Cukrzyca, jako przewlekła choroba metaboliczna, wpływa na wiele aspektów zdrowotnych. Szacuje się, że choroba dotyczy ponad 8% procent populacji światowej, zaś w Polsce cierpią na nią ponad 2 miliony osób. Liczby te zwiększają się z roku na rok. Według prognoz, do 2030 roku aż 10% ludności w Polsce będzie chorych na cukrzycę. Jednym z pierwszych objawów, które wskazują na rozwój choroby, są zmiany skórne towarzyszące cukrzycy. Warto zatem przyjrzeć się najczęstszym objawom skórnym, ich przyczynom oraz sposobom leczenia i profilaktyki.

Cukrzyca: przyczyny, rodzaje, przebieg

Cukrzyca jest złożoną chorobą metaboliczną, charakteryzującą się wysokim poziomem glukozy we krwi. Jest on spowodowany niedoborem insuliny lub brakiem wrażliwości receptorów obwodowych na insulinę. Powoduje to zaburzenia przemian biochemicznych organizmu. Na rozwój cukrzycy wpływa wiele czynników, zarówno genetycznych, jak i środowiskowych. Wyróżnia się dwa typy cukrzycy.

Cukrzyca typu 1 rozwija się najczęściej u dzieci i młodych dorosłych. Zauważalne są tutaj predyspozycje genetyczne. Głównym czynnikiem rozwoju choroby jest autoimmunologiczne zapalenie trzustki, przez co organizm traci zdolność samodzielnej produkcji insuliny.

W przypadku wystąpienia cukrzycy typu 2 duże znaczenie odgrywa niekorzystny styl życia, czyli nabyta otyłość, niezdrowa dieta, brak aktywności fizycznej. Ryzyko rośnie wraz z wiekiem, jest większe u osób z cukrzycą w rodzinie w wywiadzie medycznym. W przypadku cukrzycy tego typu występuje insulinooporność. Organizm nie jest w stanie skutecznie wykorzystać insuliny, przez co rośnie poziom cukru we krwi i rozwija się hiperglikemia. U osób z cukrzycą typu II częstą przyczyną dalszego rozwoju choroby jest stres nitrozacyjny i zaburzenia funkcjonowania mitochondriów. Nadmierne stężenie węglowodanów we krwi powoduje zwiększenie magazynowania trójglicerydów w mięśniach, działa natomiast hamująco na poszczególne etapy łańcucha oddychania komórkowego. Następuje zmniejszenie wydajności syntezy ATP, co bezpośrednio przekłada się na spadek wydajności pracy mitochondriów. Więcej na temat cukrzycy w kontekście choroby o podłożu mitochondrialnym pisze dr Kuklinski w artykule Cukrzyca typu 2 oraz zespół metaboliczny – forma cytopatii mitochondrialnej.

Przyczyny występowania zmian skórnych u chorych na cukrzycę

Stan skóry bardzo często świadczy o wewnętrznym dobrostanie lub chorobie organizmu. Niektóre towarzyszące objawy skórne pojawiają się już w zaawansowanej fazie choroby, inne zaś mogą wystąpić przed diagnozą i pomóc we właściwym rozpoznaniu jednostki chorobowej. Dlaczego diabetycy muszą mierzyć się nie tylko z samą chorobą, ale także z problemami skórnymi?

Rozwój cukrzycy ciągnie za sobą szereg zmian w działaniu organizmu. Przede wszystkim, rozregulowaniu ulegają procesy metabolizmu glukozy i insuliny. Długotrwale utrzymujący się wysoki poziom cukru we krwi sprzyja przyłączaniu się cząsteczek glukozy do białek budujących naczynia krwionośne, co wpływa na zmniejszenie ich elastyczności i przekłada się na zmniejszenie ukrwienia tkanek. Charakterystycznym powikłaniem cukrzycy jest także uszkodzenie nerwów obwodowych, prowadzące do rozwoju neuropatii. Zmniejszenie zdolności w odczuwaniu bodźców zewnętrznych, a co za tym idzie większa odporność na ból lub temperaturę, zwiększa ryzyko wystąpienia urazów i rozwoju infekcji skórnych. W przebiegu choroby zmniejsza się odporność organizmu. Ograniczeniu ulegają również mechanizmy regeneracji tkanek, przez co wydłuża się czas gojenia wszelkich ran, łatwo o owrzodzenia.

