NAD+ ze względu na swoje kluczowe role w metabolizmie komórkowym jest uważany za jeden ze składników długowieczności. Jego poziom spada wraz z wiekiem, co sprzyja rozwojowi niektórych chorób i spadku funkcji organizmu. W jaki sposób można naturalnie podwyższyć poziom NAD+ w organizmie i dlaczego warto o to zadbać?
Czym jest NAD⁺ i dlaczego jest tak ważny dla naszego zdrowia?
NAD+ (dinukleotyd nikotynamidoadeninowy) to niezwykle ważny koenzym pełniący kluczową rolę w procesach redoks, metabolizmie energetycznym i komórkowym. Ponadto, jest wykorzystywany jako substrat dla nawet 500 enzymów regulujących procesy komórkowe, takie jak naprawa DNA, kontrola ekspresji genów, funkcje komórek odpornościowych czy odpowiedź na stres oksydacyjny1
Rola NAD⁺ w metabolizmie energetycznym
Dzięki swojej unikalnej strukturze NAD+ przechodząc z formy utlenionej do zredukowanej (NADH) pełni rolę przenośnika elektronów w łańcuchu oddechowym – szeregu reakcji w wyniku, których powstaje ATP stanowiące podstawową jednostkę energii niezbędnej do prawidłowej pracy organizmu. Szacuje się, że nawet 70% całej puli NAD(H) w organizmie może znajdować się w mitochondriach, będących centrami energetycznymi komórek1.
NAD⁺ a procesy starzenia się komórek
NAD+ jako niezbędny kofaktor pracy licznych enzymów (np. sirtuiny, CD38, PARP), pośrednio i bezpośrednio wpływa na kluczowe funkcje komórek – m.in. procesy ich starzenia się, naprawę DNA, szlaki metaboliczne, pracę komórek odpornościowych – niezbędne do utrzymania homeostazy metabolicznej i prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wraz z wiekiem obserwowany jest stopniowy spadek poziomu NAD+ w komórkach i tkankach, w którym naukowcy dopatrują się przyczyny występowania niektórych chorób związanych z wiekiem, w tym spadku funkcji poznawczych, chorób metabolicznych, sarkopenii i niektórych nowotworów2.
Dieta a poziom NAD⁺: jakie produkty spożywcze mogą pomóc?
Uzupełnienie niedoborów NAD+ nie jest łatwe – związek ten charakteryzuje się niską biodostępnością z diety i w swojej utlenionej formie nie przechodzi przez błony komórkowe. Brak możliwości bezpośredniej suplementacji NAD+ może jednak rozwiązać przyjmowanie jego prekursotów, takich jak witamina B3 (niacyna), tryptofan, NMN (nikotynamid mononukleozyd) i NR (nikotynamid rybozyd)3,4.
Pokarmy bogate w prekursory NAD
Zazwyczaj myśląc o niedoborach, najlepszym naturalnym sposobem na ich uzupełnienie wydaje się być wprowadzenie do diety składników bogatych w daną substancję. Obecność prekursorów NAD+ takich jak NMN i NR wykazano m.in. w:
- niektórych warzywach (edamame, awokado, brokuły, ogórek, kapusta, pomidor),
- mięsie i owocach morza,
- grzybach,
- mleku i przetworach mlecznych4.
Ich zawartość w pokarmie nie została jednak jeszcze w pełni poznana, a wyniki opublikowanych badań wskazują na niskie poziomy – najlepszym źródłem NMN jest edamame (0,47-1,88 mg/100 g), a NR mleko krowie (0,5-3,6 μM)4. Z tego względu obecnie największą popularnością cieszy się suplementacja prekursorów NAD+ w postaci kapsułek lub proszków, których dawkowanie sięga 100-1000 mg/dzień3,4.
Znaczenie tryptofanu i witaminy B3 w diecie
Alternatywnym substratem do produkcji NAD+ może być także tryptofan – aminokwas obecny m.in. w piersi z kurczaka, ziarnach słonecznika, orzechach ziemnych, orzechach nerkowca, jajach, tuńczyku, kakao i pełnoziarnistym pieczywie. Związek ten nie tylko wspiera produkcję NAD+, ale jest także niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, uczestnicząc w szlakach syntezy serotoniny i melatoniny5.
Innym ważnym prekursorem NAD+ obecnym w diecie jest witamina B3 (niacyna), która uczestniczy w regulacji poziomu cholesterolu, redukując ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, a dzięki zdolności do przenikania bariery krew-mózg może także chronić komórki układu nerwowego przed wolnymi rodnikami. Bogatymi źródłami niacyny są mięso (drobiowe, wieprzowe) i przetwory mięsne, w mniejszych stężeniach obecna jest także w produktach roślinnych, takich jak: orzechy i nasiona, rośliny strączkowe, produkty zbożowe6,7.
Post przerywany: wpływ na poziom NAD⁺ i procesy starzenia
Naturalną metodą zwiększenia poziomu NAD+ może być nie tylko dostarczenie jego prekursorów z dietą, ale także post przerywany. Korzyści zdrowotne wynikające z czasowego powstrzymywania się od przyjmowania pokarmów doceniane były już w czasach starożytnych, a wyniki badań z ostatnich lat potwierdzają, że mogą one obejmować także pobudzenie produkcji NAD+8.
