina C, a infekcje wirusowe

Witamina C może zwiększać aktywność białych krwinek, a nawet hamować namnażanie wirusów25,26.

Widoczne jest to zwłaszcza u osób palących tytoń. Jak powszechnie wiadomo jest to czynnik osłabiający odporność i zwiększający podatność na infekcje wirusowe25,26, a witamina C może odgrywać u tych osób ważną rolę ochronną. Dowiedziono, że witamina C zmniejsza ryzyko infekcji wirusowych u palaczy i osób narażonych na ekspozycję na dym. Nawet u biernych palaczy suplementacja witaminą C znacznie zmniejszyła poziom stresu oksydacyjnego27, co wiąże się z silniejszą barierą ochronną i mniejszym ryzykiem infekcji. Ponadto narażenie na choroby dróg oddechowych jest znacznie wyższe u osób z obniżonym stężeniem witaminy C w osoczu, ale ryzyko to maleje, kiedy uzupełnimy jej poziom28.