Pierwsze objawy skórne w przebiegu cukrzycy

Suchość skóry, łuszczenie się i nadmierny świąd to najczęściej występujące pierwsze objawy skórne, zwiastujące rozwój cukrzycy. Zwiększony poziom cukru we krwi wpływa hamująco na zdolność rozmnażania się keratynocytów. Jednocześnie, upośledzeniu ulegają procesy naturalnego złuszczania się komórek skóry. Przez spowolnione krążenie krwi organizm nie jest w stanie dostarczyć komórkom skóry niezbędnych składników odżywczych, przez co naskórek staje się suchy, podatny na pękanie, pojawia się problem swędzącej skóry, częściej dochodzi do infekcji. Zwiększone pragnienie, przewlekłe zmęczenie, częste oddawanie moczu oraz sucha skóra i uporczywy świąd skóry są głównymi objawami, które skłaniają pacjenta do umówienia wizyty lekarskiej.

Choroby skóry towarzyszące cukrzycy

Zazwyczaj szybkie rozpoznanie i wdrożenie leczenia choroby cukrzycowej pozwala kontrolować stan organizmu. Jednak, w przypadku cukrzycy niewyrównanej, w obrębie skóry mogą rozwijać się zmiany chorobowe, infekcje grzybicze, bakteryjne i różnego rodzaju zapalenia.

Rumieniec cukrzycowy

Rumień jest bardzo charakterystycznym objawem cukrzycy. Zazwyczaj pojawia się już po kilku latach obecności choroby. Podwyższony poziom cukru we krwi przyczynia się do zmniejszenia elastyczności i zwężenia naczyń krwionośnych. Wywołany tym wzrost ciśnienia krwi może uszkadzać naczynia krwionośne. Pękanie położonych płytko pod skórą naczynek krwionośnych skutkuje pojawieniem się teleangiektazji, tzw pajączków. Zaczerwienienia lokalizują się na skórze twarzy, szyi, a także dłoni i stóp.

Dermopatia cukrzycowa i lipodystrofia

Na skórze diabetyków często można zaobserwować ciemnobrązowe, niewielkie plamy o regularnym kształcie. Początkowo pojawiają się pojedynczo, z czasem skupiając się w większe ogniska. Jest to tzw. dermopatia cukrzycowa. Niewyrównane stężenie cukru we krwi wpływa niekorzystnie na syntezę kolagenu i mechanizmy odporności na urazy termiczne. Ciemne plamki są skutkiem pojawienia się przebarwień, o wieloczynnikowym podłożu. Zmiany na skórze występują przede wszystkim na dłoniach, przedramionach, nogach i stopach. Lipodystrofia cukrzycowa jest z kolei powikłaniem związanym z leczeniem insuliną. Podawanie pacjentowi preparatu za pomocą iniekcji może prowadzić do zaniku podskórnej tkanki tłuszczowej w miejscu zastrzyku lub powstawania zrostów i odkładania nadmiaru tkanki w innej części ciała. Lipodystrofia jest przede wszystkim defektem kosmetycznym, gdyż zaburza estetykę struktury skóry oraz proporcje sylwetki. W miejscu dotkniętym lipodystrofią zmienia się też efektywność wchłaniania leku. Niekontrolowana, może negatywnie wypłynąć na leczenie cukrzycy i pogorszyć samopoczucie pacjenta.