Korzyści zdrowotne wynikające z postu przerywanego
Liczne badania wskazują na pozytywny wpływ postu przerywanego nie tylko w odchudzaniu, ale także poprawie wrażliwości tkanek na insulinę, tłumieniu genów odpowiadających za rozwój nowotworów, chorób układu sercowo-naczyniowego i chorób metabolicznych oraz spowalnianiu procesów starzenia się organizmu. Jak wskazują naukowcy, post przerywany pobudza szlaki metaboliczne związane m.in. z odmładzaniem i utrzymywaniem komórek w dobrej kondycji7,8.
Mechanizmy działania postu przerywanego na poziom NAD⁺
Wpływ postu przerywanego na metabolizm komórkowy obejmuje między innymi przełączenie się komórek z metabolizmu glukozy na utlenianie kwasów tłuszczowych i zużywanie ketonów. Uruchamiane w tym celu szlaki metaboliczne aktywują enzymy, wykorzystujące NAD+ jako substrat, co prowadzi do pobudzenia jego produkcji w odpowiedzi na zwiększone zapotrzebowanie4,9.
Ćwiczenia fizyczne jako naturalny sposób na zwiększenie NAD⁺
Inną metodą na naturalne pobudzenie produkcji NAD+ jest aktywność fizyczna. Badania w modelach zwierzęcych oraz z udziałem ludzi potwierdzają, że ćwiczenia fizyczne pobudzają w mięśniach szkieletowych ekspresje NAMPT – enzymu odpowiedzialnego za syntezę NMN i pełniącego kluczową rolę w produkcji NAD+. Wynika to między innymi z roli NAD+ w produkcji energii w mitochondriach – jej wzmożone wykorzystywanie podczas intensywnego wysiłku prowadzi do konieczności przyśpieszenia procesów produkcji ATP9.
Rodzaje ćwiczeń sprzyjających podniesieniu poziomu NAD⁺
Badania nad rolą ćwiczeń w podniesieniu poziomu NAD+ wskazują, że korzystny może być zarówno trening aerobowy, jak i siłowy. Warto więc wybrać rodzaj aktywności fizycznej pasującej do twoich upodobań9. Bodo Kukliński w swojej książce podkreśla jednak, że:
„Ruch jest najskuteczniejszy, gdy odbywa się na świeżym powietrzu. Ma to swoją przyczynę: tlen uniemożliwia przyłączanie się NO do mitochondriów. Osoby, których to dotyczy, często odczuwają zmniejszenie dolegliwości, gdy ćwiczą na dworze”7.
Podsumowanie: porównanie skuteczności naturalnych metod z suplementacją NAD⁺
Naturalne metody zwiększenia produkcji NAD+ niosą za sobą liczne korzyści – nie tylko stanowią skuteczny sposób na podniesienie poziomu NAD+, ale stanowią także element zdrowego stylu życia, pozwalającego na utrzymanie organizmu w jak najlepszym zdrowiu. Zdrowa i zbilansowana dieta, post przerywany oraz ćwiczenia fizyczne zmniejszają ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, metabolicznych (w tym cukrzycy) oraz holistycznie poprawiają nasze zdrowie sprzyjając długowieczności. Warto je wprowadzić do swojej codzienności, niezależnie od ich wpływu na poziom NAD+7,9. Suplementacja prekursorów NAD+ w postaci kapsułek lub proszków pozwala dostarczyć organizmowi większe ilości składnika, a wyniki badań klinicznych wskazują na korzystne efekty zdrowotne. Wciąż jednak zagadką jest ich faktyczna biodostępność oraz długofalowe bezpieczeństwo stosowania ich w wysokich dawkach, przez okres dłuższy niż kilka miesięcy2.
Bibliografia
- Zapata-Perez R, Wanders RJA, van Karenbeek CDM, Houtkooper RH. NAD+ homeostasis in human health and disease. EMBO Molecular Medicine 2021; 13: e13943.
- Covarrubias AJ, Perrone R, Grozio A, Verdin E. NAD+ metabolism and its role in cellular processes during aging. Nature Reviews: Molecular Cell Biology 2021; 22: 119-141.
- Freeberg KA, Udovich CC, Martens CR i wsp. Dietary supplementation with NAD+-boosting compounds in humans: current knowledge and future directions. The Journals of Gerontology, Series A: Biological Sciences and Medical Sciences 2023; 78(12): 2435–2448.
- Alegre GFS, Pastore GM. NAD+ precursors nicotinamide mononucleotide (NMN) and nicotinadmide riboside (NR): potential dietary contribution to health. Current Nutrition Reports 2023; 12: 445-46
- Soh NL, Waler G. Tryptophan and depression: can diet alone be the answer? Acta Neuropsychiatrica 2011;23: 3-11.
- MacKay D, Hathcock J, Guarneri E. Niacin: chemical form, bioavailability, and health effects. Nutrition Reviews 2012; 70(6): 357-366.
- Kukliński B, Schemionek A. Medycyna Mitochondrialna. Wydawnictwo Vital, Białystok 2023.
- Dongran RA, Mardiana M, Huang C-Y, Situmorang JH. Boosting NAD+ levels through fasting to aid in COVID-19 recovery. Frontiers in Immunology 2024; 15: 1319106.
- Poljsak B, Kovac V, Milisav I. Healthy lifestyle recommendations: do the beneficial effects originate from NAD+ amount at the cellular level? Oxidative Medicine and Cellular Longevity 2020; 8819627.