Stopa cukrzycowa

Zespół stopy cukrzycowej jest jednym z najpoważniejszych powikłań, występujących w cukrzycy. Rozwija się z powodu neuropatii, czyli zaburzeń czucia nerwowego i zaburzeń krążenia w obrębie dolnej części kończyn. Nawet drobne infekcje skóry stóp, niezauważone przez chorego, mogą rozwinąć się w bolesne, rozległe owrzodzenia. Nieleczone, zaczynają obejmować tkanki głębokie, niekiedy docierając do kości. Schorzenie jest o tyle groźne, że w skrajnych przypadkach koniecznością jest amputacja chorej kończyny.

Infekcje bakteryjne i grzybicze

Zmniejszona odporność i zaniedbania w kontroli poziomu cukru u osób chorujących na cukrzycę sprzyjają rozwojowi infekcji skórnych. Najczęściej zakażenia bakteryjne współistnieją z zakażeniami grzybiczymi. Wśród chorób bakteryjnych często występujące schorzenie to czyraczność. Pojawienie się czyraków przeważnie poprzedzone jest zapaleniem mieszków włosowych. Bolesne krosty z naciekiem zapalnym występują na karku, kończynach, pośladkach, u mężczyzn również na brodzie.

Róża to kolejna bakteryjna choroba skóry, często towarzysząca cukrzycy. Ostry stan zapalny dużego obszaru skóry i tkanki podskórnej przebiega z wysoką gorączką. Skóra jest lśniąca, napięta i zaczerwieniona, przy czym wrażliwa i bolesna przy dotyku. Nieleczona, może prowadzić do zmian martwiczych.

Łupież rumieniowy umiejscawia się w fałdach skórnych, okolicy pachwin, częściach wewnętrznych ud i na podudziach. Ciemnobrązowe, czasem lekko złuszczające się plamy nie swędzą. Ta bakteryjna choroba często współistnieje z cukrzycą, pojawia się u pacjentów otyłych. W leczeniu najlepsze efekty daje równoczesne leczenie cukrzycy oraz redukcja masy ciała.

Diabetycy, bardziej niż zdrowi pacjenci, są narażeni na infekcje grzybicze, zarówno skóry i błon śluzowych, jak i jamy ustnej. Obniżona odporność, mniej wydolne mechanizmy reagowania na zakażenie oraz powszechna w cukrzycy neuropatia sprzyjają rozwojowi drożdżaków, grzybów z rodzaju Candida i innych. Częste wśród kobiet są drożdżakowe zapalenia pochwy i sromu, u mężczyzn natomiast zapalenia żołędzi. Pacjenci borykają się ze zmianami grzybicznymi umiejscowionymi w fałdach skóry, w pachwinach, między palcami stóp. Zmiany przybierają formę nadżerek, ognisk wyprzeniowych, drobnych pęknięć skóry. Grzybica często obejmuje dłonie i płytki paznokciowe, które stają się pobruzdowane, o szarożółtym zabarwieniu. Kandydoza w cukrzycy bardzo często dotyczy jamy ustnej, gdzie atakuje język i błony jamy ustnej. Wewnątrz jamy ustnej pojawia się biały nalot, z charakterystycznymi białymi wykwitami.

Rogowacenie ciemne Acanthosis nigricans

Rogowacenie ciemne jest chorobą skóry, towarzyszącą wielu innym schorzeniom ogólnym organizmu. Współistnieje nie tylko przy cukrzycy, ale także przy niektórych stanach nowotworowych, otyłości czy zaburzeniach hormonalnych. Objawia się ciemnymi plamami, które lokalizują się w fałdach ciała, na skórze karku, pach, pachwin i rąk. Z daleka Acanthosis nigricans sprawia wrażenie ubrudzonej, ciemnej skóry. Pojawiające się brunatne plamy na ciele powinny skłonić pacjenta do konsultacji lekarskiej, ponieważ są sygnałem informującym o zmianach wewnątrz organizmu. Rozpoznanie rogowacenia ciemnego stanowi ważny czynnik dalszej diagnostyki, zwłaszcza w przypadku cukrzycy typu II. Podstawą leczenia Acanthosis nigricans jest leczenie głównej choroby.

Pielęgnacja skóry w cukrzycy

Codzienna pielęgnacja skóry pacjentów chorujących na cukrzycę ma niezwykle istotne znaczenie. Przede wszystkim, regularna obserwacja stanu skóry pozwala na szybką reakcję, w przypadku pojawienia się zmian skórnych. Diabetycy powinny szczególnie uważać na wszelkie skaleczenia i urazy, gdyż ich lekceważenie może skończyć się infekcją lub rozwojem zapalenia skóry w miejscu zranienia. Cukrzyca jest przeciwwskazaniem do wykonywania niektórych zabiegów kosmetologicznych, dlatego warto zawsze skonsultować swój przypadek ze specjalistą, który pomoże w wyborze bezpiecznej terapii skórnej. Przy kontrolowanej cukrzycy można korzystać z usług kosmetycznych, jednak z zachowaniem szczególnej ostrożności, zwłaszcza przy zabiegach, w których istnieje ryzyko przerwania naskórka (np. pedicure i manicure). Ogólna pielęgnacja powinna opierać się na delikatnym oczyszczaniu, nawilżaniu skóry i wzmocnieniu bariery hydrolipidowej naskórka. Zaleca się stosować kosmetyki zawierające w składzie witaminy, oleje, ceramidy, alantoinę, pantenol, mocznik oraz koenzym Q10.

• Witaminy (szczególnie A, E, C oraz z grupy B): działają przeciwzapalnie i regenerująco, są silnymi antyutleniaczami.
• Oleje: w kosmetykach są stosowane jako emolienty, czyli substancje nawilżające. Na powierzchni skóry tworzą warstwę ochronną, dzięki czemu ograniczają przeznaskórkową utratę wody. Działają zmiękczająco i nawilżająco. Najczęściej stosowane są olej parafinowy i masło shea.
• Ceramidy: naturalnie występują jako składniki bariery hydrolipidowej skóry. Stosowane w kosmetykach, działają wzmacniająco i nawilżająco na skórę, chronią przed uszkodzeniami, poprawiają zdolności regeneracyjne skóry.
• Alantoina: działa nawilżająco na przesuszoną skórę. Dodatkowo, wykazuje działanie przyśpieszające gojenie się drobnych ran skóry, łagodzi świąd i pieczenie. Działa regenerująco, zmniejsza zaczerwienienia.
• Pantenol: wykazuje działanie przeciwzapalne i nawilżające, przyśpiesza procesy regeneracyjne naskórka.
• Mocznik: działanie mocznika zależy od jego stężenia w kosmetyku. W mniejszym stężeniu (2-10%) mocznik działa nawilżająco i regenerująco. W większym stężeniu (10-30%) jest wykorzystywany w kremach do stóp. Pomaga usunąć zrogowaciały naskórek, dodatkowo zmiękcza skórę, przez co umożliwia efektywniejszą przepuszczalność składników aktywnych.
• Koenzym Q10: jest znany z szerokiego spektrum działania. W przypadku pielęgnacji wymagającej skóry diabetyka, największe znaczenie mają właściwości przyśpieszające gojenie się mikrouszkodzeń skóry. Q10 przyczynia się również do budowania odporności skóry na promieniowanie UV, wspomaga tworzenie się bariery hydrolipidowej naskórka oraz zwalcza wolne rodniki.

Reklama

Kompendium Medycyny Mitochondrialnej Sprawdź

Diabetes BilDi ® Sprawdź

Magnez MSE Sprawdź

Witamina D3 MSE Sprawdź

B-Kompleks Intercell® Sprawdź

Witamina C MSE matrix Sprawdź

QuinoMit® Q10 Fluid – Ubichinol MSE Sprawdź

Profilaktyka zmian skórnych towarzyszących cukrzycy

Zaniedbania skóry u osób chorujących na cukrzycę mogą prowadzić do poważnych powikłań dermatologicznych, dlatego też profilaktyka schorzeń skórnych jest niezwykle ważna. Przede wszystkim, należy zwrócić uwagę na codzienną higienę skóry: stosowanie kosmetyków myjących o delikatnym składzie, dokładne osuszanie skóry po kąpieli oraz unikanie długotrwałego kontaktu z wodą, który mógłby skutkować przesuszeniem. Zaleca się nawilżanie skóry, aby zapobiec jej pękaniu i większemu narażeniu na rozwój infekcji. Równie istotne jest stosowanie filtrów przeciwsłonecznych i unikanie nadmiernej ekspozycji na słońce. Zrównoważona i bogata w witaminy i minerały dieta wspomaga ogólną odporność organizmu oraz wzmacnia zdolności regeneracyjne skóry. Diabetycy powinni zachować szczególną ostrożność, aby nie dopuścić do urazów i skaleczenia skóry. W razie ich wystąpienia, należy je dokładnie opatrzyć. Warto zaopatrzyć się również w preparat przeciwgrzybiczy, szczególnie w przypadku predyspozycji do występowania tego rodzaju infekcji. W przypadku pojawienia się nowych zmian na skórze najlepszym rozwiązaniem jest skorzystanie z konsultacji dermatologicznej.

Czy terapia mitochondrialna może mieć zastosowanie w chorobach skóry w cukrzycy?

Założeniem terapii mitochondrialnej jest wsparcie pracy mitochondriów, poprzez eliminację ich uszkodzeń oraz dostarczenie substancji niezbędnych do reakcji metabolicznych cyklu oddychania wewnątrzkomórkowego. Zastosowanie tego rodzaju terapii może mieć znaczenie w leczeniu zarówno cukrzycy, jak i powiązanych z nią chorób skóry. Wysoki poziom stresu nitrozacyjnego, towarzyszącego cukrzycy i chorobom współistniejącym, znacząco wpływa na funkcjonowanie mitochondriów. Nadmiar tlenku azotu uszkadza koenzymy niezbędne do prawidłowego przebiegu cyklu Krebsa, przez co komórki całego organizmu dysponują o wiele mniejszą ilością energii komórkowej, w stosunku do zapotrzebowania. Przewlekły stres nitrozacyjny przyczynia się do rozwoju stanów zapalnych, w tym cukrzycy. Aby zoptymalizować funkcjonowanie mitochondriów, zaleca się uzupełnienie niedoborów takich mikroskładników odżywczych, jak witaminy B2 i B6, koenzym Q10, witamina D, magnez oraz kwas pantotenowy. Składniki te są kofaktorami poszczególnych etapów łańcucha oddechowego. Co ciekawe, witamina B6 wykazuje wysokie powinowactwo do grup aminowych. Łącząc się z białkami, zajmuje miejsce cząsteczkom glukozy, uniemożliwiając połączenie się z grupami aminowymi białek. Kompleksy glukozy z aminami są substratami do syntezy szkodliwych produktów glikacji, które odpowiadają m.in. za peroksydację lipidów i denaturację białek. Według doktora Kuklinskiego, suplementacja witaminami B6 i B1 powinna stanowić ważny element leczenia cukrzycy.

Podsumowując

Zmiany skórne towarzyszące cukrzycy są ważnym czynnikiem diagnostycznym, pozwalającym na wczesne wykrycie cukrzycy. Edukacja społeczeństwa na ten temat jest niezwykle istotna, ponieważ wczesne rozpoznanie i wdrożenie leczenia cukrzycy, a także zastosowanie odpowiedniej pielęgnacji skóry mogą znacznie poprawić jakość życia chorego oraz zmniejszyć ryzyko powikłań skórnych.